Ενα μυστικό {LF}της «άλλης» {LF}λογοτεχνίας

Οταν νωρίς το πρωί της 25ης Μαρτίου 1932 ο επιθεωρητής Μαρσέλ Γκιγιόμ (από τον βίο και τις δράσεις του οποίου ο Σιμενόν εμπνεύστηκε τον επιθεωρητή Μεγκρέ) έσπρωξε την πόρτα του κομψού διαμερίσματος στον πέμπτο όροφο της πολυκατοικίας στον αριθμό 97 της οδού Ρώμης στο Παρίσι, υπολόγισε με το μάτι πως ο Alec Scouffi ή Αλέξανδρος Σκούφος ή Σκούφης είχε δολοφονηθεί στη μέση της νύχτας από κάποιον περαστικό εραστή του μετά από βίαιη πάλη. «Το θύμα φέρει», σημείωσε στην αναφορά του, «δεκατέσσερα τραύματα… τα οποία διέτρησαν την καρδιά, τον πνεύμονα και τον λάρυγγα, εξάρθρωση του αριστερού αγκώνα από πτώση, κακώσεις στα χέρια». Ο επιθεωρητής σκέφτηκε πως η κακιά ώρα είχε φτάσει για τον Αλεκ, γεννημένο στην Αλεξάνδρεια το 1886, γόνο αστικής οικογένειας, απόφοιτο σχολής Ιησουιτών στο Παρίσι, σπουδαστή φωνητικής μουσικής, εξαίρετο βαρύτονο που είχε τραγουδήσει μαζί με τον Καρούζο (του οποίου έγραψε τη βιογραφία), είχε εμφανιστεί στις μεγαλύτερες οπερατικές σκηνές της Ευρώπης, είχε διδάξει επί πολλά χρόνια στο Παρίσι και στο Ελληνικό Ωδείο της Αθήνας, συμμετείχε στην πνευματική και κοινωνική ζωή της γαλλικής πρωτεύουσας, είχε εκδώσει τέσσερες ποιητικές συλλογές που έτυχαν επαίνων και δύο μυθιστορήματα. Το πρώτο, με τον τίτλο Χρυσόψαρο δωμάτια μετ’ επίπλων, δημοσιευμένο το 1929, είχε προκαλέσει εντύπωση στους λογοτεχνικούς κύκλους για την ειλικρίνεια της αφήγησης των ομοερωτικών παθών.

Από επαγγελματική συνήθεια, ο επιθεωρητής έσκυψε και πρόσεξε πως το ένα πόδι του νεκρού ήταν κάπως στραβό, λίγο κοντύτερο από το άλλο. Δεν είχε αμφιβολία για την ταυτότητα του θύματος, δηλαδή: ευτραφής, στρογγυλοπρόσωπος, ήταν μορφή πασίγνωστη που σύχναζε σε εκείνο το μικρό καφέ της Μονμάρτρης όπου μαζεύονταν άτομα του υποκόσμου τα οποία τον αποκαλούσαν «δάσκαλο» και όπου η Αστυνομία Ηθών τον άφηνε ήσυχο όταν κατά την διάρκεια των εφόδων της μάζευε τα ρεμάλια της κοινωνίας. Ο επιθεωρητής ήταν βέβαιος πως ο δολοφόνος θα παρέμενε ασύλληπτος. Πού να βρεις άκρη στον βίο τέτοιου ανθρώπου.

Ο Αλεκ περνούσε και από την πλατεία Πιγκάλ, τους σκοτεινούς δρόμους των λαϊκών γειτονιών, τα σπίτια των μεγαλοαστών με ερωμένους και ερωμένες διαλεγμένες από τις τσάτσες και τους νταβατζήδες των οίκων ανοχής, τα επιπλωμένα στενά δωμάτια (ένα κρεβάτι, δύο καρέκλες, ένας μπιντές, ένας καλόγερος για τα ρούχα, λαβομάνο, μια μεγάλη κανάτα με νερό), τα ξενοδοχεία ημιδιαμονής, αυτά που λέγαμε παλιότερα στα καθ’ ημάς «δωμάτια δι’ οικογενείας».  Πάντα κρατούσε στα χέρια του το baise-en ville τσαντάκι του (για συνουσία στην πόλη, θα μεταφράζαμε προχείρως), όπου υπήρχαν ένα καθαρό εσώρουχο, ένα σαπούνι, μια μικρή πετσέτα, αλοιφές, αρώματα και άλλα χρειώδη. Σε ένα χρονογράφημα γινόταν λόγος «για την επικίνδυνη ζωή του… που τον κατέτρυχε η σάρκα και σχεδόν κάθε βράδυ έφερνε στο διαμέρισμά του κακά αγόρια με τα οποία πλάγιαζε».

