Η ταινία πίσω από την αφίσα

Από την περασμένη Πέμπτη η τελευταία ταινία της σκηνοθέτριας Ελίνας Ψύκου, που είναι και το πρώτο της ντοκιμαντέρ, προβάλλεται στις αίθουσες. Τίτλος της, «Αδέσποτα κορμιά» και είναι βέβαιο ότι πολύς κόσμος ήδη γνωρίζει την ύπαρξή της – αν και για τους λάθος λόγους. Πρόκειται για την ταινία που μέσα σε αυτόν τον μήνα έκανε μεγάλο θόρυβο στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης εξαιτίας της προκλητικής… αφίσας της. Η αφίσα των «Αδέσποτων κορμιών» που προκάλεσε την οργή των συντηρητικών θρησκόληπτων της Θεσσαλονίκης απεικονίζει μια γυμνόστηθη γυναίκα, εμφανώς την Παναγία, εσταυρωμένη. Εκτός από την ερώτηση του βουλευτή του κόμματος Νίκη κ. Κομνηνού Δελβερούδη στην οποία απάντησε ο υφυπουργός αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού κ. Χρίστος Δήμας, ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος έστειλε επιστολή διαμαρτυρίας στη γενική διευθύντρια του Φεστιβάλ κυρία Ελίζ Ζαλαντό αναφέροντας εκτός άλλων για την αφίσα ότι αυτού του τύπου «οι διαφημίσεις υπό το πρόσχημα μιας αμφίβολης καλλιτεχνικά γραφιστικής προσέγγισης αγγίζουν – ενίοτε δε και υπερβαίνουν – τα όρια της κακόβουλης πρόκλησης και της κακοποιητικής πρόθεσης».

Το θέμα πήρε και διεθνείς διαστάσεις, με δημοσίευση εκτενούς ρεπορτάζ στο περιοδικό «Variety», στο οποίο η κυρία Ψύκου ανέφερε ότι έμεινε έκπληκτη από την αγριότητα της ακροδεξιάς αντίδρασης. «Οταν φτιάξαμε αυτή την αφίσα, ξέραμε ότι θα προκαλούσε κάποια συζήτηση, αλλά δεν φανταζόμασταν τέτοιου είδους αντίδραση» είπε. «Με την ταινία θέλουμε να ανοίξουμε έναν διάλογο. Και σκεφτήκαμε ότι, με την αφίσα, θα μπορούσαμε να ανοίξουμε έναν διάλογο. Τώρα όμως δεν υπάρχει διάλογος. Υπάρχουν μόνο μονόλογοι».

Στο πλευρό της σκηνοθέτριας και κυρίως της Δημοκρατίας βρέθηκε και η γενική διευθύντρια του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ που με την εξαιρετική απάντησή της προς τον Μητροπολίτη έβαλε τα πράγματα στη θέση τους, φωτίζοντας το σκοτάδι. Η κυρία Ζαλαντό ανέφερε ανάμεσα σε άλλα ότι στους καιρούς μας «αυξάνονται τα απολυταρχικά καθεστώτα που περιορίζουν την ελευθερία, καταπατούν βασικά ανθρώπινα δικαιώματα και αμφισβητούν την έννοια της Δημοκρατίας».

Το ακόμα χειρότερο μέσα σε όλον αυτόν τον σάλο στη Θεσσαλονίκη, που αποδεικνύει και την τυφλότητα του φανατισμού, είναι ότι κανένας από τους «διαμαρτυρόμενους» για την προσβολή των ηθών δεν είχε καν παρακολουθήσει την ίδια την… ταινία, προκειμένου, τουλάχιστον, να δει τι ακριβώς πραγματεύεται. Και, πραγματικά, εδώ θα δούμε ότι η χρήση της αφίσας ήταν ουσιαστικά ένας έξυπνος «κράχτης» για κάτι πολύ μακρινό από την εικόνα της: τα «Αδέσποτα κορμιά» είναι ένα απολύτως τεκμηριωμένο ντοκιμαντέρ για τα νομικά παράδοξα, τα τεχνητά σύνορα και τις κοινωνικές ανισότητες σε διάφορες χώρες της Ευρώπης που αναγκάζουν γυναίκες να ταξιδεύουν για να βρουν τη λύση διεκδικώντας την αυτονομία και αυτοδιάθεση του σώματός τους.

