Επιστροφή στα ουσιώδη του χριστιανισμού

Ο ρόλος των γυναικών στον χριστιανισμό είναι πολύ πιο περίπλοκος απ’ όσο αρχικά φαίνεται, όσο περίπλοκη είναι και η εξέλιξη του ίδιου του χριστιανισμού ύστερα από πορεία δύο χιλιετιών. Σ’ όλο αυτό το διάστημα δεν μαρτυρείται γυναίκα να έχει ανέβει στο αξίωμα του επισκόπου ή του πρεσβυτέρου (χωρίς, όπως πια όλοι συμφωνούν, να υπάρχει κάποιος θεολογικός λόγος γι’ αυτό), όμως πρωταγωνίστησε σε πολλά άλλα από την πρώτη στιγμή της Εκκλησίας (οπότε γυναίκες έφεραν το μήνυμα της Ανάστασης) στη διάδοση του χριστιανισμού με διακόνισσες όπως η Φοίβη που αναφέρει ο Απόστολος Παύλος, ή προσωπικότητες όπως η Λυδία ή η Πρίσκιλλα, ή και προφήτιδες όπως οι κόρες του Αποστόλου Φιλίππου.

Σε πολλά κείμενα εκκλησιαστικών συγγραφέων βρίσκουμε «διακόνισσες» ή «χήρες» που αναλάμβαναν κοινωνικό έργο και τη διάδοση του ευαγγελικού λόγου μεταξύ των γυναικών. Ετσι, οι γυναίκες είχαν για πολλούς αιώνες σημαντικό εκκλησιαστικό έργο που κατέληξε να θεσμοποιηθεί στον πολυδύναμο θεσμό της διακόνισσας, που είναι φυσικά πολύ περισσότερο από μια «νεωκόρο», όπως κάποιες σύγχρονες ιερατικές και θεολογικές γραφίδες προσπαθούν να πείσουν: οι διακόνισσες τελούσαν τη βάπτιση ενήλικων γυναικών, αλείφοντάς τες με λάδι, επιτελούσαν κοινωνικό έργο, όπως πολλές και συγκινητικές επιτάφιες επιγραφές μάς πληροφορούν, που χρονολογούνται μέχρι και τον 6ο και τον 7ο αιώνα. Δίδασκαν και κατηχούσαν άλλες γυναίκες όπως αναφέρουν σημαντικά κείμενα κανονικά (με κανονικές διατάξεις) και συγγραφείς των τριών πρώτων αιώνων, όπως ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς.

Το σημαντικότερο είναι όμως η τελετουργία της χειροτονίας των διακονισσών που σώζεται σε Ευχολόγια (τα σχετικά εκκλησιαστικά βιβλία) έως τη βυζαντινή περίοδο και ουσιαστικά ως σήμερα: πρόκειται για κανονική χειροτονία που ως τελετή (και αντιστοίχως ως θεσμός) δεν καταργήθηκε ποτέ. Αυτός είναι και ο λόγος που σύγχρονοι εκκλησιαστικοί ηγέτες όπως ο Αγιος Νεκτάριος ή και αργότερα τοπικές Εκκλησίες χειροτόνησαν κατά καιρούς διακόνισσες. Μαζί με το επίσης πλουσιότατο σε μορφές και ιστορία φαινόμενο του μοναχισμού (και ειδικά του γυναικείου), όπου γυναίκες αναλαμβάνουν όχι μόνο λειτουργικά (ως ψάλτριες) αλλά και πνευματικά και διοικητικά αξιώματα, οι διακόνισσες ανοίγουν τον δρόμο όχι απλά για την αποκατάσταση της γυναίκας στη λατρεία, αλλά για την ανάπτυξη μιας «λογικής λατρείας» για άνδρες και γυναίκες μακριά από μαγικές αντιλήψεις.

Τέτοιες θεωρούν π.χ. τη γυναίκα «ακάθαρτη», ενώ ξεκάθαρα παραδίδεται ότι η διακόνισσα χειροτονούνταν μέσα στην Αγία Τράπεζα και, αν και τελευταία, κοινωνούσε από το κοινό ποτήριο όπως οι ιερείς! Μαγική αντίληψη θεωρεί τη Θεία Ευχαριστία μόνο ως τελετουργία, όπου διαβάζει τα «λόγια» ο ιερέας – τελετουργός, ενώ είναι κοινό τραπέζι αγάπης με τον σταυρωμένο και αναστημένο Ιησού, του οποίου μέρος είναι και η προσφορά των δώρων που επιτελούν ο διάκονος και η διακόνισσα.

Η πρόσφατη είδηση για τη χειροτονία της διακόνισσας Αγγελικής στη Ζιμπάμπουε δείχνει τον δρόμο επιστροφής στα ουσιώδη του χριστιανισμού, με τον τρόπο που ιδίως η Αφρική μπορεί να κάνει.

Ο Δημήτριος Ν. Μόσχος είναι καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Τμήματος Θεολογίας ΕΚΠΑ