Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα

Το 1988, o μεξικανός δημοσιογράφος Μιγκέλ Ανχελ Ραμίρες ανακάλυψε ένα ελιξίριο νεότητας. Κάποιοι παίκτες της εθνικής νέων του Μεξικού, που είχαν περάσει το όριο κατά δύο, τρία, ακόμα και έξι χρόνια, είχαν καταπιεί το μαγικό ελιξίριο: οι ηγέτες είχαν παραποιήσει τα πιστοποιητικά γέννησης και είχαν φτιάξει διαβατήρια με ψευδή στοιχεία. Ενας από τους παίκτες μάλιστα είχε καταφέρει να γίνει δυο χρόνια νεότερος από τον δίδυμο αδελφό του. Τότε ο αντιπρόεδρος της Γκουαδαλαχάρα δήλωσε: «Δεν λέω ότι είναι σωστό, αλλά αυτό πάντα γινόταν». Και ο Ραφαέλ ντελ Καστίγιο, ο ισχυρός άνδρας του ποδοσφαίρου νέων του Μεξικού, αναρωτήθηκε: «Γιατί το Μεξικό να μην μπορεί να κάνει καμιά κομπίνα όταν τα ίδια κάνουν κι άλλες χώρες και θεωρείται απόλυτα φυσιολογικό;».

Λίγο μετά το Μουντιάλ του 1966 ο ελεγκτής της Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου της Αργεντινής, o Βαλεντίν Σουάρες, δήλωσε: «Ο Στάνλεϊ Ρόους δεν είναι αγνός. Οργάνωσε το Παγκόσμιο Κύπελλο για να το κερδίσει η Αγγλία. Κι εγώ το ίδιο θα έκανα αν το Παγκόσμιο Κύπελλο είχε διεξαχθεί στην Αργεντινή». Η ηθική της αγοράς, που στην εποχή μας είναι και η ηθική παγκοσμίως, επιτρέπει όλα τα κλειδιά της επιτυχίας, ακόμα κι αν είναι αντικλείδια.

Το επαγγελματικό ποδόσφαιρο δεν έχει ηθικούς ενδοιασμούς, διότι εμπεριέχει ένα σύστημα εξουσίας χωρίς καμιά ηθική, που αγοράζει το αποτέλεσμα σε οποιαδήποτε τιμή. Αλλωστε οι ηθικοί ενδοιασμοί ποτέ δεν είχαν ιδιαίτερη σημασία. Στην Ιταλία της Αναγέννησης «ενδοιασμός» (escrupulo) ήταν η μικρότερη μονάδα βάρους, η πιο ασήμαντη. Πέντε αιώνες αργότερα, ο Πάουλ Στάινερ, o γερμανός παίκτης της Κολωνίας, εξηγούσε: «Παίζω για τα λεφτά και τους βαθμούς. O αντίπαλος επιδιώκει να μου πάρει τα λεφτά και τους βαθμούς, άρα είμαι υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσω εναντίον του όλα τα μέσα». Και o Ολλανδός Ρόναλντ Κούμαν δικαιολόγησε την κλοτσιά του συμπατριώτη του Γκιλχάους, που σακάτεψε τον Γάλλο Τιγκανά το 1988, με τα εξής λόγια: «Ηταν ένα αριστοτεχνικό χτύπημα. Ο Τιγκανά ήταν ο πιο επικίνδυνος κι έπρεπε να εξουδετερωθεί πάση θυσία».

Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και οποιαδήποτε βρωμιά έχει καλώς, αν και καλύτερα θα ήταν να μη γίνει αντιληπτή. Ο Μπαζίλ Μπολί της Ολιμπίκ Μαρσέιγ, ένας αμυντικός που κατηγορήθηκε ότι συμπεριφερόταν βάναυσα σε ξένους αστραγάλους, αφηγήθηκε πώς πήρε το βάπτισμα του πυρός: το 1983 είχε αφήσει ξερό με μια κουτουλιά τον Ροζέ Μιλά, ο οποίος τον είχε τρελάνει στις αγκωνιές. «Το πρώτο μάθημα είναι το εξής: Χτύπα πριν σε χτυπήσουν, αλλά χτύπα διακριτικά», εξήγησε. Πρέπει να χτυπά κανείς μακριά από την μπάλα. Ο διαιτητής, το ίδιο και οι τηλεοπτικές κάμερες, έχουν τα μάτια καρφωμένα στην μπάλα.

Στο Μουντιάλ του ’70 ο Πελέ δέχτηκε το μαρκάρισμα του Ιταλού Μπερτίνι. Αργότερα τον επαίνεσε με τα εξής λόγια: «O Μπερτίνι ήταν δεξιοτέχνης στο να κάνει φάουλ χωρίς να τον παίρνουν είδηση. Μου έχωνε γροθιές στα πλευρά ή στο στομάχι, με κλωτσούσε στον αστράγαλο… Αληθινός καλλιτέχνης». Πολλοί αργεντινοί δημοσιογράφοι χειροκροτούν τις παγίδες που αποδίδονται στον Κάρλος Μπιλάρδο, γιατί ξέρει να τις στήνει επιδέξια και αποτελεσματικά. Απ’ ό,τι λένε, όταν ο Μπιλάρδο ήταν ποδοσφαιριστής, τσιμπούσε τους αντιπάλους του με μια βελόνα, και μετά έπαιρνε το ύφος «δεν το έκανα εγώ». Και όταν ήταν προπονητής της Εθνικής Αργεντινής, κατάφερε να στείλει ένα παγούρι με εμετό στον διψασμένο Μπράνκο, έναν βραζιλιάνο παίκτη, στον πιο δύσκολο αγώνα του Μουντιάλ του ’90.

