Δεκατρία χρόνια μετά

Το ημερολόγιο λέει ότι έχουν ήδη περάσει δεκατρία χρόνια. Ας πούμε, χονδρικά, το ένα τέταρτο των πενήντα της Μεταπολίτευσης. Αλλά πρόκειται για ένα πολύ πυκνό, ιστορικά, χρόνο. Μέσα σε αυτά τα δεκατρία χρόνια δεν κλονίστηκαν μόνο οι πολιτικές ισορροπίες αλλά και η ίδια η έννοια της δημοκρατίας. Οχι, απλώς, θεωρητικά αλλά και πρακτικά, χειροπιαστά. Διότι τι σημαίνει το ντου στη Βουλή που είχαν επιχειρήσει οι Αγανακτισμένοι; Ακριβώς ό,τι και η εισβολή των τραμπιστών στο Καπιτώλιο τον Ιανουάριο του 2021. Κι αν φώναζαν, τότε, ότι η χούντα δεν τελείωσε το ’73 (θυσιάζοντας την ιστορική αλήθεια χάρη της ρίμας του συνθήματος), η Μεταπολίτευση, δηλαδή η πλέον μακρόχρονη περίοδος δημοκρατίας και πολιτικής ομαλότητας στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, ουσιαστικά τότε τελείωσε. Ποδοπατήθηκε από ένα αλλοπρόσαλλο πλήθος που θεώρησε ότι το «δανεικά κι αγύριστα» είναι δημοκρατικό δικαίωμα ή, έστω, μαγκιά με δημοκρατικό πρόσημο και όχι αυτοταπείνωση.  Θυμάμαι τις μούντζες και τις κρεμάλες έξω από το Κοινοβούλιο. Κάθε μέρα, όλη μέρα και για πολύ καιρό. Θυμάμαι μικρά παιδιά στους ώμους των γονιών τους να μουντζώνουν κι αυτά. Και κάποια μέσα να το θεωρούν συγκινητικό και τεκμήριο εθνικής οργής και ανάτασης συνάμα. Τι να απόγιναν άραγε αυτά τα πιτσιρίκια; Αν τότε ήταν πάνω-κάτω έξι χρονών, τώρα θα κοντεύουν τα είκοσι. Πώς να έχει διαμορφωθεί ένας νέος άνθρωπος που οι γονείς του τού δείχνουν, προφανώς με καμάρι, ότι στα έξι του είχε γίνει πρωτοσέλιδο, έστω και πλάτη, επειδή έριχνε μούντζες στη δημοκρατία; Τι κάνουν σήμερα όλοι εκείνοι που φώναζαν «Να καεί, να καεί το μπουρδέλο η Βουλή»; (Ανεξάρτητα από το αν ήταν στην πάνω, στην κάτω, στη δεξιά ή στην αριστερή πλατεία, όλοι οι Αγανακτισμένοι το φώναξαν κάποια στιγμή.) Εχουν ανακτήσει την αξιοπρέπειά τους την οποία υποτίθεται ότι ήθελαν πίσω;

Δεκατρία χρόνια μετά και από τον ασκό που άνοιξε τότε φυσούν ακόμη αέρηδες. Διότι εκείνο το ας το πούμε «κίνημα» – το οποίο, τελικά, μόνο το ΠΑΣΟΚ πλήρωσε – απελευθέρωσε πολύ ούριους ανέμους, ιδιαίτερα βολικούς για τη μέση συνείδηση. Που φυσάνε ακόμη. Για παράδειγμα, τεράστιες ποσότητες λαϊκισμού που πίστευα ότι θα «έβρισκαν τοίχο» στον, υποτίθεται, πολιτικά εκπαιδευμένο ελληνικό λαό. Αντε καλέ, χαζή ήμουν. Υπάρχει κάτι πιο βολικό από το να πιστεύεις ότι υπάρχουν πολύ απλές λύσεις για πολύ περίπλοκα προβλήματα, ό,τι ακριβώς έταζαν δηλαδή αυτοί που είχαν βάλει στο μάτι την εξουσία; Από το να θεωρείς ότι ποτέ δεν φταίει ο πολίτης, ότι δεν υπάρχει προσωπική ευθύνη αλλά ότι για όλα φταίνε το κράτος και οι κρατούντες;

Με κάποιον τρόπο, οι Αγανακτισμένοι, δεκατρία χρόνια μετά, είναι ακόμη εδώ. Στους δρόμους, στα κόμματα, στο Διαδίκτυο – κυρίως σε αυτό. Θέλουν, για παράδειγμα, η απονομή δικαιοσύνης να προσαρμόζεται στις επιθυμίες τους. Διεκδικούν το δικαίωμα στο πανεπιστημιακό μπάχαλο. Θεωρούν πως ό,τι είναι δημόσιο είναι και δικό τους και μπορούν να το κάνουν ό,τι γουστάρουν. Και έχουν την εντύπωση ότι ζούμε σε ένα καθεστώς αμεσοδημοκρατίας. Διότι, απ’ όσο τουλάχιστον ξέρω, σε καμία κανονική δημοκρατία οι πρωθυπουργοί οφείλουν να παραιτηθούν όταν δεν απαντάνε σε ερωτήσεις πολιτών. Ακόμη κι αν είναι σωστές και δίκαιες.