Δεν γινόταν κάτι διαφορετικό, όταν ο Αλεκ επέστρεφε κατά διαστήματα στην Αλεξάνδρεια και άνοιγε το δικό του λογοτεχνικό σαλόνι στο οικογενειακό σπίτι του επί της οδού Σταμπούλ και γωνία Τουσούν, διατηρώντας σχέση με τον Καβάφη, ο οποίος του αφιέρωσε Τα κεριά. Στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα υπάρχει στο «αρχείο Scouffi» το αυτόγραφο και φάκελος με χειρόγραφο κατάλογο 16 ποιημάτων από τον ίδιο τον Καβάφη με σημειώσεις για την έκδοσή τους. Εκτός από το δικό του λογοτεχνικό σαλόνι που συγκέντρωνε προσωπικότητες της τέχνης, της επιστήμης και της πολιτικής, ο Αλεξανδρινός Scouffi ήταν μέλος της εκλεκτής συντροφιάς η οποία πήγαινε κάθε Κυριακή στη συνοικία Μεξ δυτικά της Αλεξάνδρειας, σημείο συνάντησης καλλιτεχνών και συγγραφέων με διαφορετική ταξική και εθνική καταγωγή, Γάλλοι και Ιταλοί κυρίως. Ανάμεσά τους και η γαλλίδα συγγραφέας του Φουτουριστικού μανιφέστου της φιληδονίας Βαλαντίν ντε Σεν-Πουάν (1875-1953), που υμνούσε τις αρετές του αιδοίου, του «ντροπαλού» (timide). Μέσα σε αυτό το σύνολο δεν ήταν λίγοι εκείνοι, μόνιμοι Αλεξανδρινοί και περαστικοί καλλιτέχνες και συγγραφείς επώνυμοι, που σύχναζαν ανελλιπώς στα μπανάλ καφενεία των περιθωριακών και εργατικών, πιάτσες του έρωτα, χώρους μακράν της κατεστημένης ηθικής των ελίτ.

Η δολοφονία του Αλεκ απασχόλησε τον Τύπο, κυκλοφόρησαν σχόλια του είδους «ήθελές τα και παθές τα», εκφράστηκαν εγκώμια πως τα ποιήματά του τιμούσαν τη γαλλική γλώσσα, το Χρυσόψαρο παρέμενε ένα σκοτεινό, ποταπό και βλάσφημο βιβλίο, απειλή για το γαλλικό έθνος και την ανδρική ταυτότητα εξαιτίας της εκθήλυνσης, της πορνείας, της αφομοίωσης αλλότριων ηθών. Πολύ σύντομα, ο Αλεκ ξεχάστηκε. Τα πράγματα χειροτέρευαν οικονομικά και πολιτικά εδώ και καιρό. Tη χρονιά της δολοφονίας του, η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε κατά 28%, τριακόσιες χιλιάδες οργισμένοι άνεργοι διαδήλωναν, οι σχέσεις με τη Γερμανία ψύχραιναν όλο και περισσότερο, το Λαϊκό Μέτωπο, πολιτική συμμαχία εργατικών, σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών οργανώσεων, εμφανιζόταν ως εναλλακτική λύση, στις 6 Μαΐου δολοφονήθηκε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Πολ Ντουμέρ από έναν παράφρονα Ρώσο.

Πολλά χρόνια αργότερα, ο Πατρίκ Μοντιανό (1945), βραβείο Νομπέλ 2014, πιστός στην αρχή ότι η λογοτεχνία είναι «η επιστροφή στο παρελθόν, η απειλή της απουσίας, η θολούρα των ηθικών ορίων, η σκοτεινή πλευρά της ψυχής», επανέφερε στο φως τον βίο και το έργο του Alec Scouffi. Στις μέρες μας, η Bibliothèque Gay καλεί, κάνοντας λόγο για τον Αλεκ, να ανακαλύψουμε τον πλούτο της ομόφυλης λογοτεχνίας, να μελετήσουμε αυτή την κοινή μας κληρονομιά. «Η αγάπη των βιβλίων συναντάει την αγάπη των νεαρών εφήβων» συμπεραίνει.

Η ελληνική έκδοση του Χρυσόψαρου είναι άριστη: άψογη μετάφραση από τον Νίκο Σκοπλάκη με επεξηγηματικές σημειώσεις, εκτενές επίμετρο σε συνεργασία με τη Δήμητρα Τζανάκη, εικόνες της εποχής.

Απόσπασμα

«Για τη μητέρα μου, που τη σκότωσα»

Μια νεκροφόρα τρανταζόταν στον δρόμο. Στην κορδέλα ενός στεφανιού διάβασε: «Για τη μητέρα μου, που τη σκότωσα». Η Λουίζ, ναι, ήταν η Λουίζ, πρόσφερε τα κόκκινα χείλη της σ’ εκείνο το όμορφο και σφριγηλό παλικάρι, που κι ο ίδιος το ποθούσε· τον Λυκ.

Ο Πιέρ ήθελε να κάνει κακό και στους δυο τους. Μα η Λουίζ γύρισε προς το μέρος του και του έδωσε το στόμα της. Ηταν, μάλιστα, σαν να προχώρησε κι ο Λυκ λίγο παραπάνω κι έτσι έγιναν σύντομα οι τρεις τους ένα σώμα. Δεν μπορούσε να διακρίνει τα φύλα· για πολλή ώρα δεν ένιωθε το δικό του.

Στο τέλος, όπως σάλεψε, αισθάνθηκε πάνω του κάτι γλιστερό. Ενα φαλακρό κεφάλι, σαν αυγό, είχε προσηλωθεί ανάμεσα στα μπούτια του. Είχε την εντύπωση πως μια ζεστή, κολλώδης και σιελώδης βλέννα τον γέμιζε φλύκταινες, ενώ χιλιάδες βεντούζες βύζαιναν και ρουφούσαν τους χυμούς της σάρκας του, η οποία είχε παραδοθεί σ’ εκείνα τα φιλήματα.

Ενας απαίσιος σπασμός διαπέρασε όλο του το είναι. Σαν να έβγαλε κραυγή…

Μα μια βραχνή φωνή σιγοψιθύρισε μες στο όνειρό του: «Μην ξυπνάς, μικρέ μου…».

Κι ο Πιέρ κοιμήθηκε ως το πρωί.