Οι ουρουγουανοί δημοσιογράφοι συνηθίζουν να αποκαλούν παιχνίδι με γερό πόδι το χτύπημα εν ψυχρώ, και αρκετοί εκθειάζουν το γρήγορο σκληρό φάουλ προκειμένου να τρομοκρατηθούν οι αντίπαλοι στους διεθνείς αγώνες. Αυτό το φάουλ θα πρέπει να γίνει στα πρώτα λεπτά του αγώνα, γιατί μετά υπάρχει κίνδυνος να αποβληθεί ο παίκτης. Στην Ουρουγουάη, η βία στο ποδόσφαιρο είναι παιδί της παρακμής. Παλιά, το νύχι του Ινδιάνου ήταν συνώνυμο της γενναιότητας και όχι της κλοτσιάς.

Στο Μουντιάλ του 1950, για να μην πάμε πιο μακριά, στον περιβόητο τελικό στο Μαρακανά, η Βραζιλία έκανε τα διπλάσια φάουλ απ’ ό,τι η Ουρουγουάη. Στο Μουντιάλ του 1990, όταν ο προπονητής Οσκαρ Ταμπάρες κατάφερε να παίξει η ομάδα του καθαρό παιχνίδι, ορισμένοι τοπικοί σχολιαστές διαπίστωσαν με ικανοποίηση ότι αυτό δεν είχε καλά αποτελέσματα. Και πολλοί οπαδοί, ακόμα και η ηγεσία της ομάδας, προτιμούν μια ανέντιμη νίκη παρά μια αξιοπρεπή ήττα. Ο ουρουγουανός επιθετικός Πέπε Σασία έλεγε: «Να πετάξω χώμα στα μάτια του τερματοφύλακα; Δεν αρέσει στους ηγέτες όταν γίνεται αντιληπτό».

Οι αργεντινοί φίλαθλοι ήταν περήφανοι για το γκολ του Μαραντόνα με το χέρι στο Μουντιάλ του 1986, γιατί δεν το είδε o διαιτητής. Στα προκριματικά του Μουντιάλ του 1990 ο τερματοφύλακας της Χιλής, Ρομπέρτο Ρόχας, προσποιήθηκε τραυματισμό, χαρακώνοντας το μέτωπό του, αλλά τον έπιασαν στα πράσα. Οι χιλιανοί οπαδοί, που τον λάτρευαν και τον αποκαλούσαν «Κόνδορα», άρχισαν ξαφνικά να τον αποκαλούν ηλίθιο, γιατί δεν έπιασε το κόλπο του.

Στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο, όπως και σε όλα τα άλλα, δεν έχει σημασία το παράπτωμα αν το άλλοθι είναι καλό. Κουλτούρα σημαίνει καλλιέργεια. Τι καλλιεργεί σε μας η κουλτούρα της εξουσίας; Τι θλιβερές σοδειές μπορεί να έχει μια εξουσία που παρέχει ασυλία στα εγκλήματα των στρατιωτικών και στις κλεψιές των πολιτικών, και που τα μετατρέπει σε επιτεύγματα;

Ο συγγραφέας Αλμπέρ Καμί, που ήταν τερματοφύλακας στην Αλγερία, δεν αναφερόταν στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο όταν έλεγε: «Ο,τι ξέρω από ηθική το οφείλω στο ποδόσφαιρο»;

Το 1989 στο Μπουένος Αϊρες ένα παιχνίδι της Αρχεντίνος Τζούνιορς με τη Ρασίνγκ ήρθε ισόπαλο. Σύμφωνα με τον κανονισμό, το παιχνίδι θα κρινόταν στα πέναλτι. Το κοινό παρακολούθησε όρθιο τα πρώτα πέναλτι τρώγοντας… τα νύχια του. Οι οπαδοί πανηγύρισαν το γκολ της Ρασίνγκ. Αμέσως μετά ακολούθησε το γκολ της Αρχεντίνος Τζούνιορς, και το πανηγύρισαν οι οπαδοί της απέναντι κερκίδας. Αποθεώθηκε ο τερματοφύλακας της Ρασίνγκ όταν έπεσε πάνω στο δοκάρι, αποτρέποντας το γκολ. Αποθεώθηκε και ο τερματοφύλακας της Αρχεντίνος, που δεν πτοήθηκε από τις γκριμάτσες του αντιπάλου και περίμενε την μπάλα στο κέντρο της εστίας.

Οταν εκτελέστηκε το δέκατο πέναλτι, έπεσε λίγο χειροκρότημα. Μετά το εικοστό γκολ, κάποιοι οπαδοί εγκατέλειψαν το στάδιο. Οταν εκτελέστηκε το τριακοστό πέναλτι, οι λίγοι που είχαν παραμείνει του αφιέρωσαν ένα χασμουρητό. Τα σουτ έδιναν κι έπαιρναν και η ισοπαλία συνεχιζόταν. Μετά από σαράντα τέσσερα πέναλτι, o αγώνας έληξε. Ηταν το παγκόσμιο ρεκόρ στα πέναλτι. Στο γήπεδο δεν είχε απομείνει κανείς για να πανηγυρίσει και δεν μαθεύτηκε ποιος κέρδισε τελικά.