Ηχοδύναμα

JOHN CULSHAW: Η τέχνη του παραγωγού, DECCA 12 CD

Είναι μία έκδοση της DECCA που μπορεί χωρίς υπερβολή να χαρακτηριστεί μοναδική: είναι η πρώτη φορά που αφιερώνεται μία εκτενής παραγωγή όχι σε έναν συνθέτη ή έναν μουσικό, αλλά σε έναν παραγωγό. Και δικαίως, καθώς αφορά έναν επίσης μοναδικό άνθρωπο και κορυφαίο συντελεστή στην ιστορία της δισκογραφίας, που βρίσκεται πίσω από πλήθος μεγάλων επιτευγμάτων της, συνδεδεμένα όλα με την ιστορική εταιρεία DECCA η οποία θα τη διαθέσει στη διεθνή αγορά περίπου σε έναν μήνα.

Πρόκειται για τον John Culshaw, για τα 100 χρόνια του οποίου δημιουργήθηκε αυτή η συλλογή με έργα που είχε την ευθύνη της παραγωγής τους στην πρώτη του περίοδο, από το 1948 μέχρι το 1955, δηλαδή στα «μονοφωνικά» χρόνια: στην εποχή που δεν έχει καν έρθει το κυριότερο από τα επιτεύγματά του, το περίφημο «Δαχτυλίδι των Νιμπελούγκεν» του Βάγκνερ, του οποίου ήταν ο παραγωγός στη Βιέννη υπό τον Γκέοργκ Σόλτι. Την πρώτη και απολύτως αξεπέραστη μέχρι και σήμερα από κάθε άποψη πλήρη ηχογράφηση του έργου, το σημείο αναφοράς για ό,τι έχει ακολουθήσει.

Για να αντιληφθεί κανείς πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος ενός παραγωγού στη δισκογραφία πρέπει να γνωρίζει τι εκείνος κάνει: κατ’ ουσίαν όλα όσα έχουν σημασία εκτός από το να γράφει τη μουσική και να την ερμηνεύει. Ιδίως στη χρυσή εποχή της δισκογραφίας, ήταν ο άνθρωπος που είχε την άμεση ευθύνη των πάντων: της επιλογής των μουσικών που θα συμπράξουν για το έργο που έχει επιλεγεί, του τόπου της ηχογράφησης, των μηχανικών του ήχου, της παρακολούθησης της ορθής αποτύπωσης της παρτιτούρας αλλά και της ερμηνευτικής προσέγγισης του μαέστρου και του / των σολίστ από τους τεχνικούς. Στη συνέχεια, της σωστής μεταγραφής της ταινίας μέχρι το στάδιο της ορθής παραγωγής του δίσκου καθώς και των στοιχείων του εξωφύλλου, εικαστικών και κειμένων. Ο άνθρωπος που χωρίς αυτόν η δημιουργία ενός δίσκου είναι εξίσου αδύνατη όσο είναι και χωρίς τους ίδιους τους μουσικούς.

Για να γίνουν όλα αυτά σωστά, ο παραγωγός όφειλε, ιδίως τότε, να διαθέτει ευρύτατη γκάμα από ικανότητες: πολύ γερή γνώση της μουσικής, διοικητική και οικονομική επάρκεια, αλλά και κύρος μεταξύ των σπουδαιότερων μουσικών που αλλιώς δεν θα ήταν δυνατό να τον υπολογίζουν ως συνομιλητή. Χαρακτηριστικό εδώ είναι το παράδειγμα που ο ίδιος έχει γράψει για την πρώτη του γνωριμία με τον μέγα Γκέοργκ Σελ στο Αμστερνταμ το 1951 ενόψει της πρώτης τους συνεργασίας για δύο ηχογραφήσεις-σταθμούς: την Τρίτη Συμφωνία του Μπραμς και την Ογδοη του Ντβόρζακ: Ο Σελ πριν αποδεχθεί έναν νέο συνεργάτη συζητούσε μαζί του. Και πάντοτε «έκανε» κάποιο λάθος. Εν προκειμένω αφορούσε ένα ανύπαρκτο κοντσέρτο του Μότσαρτ. Αν ο υποψήφιος συνεργάτης τον σταματούσε και το επεσήμαινε, είχε καλώς. Αν όχι…

Ο Culshaw είχε και τη γνώση και το θάρρος να το επισημάνει. Και, όπως γράφει, έτσι ξεκίνησε μία ισόβια φιλία με dry martini, η οποία απέδωσε αριστουργήματα… Αυτό ήταν «παράσημο». Αλλωστε ο θαυμασμός του για τον Σελ ήταν τεράστιος: αφηγείται ότι κάποτε είχε αγοράσει μία φωτογραφία του Βάγκνερ από μία αγορά στη Βιέννη με λίγα μουσικά μέτρα γραμμένα πίσω της. Και την είχε δείξει σε όλους τους μαέστρους που γνώριζε (δηλαδή όλους τους μεγάλους μαέστρους…) για να βρει τι ήταν. Δεν είχε απάντηση. Οταν την έδειξε στον Σελ, έμεινε, όπως γράφει, άφωνος: μόλις ο Σελ είδε εκείνα τα ελάχιστα μέτρα, κάθισε αμέσως στο πιάνο και έπαιξε ένα μεγάλο μέρος από την πρώτη πράξη του Πάρσιφαλ: αναγνώρισε και έπαιξε αυτόματα αυτό το απίστευτα δύσκολο κομμάτι από ένα έργο, με το οποίο, όπως γράφει ο Culshaw, είχε να καταπιαστεί για είκοσι χρόνια. Τέτοια τερατώδη μεγέθη αποτυπώνονται εδώ, από αυτόν τον τόσο σπουδαίο παραγωγό που έγραψε ιστορία…