«Σε μια εποχή που οι Ευρωπαίοι ταξιδεύουν από χώρα σε χώρα ελεύθερα και άρα περισσότερο από ποτέ, το ντοκιμαντέρ “Αδέσποτα κορμιά” είναι ένα διαφορετικό και ασυνήθιστο ταξίδι, ένα επείγον road movie σε μια ήπειρο που απειλείται από κρίση και διαίρεση» δηλώνει η Ελίνα Ψύκου. «Στη διάρκεια αυτού του ταξιδιού θα διαπιστώσουμε πως η κατάργηση των φυσικών συνόρων στην Ευρώπη δυστυχώς δεν έφερε και την αντίστοιχη κατάργηση των νομικών, κοινωνικών και άλλων τεχνητών συνόρων, που συνεχίζουν να θίγουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να διχάζουν». Συνδυάζοντας το δράμα με την κωμωδία, το φιλμ καταγράφει τον παραλογισμό αυτών των διαδρομών μιλώντας για φαινόμενα της εποχής μας όπως ο «τουρισμός αμβλώσεων», ο «τουρισμός γονιμότητας» και ο «τουρισμός αυτοκτονίας».

Γεννημένη το 1977 στην Αθήνα, η Ελίνα Ψύκου σπούδασε σκηνοθεσία κινηματογράφου και κοινωνιολογία και είναι δημιουργός δύο ταινιών μεγάλου μήκους μυθοπλασίας που προκάλεσαν αίσθηση στο εξωτερικό. Η πρώτη της ταινία, της οποίας το σενάριο επίσης έγραψε, είναι η «Αιώνια επιστροφή του Αντώνη Παρασκευά» που προβλήθηκε στο πρόγραμμα Forum του φεστιβάλ Βερολίνου το 2013. Τέσσερα χρόνια αργότερα ήρθε η σειρά της ταινίας «Ο γιος της Σοφίας» και μαζί του η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα διάκριση της σκηνοθέτριας. Η ταινία, της οποίας το σενάριο και πάλι υπογράφει η ίδια, απέσπασε το βραβείο καλύτερης ταινίας στο φεστιβάλ της Tribeca.

Το 2009 η κυρία Ψύκου ίδρυσε τη δική της εταιρεία παραγωγής, Jungle Films, και το 2016 μαζί με τους σκηνοθέτες Αλέξη Αλεξίου, Γιάννη Βεσλεμέ και την ιστορικό κινηματογράφου Αφροδίτη Νικολαΐδου έφτιαξαν την ομάδα «Η Χαμένη Λεωφόρος του Ελληνικού Σινεμά», με σκοπό την ανάδειξη της ποικιλίας και της γοητείας του ελληνικού κινηματογράφου και πάλι στις αίθουσες. Επίσης, ως παραγωγός, το 2021 ολοκλήρωσε την παραγωγή της μεγάλου μήκους ταινίας «Αγέλη προβάτων» του Δημήτρη Κανελλόπουλου.

Πριν από λίγο καιρό, στο τελευταίο κινηματογραφικό φεστιβάλ Βερολίνου, και συγκεκριμένα στο τμήμα Co-Pro Series της Αγοράς, επιλέχθηκε να συμμετάσχει η ελληνική σειρά «Τhe Coroner’s Assistant» της Ψύκου. Αυτό συνέβη για πρώτη φορά στη δεκάχρονη ιστορία του τμήματος Berlinale Series Market της Αγοράς. Παραγωγός της σειράς είναι η Φένια Κοσοβίτσα της Blonde. Πρόκειται για μίνι σειρά έξι επεισοδίων βασισμένη στο μυθιστόρημα «Ο ιατροδικαστής» του Βασίλη Βασιλικού. Η σειρά προωθείται ως «πολιτικό θρίλερ» και έχει ως φόντο την Ελλάδα της δεκαετίας του 1970, όπου παράγοντες της χούντας των συνταγματαρχών προσπαθούν να συγκαλύψουν μια γυναικοκτονία.

Αυτή την περίοδο η κυρία Ψύκου ετοιμάζει την τρίτη της μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας, «Κληρονομικοί φόβοι και άλλες περιπτώσεις».