Στο ίδιο έργο θεατές

Παρά τους ευσεβείς πόθους για «ήρεμα νερά στο Αιγαίο», απόρροια του θετικού momentum της διακήρυξης των Αθηνών και της συνεπακόλουθης «παραγωγικής και εποικοδομητικής» συνάντησης του έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αγκυρα, η ελληνοτουρκική πραγματικότητα εξακολουθεί να παραμένει απαράλλακτη. Γιατί οι εναργείς διαφωνίες του τούρκου προέδρου με τον έλληνα Πρωθυπουργό για το ζήτημα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη και τη μετατροπή της Μονής της Χώρας σε τζαμί, σε συνδυασμό με την επανέναρξη της εξαναγκαστικής διπλωματίας των NΟΤΑΜ και Navtex («με τρεις διαδοχικές ΝΟΤΑΜ, η Τουρκία δεσμεύει μια σειρά περιοχών βορείως της Λήμνου, ανατολικά της Σκύρου και νοτίως της Ικαρίας για αεροναυτικές ασκήσεις από τις 15 Μαΐου έως τις 31 Δεκεμβρίου») μας οδηγούν στην καταγραφή ενός αναφυόμενου θαλάσσιου ανταγωνισμού ισχύος μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας.

Εξ αφορμής της προαναγγελίας του Κυρ. Μητσοτάκη για τη δημιουργία  δύο θαλάσσιων πάρκων στο Ιόνιο και στο Αιγαίο, «αυξάνοντας το μέγεθος των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών στη χώρα κατά 80% και καλύπτοντας περίπου το 1/3 των χωρικών θαλάσσιων υδάτων της Ελλάδας», η Αγκυρα θα προδηλώσει την αέναη πολιτική της αξίωση για ρόλο-θέση τοποτηρητή στο Αιγαίο, καταγγέλλοντας «την Αθήνα ότι εκμεταλλεύεται περιβαλλοντικά ζητήματα για να προωθήσει μια γεωπολιτική ατζέντα».

Στο πλαίσιο αυτό δύναται να ανατρέξουμε στην ιστορική διαχρονία των ελληνοτουρκικών σχέσεων για να καταδείξουμε, για πολλοστή φορά, τη συντεταγμένη και μεθοδικά σχεδιασμένη στρατηγική της Τουρκίας για επαναοριοθέτηση-επαναδιαπραγμάτευση του εδαφικού καθεστώτος στο Αιγαίο και στην Κύπρο. Εκκινώντας από τον Νοέμβριο του 1973, όταν κατ’ εντολή της τουρκικής κυβέρνησης, η τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίων (Tyrkiye Petrolleri Anonim Ortakligi – TPAO) ανέλαβε τη διεξαγωγή ερευνών για εντοπισμό υδρογονανθράκων, εκτός των χωρικών υδάτων της Τουρκίας και δυτικά των νησιών Σαμοθράκης, Λήμνου, Αγίου Ευστρατίου, Μυτιλήνης, Ψαρών, Χίου, θα προχωρήσουμε στην κρίση του Μαρτίου του 1987 για την αποτροπή ενδεχόμενων ελληνικών ενεργειών έρευνας και εκμετάλλευσης της αιγιακής υφαλοκρηπίδας εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων, για να καταλήξουμε στην κρίση των Ιμίων του 1996, με αντικειμενικό πολιτικό στόχο την παρεμπόδιση του προγράμματος εποικισμού βραχονησίδων στο Αιγαίο από την ελληνική κυβέρνηση.

Παρεπόμενα το τουρκικό casus belli, η «Γαλάζια Πατρίδα», το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τα μειονοτικά θέματα, οι γκρίζες ζώνες, η απαίτηση περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου, εδράζονται στον μεγαλοϊδεατισμό του Ερντογάν. Οπως αποκρυσταλλώνεται στο αφήγημα για τον «Αιώνα της Τουρκίας» σε συνδυασμό με το «Νεοοθωμανικό Οραμα» και το ναυτικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το ναυτικό δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας συνίσταται σε δύο πυλώνες:

«Ο πρώτος έχει σκοπό να υποδείξει τις τουρκικές περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας υπό εθνική κυριαρχία, όπως τα χωρικά ύδατα, η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ. Ο δεύτερος σκόπευε να δημιουργήσει μια θαλάσσια κοσμοθεωρία για την Τουρκία».

Υπό αυτό πρίσμα δύναται να υποστηριχθεί ότι η «Γαλάζια Πατρίδα» εδράζεται σε γεωστρατηγικά συμφέροντα και παρωθείται από την απληστία της Αγκυρας για υπέρμετρα εδαφικά, οικονομικά, πολιτικά και πολιτισμικά οφέλη. Η Τουρκία κατοπτρίζεται ως ένα κράτος που δεν είναι ικανοποιημένο με το υπάρχον εδαφικό καθεστώς και επιδιώκει να ανακινήσει τη διαδικασία αλλαγής του, πρωταρχικά με τη χρήση συντελεστών ήπιας ισχύος και εν συνεχεία με την προβολή της ναυτικής-στρατιωτικής της ισχύος δίνοντας ιδιάζουσα σημασία στα προσδοκώμενα οφέλη.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς