Τρύπες και ρυπαντές

Οι περισσότερες ελληνικές κυβερνήσεις εξαγόραζαν την επανεκλογή τους με επιδόματα, χρησιμοποιώντας   ευφάνταστες αιτιολογήσεις. Φυσικές καταστροφές, οικονομική αδυναμία, οικογενειακή κατάσταση κ.λπ. Εξαίρεση ο νεοφώτιστος ΣΥΡΙΖΑ, που μάζεψε 37 δισ. και δεν τα μοίρασε, κληροδοτώντας τα στους επόμενους (πράγμα για το οποίο δέχεται σκληρή εσωκριτική). Μέρος των πλεονασμάτων, εξασφαλισμένων με εθνικά δάνεια, μοιράζονταν, δεν επενδύονταν. Μοιάζει βέβαια αποκρουστικά νεοφιλελεύθερο να κάνει κανείς κριτική στην επιδοματική πολιτική, έναντι μιας (ασαφούς) αναπτυξιακής πολιτικής. Να κάνει κριτική σε κάτι που μονοπωλεί τους όρους «κοινωνική ευαισθησία», «στήριξη των αδυνάτων» κ.λπ.

Ετσι έχει γίνει σχεδόν ιερό το δικαίωμα των περισσότερων κυβερνήσεων να λειαίνουν τις σχέσεις με το εκλογικό σώμα χρηματοδοτώντας το. Δημιουργώντας και αναπαράγοντας έναν κύκλο πολιτικής φαυλότητας. Πρώτον, δεν υπάρχει κανένας αξιόπιστος κατάλογος δικαιούχων (πράγματι φτωχών ανθρώπων και όχι φοροδιαφευγόντων) και, δεύτερον, καλείται η επόμενη κυβέρνηση να κάνει, μέσω συνήθως φορομπηχτικών πολιτικών, επανείσπραξη των εκλογικά «σπαταλημένων» επιδομάτων. Φέτος, γράφουν οι ειδικοί, η δημοσιονομική αυστηρότητα θα συναρτηθεί όχι με το ισοζύγιο εσόδων-δαπανών, αλλά με την επίτευξη του στόχου των δαπανών (βλ. για παράδειγμα  Ν. Φιλιππίδη «Προαποφασισμένη λιτότητα», Ο.Τ.  9-4-2024). Η δίαιτα επιστρέφει δριμεία.

Με τις εξαιρετικά δογματικές και συγχρόνως ασπόνδυλες πολιτικές, η Ευρωπαϊκή Ενωση  εκτίναξε την πληθωριστική κρίση και σήμερα, χωρίς τους πανδημικούς περισπασμούς (και τις επιείκειες που εξασφάλιζαν), αλλά κυρίως με την οικονομική ασυνταξία που διαμορφώνει ο Ρωσο-Ουκρανικός πόλεμος,  η Ευρώπη επανέρχεται αμυντικά στην «καλβινιστική» αυστηρότητα. Είναι πολύ ενδιαφέρον το φαινόμενο. Η Ευρώπη θέτει αυστηρότατους δημοσιονομικούς κανόνες,  όταν π.χ. οι ΗΠΑ τινάζουν την μπάνκα του τυπωμένου χρήματος (και του χρέους τους) στον αέρα. Οπως ακριβώς, πάλι η Ευρώπη,  θέτει διαρκώς πιο αυστηρούς κανόνες για ρύπανση, όταν οι ανταγωνιστές της δεν έχουν σχεδόν κανέναν. Ετσι μπορούν στις ΗΠΑ να πωλούνται βιομηχανικά προϊόντα, για παράδειγμα, που έχουν σταματήσει να εισάγονται στην Ευρωπαϊκή Ενωση ως ρυπογόνα εδώ και πολλά χρόνια. Φυσικά η Αφρική είναι εκτός κάθε κανόνα, όπως και η Ασία, η τετραπλάσια της υπόλοιπης Ευρώπης Ρωσία (η οποία, σημειωτέον, κρατάει, παρά την πολιτική εκτροπή της, σοβαρά κλειδιά κλιματικής ισορροπίας), επίσης εκτός κάθε ρύθμισης. Μένει η οικολογική μοναχοκόρη, με την ηθική της καθαρής ενέργειας – ένα γαλατικό χωριό καθαρότητας και παρθενίας.

Η καταδίκη της Ελβετίας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για «κλιματική απραξία», ύστερα από προσφυγή ηλικιωμένων γυναικών, μοιάζει με ένα «διαστημικό» υπόδειγμα, σε έναν κόσμο πολιτιστικού πρωτογονισμού και βομβαρδισμών πυρηνικών εργοστασίων.

Η συνακόλουθη καθαρολογία έναντι μιας ρεαλιστικής πολιτικής προσέγγισης είναι το απότοκο μιας βαθύτατης πολιτικής κρίσης που βρίσκεται όχι στις ειλημμένες αποφάσεις  όσο στη μοναχικότητά τους, στις πολιτικές και πολιτιστικές ασυνέχειες, τα θεσμικά ρήγματα. Το πρόβλημα της ευρωπαϊκής πολιτικής δεν βρίσκεται στον εννοιολογικό  πυρήνα, στο τι ιεραρχείται ως μείζον και πρωτεύον σε ένα ακαδημαϊκό ή διακηρυκτικό επίπεδο, όσο στο τι θεωρείται επείγον, σε πλανητικό επίπεδο, που υπερκαλύπτει. Η εξαιρετικά ευλύγιστη και κυβερνητικά ανορθολογική έννοια του «επείγοντος» (του πολέμου, της τρομοκρατικής δράσης, της φυσικής καταστροφής κ.λπ.) είναι η εύκολη και διαθέσιμη πολιτική  επίκληση για να καταβαραθρώνει και διεθνείς συνθήκες (που γίνονται απλή βιβλιογραφία) και δημοσιονομικές εξισορροπήσεις και γενναίες αποφάσεις απέναντι στην κλιματική κατάρρευση.

Μόνο που την έννοια του «επείγοντος» μπορεί να την ξαναφέρνει διαρκώς στην επιφάνεια, να την κάνει συνεχώς δραστική, είτε ο παραδοσιακός είτε ο οικονομικός είτε ο πολιτιστικός τρομοκράτης είτε ο παραγγελιοδότης του. Μια πλανητική ομηρεία στο αποκλίνον, στους πολιτικούς ρυπαντές, που δημιουργεί τόσο την απέραντη ανομία όσο και τα γαλατικά χωριά.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