Σφαίρες κατά {LF}της Δημοκρατίας

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάθε απόπειρα δολοφονίας ενός πολιτικού, ακόμα και τόσο βλαπτικού για τη δημοκρατία όσο ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο, συνιστά μαχαιριά κατά της ίδιας της δημοκρατίας. Τίποτα δεν λύνεται με βία, η βία φέρνει κι άλλη βία: αυτά τα προαιώνια θέσφατα ισχύουν και για την πολιτική διαπάλη και για την κοινωνική συμβίωση. Πιστεύω, ωστόσο, ότι η αποδοκιμασία και ο αποτροπιασμός δεν πρέπει να μας αποτρέψουν από τη διερεύνηση της ευρύτερης κατάστασης που γεννά, συντηρεί και ευνοεί τη βία, ειδικά στην Ευρώπη, το θεωρητικό προπύργιο της παγκόσμιας δημοκρατίας.

Το πολεμικό παράδειγμα της εποχής, η μισαλλοδοξία πολιτικών προσώπων και πολιτικών κομμάτων, η διάχυση της καθημερινής εχθροπάθειας μέσω του Διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν τα θεμέλια όχι μιας νέας κατάστασης – πάντα η πολιτική είχε στοιχεία βίας – αλλά μιας μεγάλης έξαρσης τα τελευταία χρόνια. Φαινομενικά ασύνδετα μεταξύ τους γεγονότα δημιουργούν ένα σύνολο: η σφαγή των νεαρών σοσιαλδημοκρατών κατασκηνωτών στη Νορβηγία, η έφοδος στο Καπιτώλιο, το μένος κατά του Μακρόν, οι εγκληματικές επιθέσεις κατά πολιτικών στη Γερμανία, η εξολόθρευση των εσωτερικών «εχθρών» από τον Πούτιν και τον Ερντογάν αλλά και η απαξίωση των πολιτικών αντιπάλων από δημοκρατικούς ηγέτες, η ιλιγγιώδης αύξηση της σχολικής βίας, το ξύλο μέσα στα Κοινοβούλια, συμπεριλαμβανομένου του ελληνικού, η υποχώρηση της αξίας της ελευθερίας σε σχέση με την ασφάλεια, η εκφορά του πολιτικού αλλά και του ιδιωτικού περί την πολιτική λόγου. Γεγονότα και εκδηλώσεις που, μαζί με άλλα πολλά, δημιουργούν, στο όνομα του εξισωτισμού και της πολιτικής ορθότητας, μια τσουλήθρα προς τον βούρκο, την απελπισία, την εγκατάλειψη της λογικής και της μετριοπάθειας.

Βεβαίως υπάρχουν ιδιαιτερότητες σε κάθε χώρα και περίπτωση. Οι ακραίες ή εγκληματικές εκδηλώσεις συχνά προέρχονται από διαταραγμένους, όπως πιθανότατα ήταν ο επίδοξος δολοφόνος του Φίτσο, ή φανατικούς, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των τρομοκρατικών επιθέσεων. Θα μου επιτραπεί όμως να επιμείνω: εκείνο που έχει κρίσιμη σημασία είναι μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα αν όχι δικαιολόγησης πάντως αποδοχής της βίας, καθώς και η χρήση της βίας για πολιτικό όφελος. Καμία δολοφονική απόπειρα δεν οδηγεί σε εξομάλυνση των παθών, όλες τροφοδοτούν την ακρότητα: στα όρια του εμφυλίου διχασμός υπέβοσκε στη Σλοβακία από την επανεκλογή του Φίτσο, και φυσικά εντάθηκε ακόμη περισσότερο, όπως υποβόσκει και πιθανώς θα ξεσπάσει, όποιο και να είναι το αποτέλεσμα των φετινών εκλογών, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες δεν συγκρούονται κόμματα αλλά «κόσμοι», η κλιμάκωση είναι αναπόφευκτη. Η εργαλειοποίηση από τη ρωσική προπαγάνδα – ο Φίτσο ηγείτο, μαζί με τον Ορμπαν, της μικρής αλλά θορυβώδους φιλορωσικής «παράταξης» εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης – είναι αποκαλυπτική: η παρομοίωση της απόπειρας δολοφονίας με το γεγονός που πυροδότησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο συνιστά ελάχιστα καλυμμένη υπενθύμιση για την ευκολία που θα είχε το ρωσικό καθεστώς να πυροδοτήσει μια τρίτη τέτοια σύρραξη. Οι δε κυρίες Λεπέν και Μελόνι, όπως και οι σύμμαχοι και ομοϊδεάτες τους στις διάφορες χώρες, θα τρίβουν τα χέρια τους ενόψει ευρωεκλογών: τα ακροδεξιά κόμματα είναι αυτά που ευνοούνται από τη διάχυση της ιδεολογίας του μίσους και τη λύση των πολιτικών διαφορών με τη βία. Η σιωπή, η απάθεια, η δυστοκία, η αμηχανία των υποστηρικτών της δημοκρατίας δείχνουν πόσο βαθιά έχει εισχωρήσει το δηλητήριο.