Εφυγε ένας «ήρωας» της σωματιδιακής φυσικής

Ενας «γίγαντας της σωματιδιακής φυσικής», ο Πίτερ Χιγκς, ο βρετανός νομπελίστας φυσικός που ανακάλυψε το επονομαζόμενο «σωματίδιο Χιγκς», άλλως γνωστό ως «μποζόνιο Χιγκς», ή και «σωματίδιο του Θεού», το θεμελιώδες στοιχείο της δομής της ύλης, εγκατέλειψε τα εγκόσμια τη Δευτέρα, πλήρης ημερών, σε ηλικία 94 χρόνων. Οπως ανακοίνωσε χθες το πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, «πέθανε ήσυχα στο σπίτι του έπειτα από σύντομη ασθένεια». Με το που κυκλοφόρησε η είδηση του θανάτου του, η βρετανική και παγκόσμια επιστημονική κοινότητα έσπευσε να αποτίσει φόρο τιμής σε έναν επιστήμονα που, όπως δήλωσε χαρακτηριστικά η Φαμπιόλα Τζιανότι, γενική διευθύντρια του Cern, «πέρα από την εξαιρετική συνεισφορά του στη σωματιδιακή φυσική, ήταν ένας μοναδικός άνθρωπος, σπάνιας σεμνότητας, ένας σπουδαίος δάσκαλος και κάποιος που εξηγούσε τη φυσική με πολύ απλό και ουσιαστικό τρόπο».

Σε δύο εργασίες που είχε δημοσιεύσει το 1964 στην επιθεώρηση «Physical Rev. Letters», ο Πίτερ Χιγκς είχε προτείνει μία θεωρία για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να αποκτούν μάζα τα σωματίδια: προϋπέθετε την ύπαρξη ενός σωματιδίου του οποίου οι διακυμάνσεις θα μπορούσαν να «γεννούν» τη μάζα όσων σωματιδίων συνδέονται με αυτό. Επειτα από μια σειρά πειραμάτων, που ξεκίνησαν το 2008, η θεωρία του επιβεβαιώθηκε, το 2012, από τους φυσικούς που εργάζονταν στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων στο Cern της Ελβετίας. Εναν χρόνο αργότερα, ο Χιγκς μοιράστηκε το βραβείο Νομπέλ με τον Φρανσουά Ελγκμπέρ, έναν βέλγο θεωρητικό φυσικό του οποίου η εργασία, το 1964, επίσης συνέβαλε άμεσα στην ανακάλυψη.

Οπως είχε αναφέρει τότε η Σουηδική Βασιλική Ακαδημία των Επιστημών, το καθιερωμένο πρότυπο της φυσικής στο οποίο βασίζεται η επιστημονική κατανόηση του Σύμπαντος «στηρίζεται στην ύπαρξη ενός ιδιαίτερου σωματιδίου: του σωματιδίου Χιγκς. Το σωματίδιο αυτό προέρχεται από ένα αόρατο πεδίο που γεμίζει όλο το Διάστημα. Ακόμα και όταν το Σύμπαν μοιάζει άδειο, αυτό το πεδίο είναι εκεί. Χωρίς αυτό, δεν θα υπήρχαμε, γιατί από την επαφή με το πεδίο αποκτούν τα σωματίδια μάζα. Η θεωρία που πρότειναν ο Ενγκλέρ και ο Χιγκς περιγράφει αυτή τη διαδικασία».

Εμπνευση για πολλούς

Μέλος της Βασιλικής Εταιρείας – της επιστημονικής εταιρείας που επέχει θέση εθνικής ακαδημίας επιστημών για τη Βρετανία –, ο Χιγκς πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής του ζωής στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, το οποίο ίδρυσε προς τιμήν του το 2012 το Κέντρο Θεωρητικής Φυσικής Χιγκς. Για έναν «αξιοσημείωτο άνθρωπο», έναν «πραγματικά προικισμένο επιστήμονα του οποίου το όραμα και η φαντασία εμπλούτισαν τις γνώσεις μας για τον κόσμο που μας περιβάλλει», έκανε λόγο χθες ο πρύτανης του πανεπιστημίου, Πίτερ Μάθιεσον. «Το πρωτοποριακό του έργο», σημείωσε, «έδωσε κίνητρο σε χιλιάδες επιστήμονες και η κληρονομιά του θα συνεχίσει να εμπνέει πολλούς ακόμα τις επόμενες γενιές».

«Ενας εξαιρετικά ντροπαλός άνθρωπος που αντιπαθούσε τον σαματά» – όπως θυμίζει η «Guardian» – ο Χιγκς είχε φύγει από το σπίτι του, την ημέρα που ανακοινώθηκε η βράβευσή του με Νομπέλ, για ένα ήσυχο γεύμα με σούπα και πέστροφα στο Λιθ – το νέο τού το πρόλαβε ένας πρώην γείτονάς του, σταματώντας τον στον δρόμο καθώς επέστρεφε. Εναν «ήρωα για την κοινότητα της σωματιδιακής φυσικής», τον χαρακτήρισε ο Τζο Μπάτεργουορθ, ένας από τους επιστήμονες που συμμετείχε στο πείραμα Atlas, το οποίο συνέβαλε στην ανακάλυψη του σωματιδίου Χιγκς, το 2012. «Παρ’ όλο που δεν το απολάμβανε ιδιαίτερα», επεσήμανε, «ένιωθε την ευθύνη να χρησιμοποιήσει το δημόσιο προφίλ που του προσέφεραν τα επιτεύγματά του για το καλό της επιστήμης, και το έκανε πολλές φορές. Το σωματίδιο που φέρει το όνομά του είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα του πώς φαινομενικά αφηρημένες μαθηματικές ιδέες μπορούν να κάνουν προβλέψεις που αποδεικνύεται ότι έχουν τεράστιες φυσικές συνέπειες».