Πόσο «στοιχίζουν» οι ζωές που χάθηκαν;

Ενας νομικός μπορούσε να προβλέψει σε βασικές γραμμές ότι αυτή θα ήταν η οδυνηρή κατάληξη της τραγικής υπόθεσης στο Μάτι, όπου είχαν χάσει άδικα τη ζωή τους 104 άνθρωποι από την αμελή συμπεριφορά κάποιων κρατικών αξιωματούχων (που τώρα καταδικάστηκαν μεν, αλλά θα μείνουν ελεύθεροι, αφού η ποινή τους μετατράπηκε σε χρήμα).

Γιατί το λέω αυτό; Γιατί ο νομοθέτης θα μπορούσε να διαμορφώσει ένα «ιδιώνυμο αδίκημα» και να προβλέψει τη δυνατότητα επιβολής πρόσκαιρης ή ισόβιας κάθειρξης ακόμα και σε περίπτωση ανθρωποκτονίας εξ αμελείας κατά συρροή (όταν με άλλα λόγια από την αμελή συμπεριφορά κάποιων δραστών πεθαίνουν 100, 200 ή και περισσότεροι άνθρωποι).

Σε τέτοιες περιπτώσεις έχουμε μια «εμπειρικά θεμελιωμένη επικινδυνότητα» η οποία νομιμοποιεί την εκτίναξη της ποινής!

Τη ρύθμιση αυτή έχουν αρκετές ξένες νομοθεσίες. Ωστόσο, και στο δικό μας ποινικό σύστημα, όταν κάποιος διαταράσσει επικίνδυνα την ασφάλεια των συγκοινωνιών και προκαλεί τον θάνατο ορισμένων ανθρώπων, τότε είναι δυνατό να επιβληθεί και ισόβια κάθειρξη (με βάση το άρθρο 291 του Ποινικού Κώδικα που εφαρμόστηκε στην άλλη τραγική υπόθεση των Τεμπών).

Τίποτε από όλα αυτά δεν έγινε (σε επίπεδο νομοθετικής πρόβλεψης)!

Και έτσι τι συνέβη;

Οι δικαστές του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών επέβαλαν στους περισσότερους εκ των καταδικασθέντων ορισμένες γιγαντιαίες ποινές (111 ετών) για ανθρωποκτονία εξ αμελείας 102 ανθρώπων.  Και αμέσως μετά μετέτρεψαν τις ποινές αυτές σε χρήμα προς 10 ευρώ ημερησίως.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να διατυπώσω δύο παρατηρήσεις.

1. Ακόμα και αν δεν μετατρέπονταν οι ανωτέρω ποινές σε χρήμα, οι κατηγορούμενοι θα εξέτιαν απλώς τα 8 χρόνια με βάση το άρθρο 94 του ΠΚ (και όταν θα είχαν συμπληρώσει τα 2/5, δηλαδή περίπου 5 χρόνια, τότε θα είχαν τη δυνατότητα θεωρητικά να υποβάλουν και αίτηση για υφ’ όρον αποφυλάκιση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα γινόταν σίγουρα αποδεκτή) .

2. Ισως θα μπορούσαν οι δικαστές να αυξήσουν το όριο μετατρεψιμότητας στη χρηματική ποινή και αντί των 10 ευρώ (για κάθε ημέρα της ποινής) να επιβάλουν 20 ή 30 ευρώ, αφού τόσο πολλές ανθρώπινες ζωές είχαν χαθεί.

Και το εκρηκτικό δικαιοπολιτικό ερώτημα το οποίο ανακύπτει από όλα αυτά είναι το ακόλουθο:

Είναι δυνατό να «κοστολογείται» με τέτοιον τρόπο η ανθρώπινη ζωή 104 ατόμων;

Υπάρχουν ορισμένα πράγματα τα οποία δεν εξαγοράζονται με χρήμα, όπως έλεγε ο καθηγητής του Χάρβαρντ Michael Sandel σε ένα πρόσφατο βιβλίο του. Και η ανθρώπινη ζωή είναι ένα από αυτά!

Και κατά τη γνώμη μου, αν επιθυμούμε να έχουμε μια ηθική υπέρβαση όλων αυτών των αλγεινών καταστάσεων, τότε είναι αναγκαίο, για το μέλλον τουλάχιστον, να διαμορφώσουμε ένα «ιδιώνυμο έγκλημα» το οποίο θα προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής  πρόσκαιρής ή ισόβιας κάθειρξης, όταν από την αμελή συμπεριφορά (ιδίως κρατικών αξιωματούχων) χάνονται 50 ή 100 ή 200 ανθρώπινες ζωές.

O Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής Νομικής Σχολής του ΑΠΘ