11+1 μύθοι της μουσικής «συνομιλούν»

Ο νεαρός Δημήτρης Μητρόπουλος, φανατικός θαυμαστής του Κωνσταντίνου Καβάφη, στέλνει επιστολές στον αλεξανδρινό ποιητή, την εποχή του Μεσοπολέμου, ζητώντας του να μελοποιήσει μερικά ποιήματά του. Την τελευταία φορά που έρχεται στην Αθήνα ο Καβάφης – λίγο πριν από τον θάνατό του – συναντώνται στο σπίτι του ζεύγους Ουράνη, που διοργανώνει ένα φιλολογικό σαλόνι, στην οδό Αμαλίας 2. Εκείνο το βράδυ ο σπουδαίος συνθέτης και μαέστρος ερμηνεύει μπροστά στον ποιητή ό,τι είχε μελοποιήσει. Οι έντονες συζητήσεις των παρευρισκομένων κόπασαν όταν η οικοδέσποινα Ελένη Ουράνη είπε «νομίζω ήρθε η ώρα ν’ ακούσουμε». Αυτή η σκηνή υπάρχει σε διήγημα του Μένη Κουμανταρέα από το βιβλίο του «Το show είναι των Ελλήνων». Και η αφήγηση της μικρής ιστορίας από τη μουσειολόγο Ερατώ Κουτσουδάκη έδωσε με τον πιο ευκρινή τρόπο το πώς και το γιατί η έκθεση που εγκαινιάστηκε χθες στην Πινακοθήκη Γκίκα του Μουσείου Μπενάκη δανείστηκε την ωραία φράση της Ελένης Ουράνη.

Οσοι επισκεφθούν το εμβληματικό τοπόσημο της πόλης θα ανακαλύψουν ότι η ιστορία γράφεται στον χρόνο της. Και αποδεικνύεται από την έκθεση που παρουσιάζεται στο Μουσείο Μπενάκη σε συνεργασία με το νεοσύστατο και φιλόδοξο Ινστιτούτο Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς (ΙΕΜΚ) και την ευγενική χορηγία του Qualco Group και του Qualco Foundation. Οπως τόνισε ο πρόεδρός του Ορέστης Τσακαλώτος, «η έκθεση αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της δράσης του Qualco Foundation, καθώς ένα από τα στοιχεία του οράματός μας είναι η προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς μας».

Το ΙΕΜΚ δημιουργήθηκε, όπως τόνισε ο αντιπρόεδρος και βραβευμένος συνθέτης Μάριος Στρόφαλης, «με την πρόθεση να είναι ένας πλοηγός μέσω του οποίου ο σύγχρονος ερευνητής, Ελληνας και ξένος, να βρει τα σπουδαία αρχεία ή ν’ αναζητήσει πηγές για αρχεία που δεν υπάρχουν». Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η ανάγκη ενός τέτοιου οργανισμού αναδύεται μέσα από την παρέμβαση στη μόνιμη έκθεση της Πινακοθήκης Γκίκα, όπου φωτίζονται οι 11 μουσικοσυνθέτες οι οποίοι φιλοξενούνται ανάμεσα στους «ενοίκους» της συλλογής.

Οι επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν μουσικά δείγματα από το έργο κάθε δημιουργού και να δουν επιπλέον πλούσιο αρχειακό και οπτικοακουστικό υλικό. Δίνεται επίσης η ευκαιρία ν’ ανιχνεύσουν με τη βοήθεια της τεχνολογίας τη δικτύωση που ένωνε τους μουσικούς αυτούς μεταξύ τους και με άλλους δημιουργούς αυτής της σημαντικής γενιάς, διερευνώντας εμμέσως τις πολλαπλές εκδοχές της ελληνικότητας. Τα ονόματα της έκθεσης που εξαπλώνεται στους τέσσερις ορόφους και στα 850 τ.μ. είναι βαριά όπως και η ιστορία αυτού του τόπου που φέρει τα ευγενή τους αποτυπώματα: Βαμβακάρης, Θεοδωράκης, Κωνσταντινίδης (Γιαννίδης), Μητρόπουλος, Ξενάκης, Ξένος, Παπαϊωάννου, Σισιλιάνος, Σκαλκώτας, Τσιτσάνης, Χατζιδάκις.

Εντεκα μύθοι δίνουν χώρο και υλικό να τους ανακαλύψουμε ξανά, μέσω της έκθεσης που ετοίμασαν με φροντίδα η μουσειολόγος Ερατώ Κουτσουδάκη, η αναπληρώτρια καθηγήτρια Μουσικής και Οπτικοακουστικού Πολιτισμού στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Ρενάτα Δαλιανούδη, καθώς και οι επιστημονικοί συνεργάτες. Μικροί θησαυροί, σημειώσεις, φωτογραφίες, ηχητικά ντοκουμέντα δημιουργούν την ανάγκη να θυμηθούμε ότι υπάρχουν ακόμη τα ακριβά υλικά των δημιουργών που μπορούν να χαράξουν την πορεία μας. Αρκεί να τα ανακαλύψουμε ξανά.

Ο Σταύρος Ξαρχάκος

Μέρος της έκθεσης ανήκει στο έργο του Σταύρου Ξαρχάκου ως αυθύπαρκτο αλλά την ίδια στιγμή και απολύτως εξαρτημένο από τη μόνιμη έκθεση. Πρόκειται για μια μουσειακή εγκατάσταση της εμβληματικής προσωπικότητας του σύγχρονου μουσικού μας πολιτισμού, που φιλοξενείται στον χώρο περιοδικών εκθέσεων, στο ισόγειο της Πινακοθήκης Γκίκα, με την πρωτοβουλία του ΙΕΜΚ, και προσφέρει τη δυνατότητα να αποκαλυφθούν τεκμήρια από τη ζωή και το έργο του, πριν αυτά πάρουν τον δρόμο προς τη δημιουργία ενός αρχείου. Στιγμές δηλαδή από τη δημιουργική συμπόρευση του Ξαρχάκου με τη γενιά που φιλοξενείται στην Πινακοθήκη, μέσα και από τα λόγια του ίδιου του δημιουργού. Ο συνθέτης διατρέχει δημιουργικά τις δεκαετίες, με το έργο του να εμπεριέχει σχεδόν όλα τα μουσικά είδη στην ιστορία της ελληνικής μουσικής: λαϊκό, ρεμπέτικο, έντεχνο λαϊκό τραγούδι, λόγια μουσική, θεατρική και κινηματογραφική. Ο,τι διαμόρφωσε και διαμορφώνει την ανάγκη μας να συνδεόμαστε με τα υψηλά και σπουδαία.