Πολιτική επικοινωνία και ιδιωτικότητα

Κατά την έναρξη της δεκαετίας του 1970 κατέστη σαφής η ανάγκη για τη θέσπιση ειδικών κανόνων διακίνησης των πληροφοριών, που αφορούν τόσο την ιδιωτική/ιδιωτική όσο και τη δημόσια/ιδιωτική σφαίρα του ανθρώπου ή αλλιώς τον οίκο, την αγορά και την εκκλησία, με την αρχαιοελληνική τους έννοια, λόγω των ολοένα αυξανόμενων κινδύνων επέμβασης των κρατικών αλλά και ιδιωτικών φορέων στις ανωτέρω περιοχές δράσης των πολιτών.

Εκτοτε, γίνεται αντιληπτή η ανάπτυξη και εδραίωση του λεγόμενου δικτυακού ή κυβερνοκαπιταλισμού, ο οποίος στηρίζεται σε δημόσια και ιδιωτικά δίκτυα οικονομίας και διοίκησης. Η συνεχής «τροφοδοσία» με προσωπικές πληροφορίες θεωρείται πλέον ως sine qua non όρος στα ανωτέρω συστήματα, ώστε να ομιλούμε πλέον για νησίδες ιδιωτικότητας στην πλημμυρίδα του πανοπτισμού.

Για τον λόγο αυτό θεσπίζονται τα ακραία όρια συλλογής και επεξεργασίας των ανωτέρω στοιχείων, τόσο σε πανευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως διαπιστώνεται και στο προοίμιο του νέου Γενικού Κανονισμού Προσωπικών Δεδομένων 679/2016 (GDPR), ο οποίος ισχύει άμεσα και στη χώρα μας.

Εξάλλου, είναι επιτακτική πλέον η ανάγκη ρύθμισης της ροής της πληροφορίας κατά τη λειτουργία της δημόσιας/δημόσιας σφαίρας, ακόμη και χωρίς τη συγκατάθεση του υποκειμένου των δεδομένων, αλλά για την προάσπιση ζωτικού συμφέροντος του υπεύθυνου επεξεργασίας αυτών,  όπως π.χ. κατά τη χάραξη των ορίων της πολιτικής επικοινωνίας μεταξύ υποψηφίων βουλευτών/πολιτευτών και εκλογέων.

Αναφορικά με το παραπάνω ζήτημα, το 2023, η οικεία Ανεξάρτητη Αρχή εξέδωσε κείμενο κατευθυντήριων αρχών, μετά τη σχετικώς γενόμενη δεκτή αίτηση ακύρωσης κατά επιβληθέντος υπ’ αυτής προστίμου, ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Κατά τα ανωτέρω, η αυτοματοποιημένη πολιτική επικοινωνία μέσω e-mails/sms δεν μπορεί να ενταχθεί στην έννοια των μηνυμάτων spam εμπορικού τύπου. Εάν τα σχετικά ηλεκτρονικά «στίγματα» ελήφθησαν είτε από προηγούμενη επαφή του πολίτη με τον υποψήφιο, ακόμη και εκ της επαγγελματικής ιδιότητας του τελευταίου, είτε από το αρχείο φίλων και μελών του πολιτικού κόμματος στο οποίο ανήκουν και οι δύο είτε και λόγω προβλεπόμενης ρητής νομοθετικής διάταξης,  η επικοινωνία, ακόμη και χωρίς τη συγκατάθεση του λήπτη του μηνύματος, συνιστά επιτρεπτή επεξεργασία πληροφοριών.

Αρκεί, βέβαια, ο πολιτευτής/βουλευτής-υπεύθυνος επεξεργασίας να παράσχει στο υποκείμενο των δεδομένων τη δυνατότητα να ασκεί το δικαίωμα αντίρρησης με τρόπο εύκολο και σαφή, σε κάθε μήνυμα πολιτικής επικοινωνίας.

Στην επίμαχη περίπτωση, ωστόσο, της ερευνώμενης διαρροής των ηλεκτρονικών διευθύνσεων των αποδήμων Ελλήνων που εγγράφηκαν στη σχετική πλατφόρμα για την επιστολική ψήφο, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι: O νόμος επιτρέπει μεν, κατά την προεκλογική περίοδο, την αποστολή αντιγράφου των οικείων εκλογικών καταλόγων στους υποψηφίους (ευρω)βουλευτές, πλην όμως απαγορεύει την κοινοποίηση της πλήρους διεύθυνσης, των τηλεφωνικών αριθμών και των λογαριασμών mail των εκλογέων.

Η διαφαινόμενη παραβίαση, στην προκειμένου περίπτωση, του υπηρεσιακού απορρήτου, αλλά και η χωρίς δικαίωμα κατοχή/διάδοση  του αρχείου με τις ανωτέρω ηλεκτρονικές διευθύνσεις συνιστούν αξιόποινες πράξεις, όπου δύο είναι τα κρίσιμα ερωτήματα:

Από ποιον υπολογιστή κοινοποιήθηκε το αρχείο με τις ηλεκτρονικές διευθύνσεις των αποδήμων και ποιος ήταν ο περαιτέρω αποδέκτης τους μετά την εγγραφή τους στο σχετικό κατάλογο του υπ. Εσωτερικών.

Οι «καρποί» από τις ξεχωριστά διενεργούμενες έρευνες, τόσο από την οικεία Ανεξάρτητη Αρχή, το αρμόδιο υπουργείο αλλά και την εισαγγελία, θα πρέπει να ωριμάσουν πριν από επερχόμενες ευρωεκλογές, ώστε να μη «δηλητηριαστεί» για άλλη μια φορά η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολίτη σε μια τόσο κρίσιμη πτυχή της, όπως είναι εκείνη που αφορά την αξιοπιστία των εκλογικών διαδικασιών.

Ο Γιώργος Νούσκαλης είναι επίκουρος καθηγητής Νομικής ΑΠΘ, δικηγόρος