Το κάρο μπροστά από το άλογο

Σε ρεπορτάζ της Μάρνυς Παπαματθαίου («Το Βήμα», 17-03-24) διάβασα ότι από το έτος 2025 οι μαθητές δεν θα διδάσκονται πια τη λογοτεχνία αποσπασματικά. Κάθε σχολείο θα επιλέγει δύο λογοτεχνικά βιβλία από αυτά που θα προτείνει το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, για παράδειγμα ανάμεσα στον Παπαδιαμάντη, τον Σολωμό, τον Τολστόι ή τον Ιούλιο Βερν. Στόχος είναι, σύμφωνα με τις πληροφορίες, να αποκτήσουν οι μαθητές μια ολοκληρωμένη εικόνα του έργου και της εποχής που γράφτηκε και έτσι να αναπτύξουν κριτική σκέψη.

Δεν θα χρησιμοποιήσω την έκφραση «δεν πίστευα στα μάτια μου» ή κάποια ανάλογη, διότι αυτό που διάβασα ήταν αναμενόμενο να συμβεί. Με κίνδυνο να γίνω κουραστικός, θα επαναλάβω την τετριμμένη ερώτηση: Ποιοι εκπαιδευτικοί θα αναλάβουν αυτό το εγχείρημα; Σε ολόκληρη την εκπαιδευτική ιεραρχία δεν βρίσκεται ούτε ένας να εξηγήσει στον υπουργό ότι, με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι φιλόλογοι της ΔΕ δεν είναι σε θέση να επωμιστούν αυτό το φιλόδοξο σχέδιο; Οτι για να αποκτήσει κριτική σκέψη ο διδασκόμενος πρέπει πρώτα να τη διαθέτει ο διδάσκων; Οτι οι «οδηγίες» από το ΙΕΠ δεν μπορούν να αναπληρώσουν την έλλειψη σφαιρικής γνώσης και κρίσης του διδάσκοντος;

Οτι οι φιλόλογοι θα προσφεύγουν εξ ανάγκης στα «σκονάκια» αμφιβόλου αξίας βοηθημάτων, που θα κυκλοφορήσουν αστραπιαία; Οτι οι μαθητές, για να γράψουν τις εργασίες τους, θα προσφεύγουν στη φροντιστηριακή εκπαίδευση που θα ξεφυτρώνει και θα πολλαπλασιάζεται όπως τα μανιτάρια; Και ας μην πει κανείς ότι δεν θα υπάρχει ο χρόνος για να γίνουν αυτά, διότι γνωρίζουμε εκ πείρας πόσο «ετοιμοπόλεμοι» είναι όσοι προσφέρουν, με το αζημίωτο, τις υπηρεσίες τους στους φοιτητές για τη συγγραφή προπτυχιακών, διπλωματικών και μεταπτυχιακών εργασιών.

Θα ήθελα να υπενθυμίσω στον υπουργό τα εξής τρία δεδομένα:

Οτι στην εκπαίδευση ένα βιβλίο, όσο σημαντικό και αν είναι, έχει αξία αντίστοιχη με αυτόν που το διδάσκει ή, για να το πω διαφορετικά, αποκτά αξία μόνον εφόσον ο φιλόλογος διαθέτει τα προσόντα που απαιτούνται για να το διδάξει.

Οτι οι φιλόλογοι που υπηρετούν σήμερα στη ΔΕ έχουν αποκοπεί από τα γνωστικά τους αντικείμενα από τότε που αποφοίτησαν από το πανεπιστήμιο και ότι δεν προχώρησε η αξιολόγηση και κυρίως η επανεκπαίδευση του διδακτικού προσωπικού.

Οτι η κυβέρνηση ακύρωσε την αρχική της πρόθεση για πρόσληψη εκπαιδευτικών μέσω διαγωνισμού και επέστρεψε στο κλασικό σύστημα μοριοδότησης μέσω ΑΣΕΠ. Το υπουργείο έχει προαναγγείλει «διάλογο με τις ομοσπονδίες και τους φορείς των εκπαιδευτικών» για τον τρόπο που θα γίνονται μελλοντικά οι προσλήψεις, δηλαδή διάλογο με όσους απορρίπτουν και την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και την πρόσληψη μέσω διαγωνισμού. Αντίθετα, στην Κύπρο από το 2017 οι ενδιαφερόμενοι για διορισμό εξετάζονται αυστηρά σε τέσσερα μαθήματα και το ποσοστό αποτυχίας είναι πολύ υψηλό.

Η πολιτεία οφείλει πάντοτε να επιλέγει τους αποδεδειγμένα άριστους, ανεξάρτητα από το τι κάνουν ή δεν κάνουν τα ΑΕΙ. Φαίνεται καθαρά ότι η κυβέρνηση έθεσε άλλες προτεραιότητες στον πολιτικό σχεδιασμό της και απεμπόλησε οριστικά τις δύο πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσε να κάνει. Και αφού δεν τις έκαναν οι δύο πανίσχυρες κυβερνήσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη, δεν βλέπω ποια μελλοντική κυβέρνηση (και μάλιστα κεντροαριστερή) θα μπορούσε να τις προχωρήσει τις επόμενες δεκαετίες. Κατά συνέπεια, η σχεδιαζόμενη αντικατάσταση των Πανελλαδικών Εξετάσεων για εισαγωγή στα ΑΕΙ από το ακαδημαϊκό απολυτήριο θα έχει τόση επιτυχία όσο και η παραπάνω καινοτομία στη διδασκαλία της λογοτεχνίας. Τώρα που το καλοσκέφτομαι, ο τίτλος «Το κάρο μπροστά από το άλογο» δεν είναι ο πιο ταιριαστός. Θα έπρεπε μάλλον να τιτλοφορήσω το σημείωμά μου «Για τα μάτια του κόσμου».

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης