Ο φιλελεύθερος αντίλογος στα «μη κρατικά» πανεπιστήμια

Ο αντίλογος στον νέο νόμο για τα «μη κρατικά πανεπιστήμια» μπορεί να έρθει από διάφορες πλευρές. Για παράδειγμα, η Αριστερά μπορεί να ισχυριστεί ότι βάλλεται ο δημόσιος και δωρεάν χαρακτήρας της ανώτατης εκπαίδευσης. Από μια άλλη οπτική, οι υπερασπιστές του κράτους δικαίου μπορούν να σημειώσουν ότι ο νόμος αντιβαίνει στη ρητή οδηγία του Συντάγματος για παροχή ανώτατης εκπαίδευσης αποκλειστικώς από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ). Τέλος, οι φιλελεύθεροι θα σημειώσουν ότι πρόκειται για έναν αντιφιλελεύθερο νόμο, αν και είναι πιο σπάνια αυτή η κριτική καθώς θεωρείται λανθασμένα ότι η ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι κατά βάση φιλελεύθερη. Ο στόχος του παρόντος είναι η ανάδειξη του τελευταίου είδους αντίλογου με εστίαση σε ένα βασικό σημείο: ο νόμος ουσιαστικά «κλείνει» την αγορά των πανεπιστημιακών παραρτημάτων αντί να την «ανοίγει».

Αρχικά, να ξεκαθαρίσουμε ότι παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων λειτουργούν ήδη στη χώρα υπό τη μορφή των κολεγίων. Ο νέος νόμος αλλάζει το συγκεκριμένο μοντέλο παροχής πανεπιστημιακής εκπαίδευσης διά μέσου μιας θολής ρητορικής περί «μη κρατικών», «μη κερδοσκοπικών» παραρτημάτων ώστε να «ανωτατοποιήσει» τον θεσμό των κολεγίων. Ο νέος νόμος βεβαίως θεσπίζει ιδιωτικά, και όχι «μη κρατικά», πανεπιστημιακά παραρτήματα – μη κρατικά θα ήταν λ.χ. πανεπιστήμια που θα ιδρύονταν από διάφορα ΝΠΔΔ, όπως είναι οι Δήμοι ή η Εκκλησία της Ελλάδος. Επίσης, με μία μόνον εξαίρεση, όλα τα υπάρχοντα κολέγια είναι κερδοσκοπικά και, υπό κανονικές συνθήκες, δεν θα έπρεπε να έχουν τη δυνατότητα να ενταχθούν στο νέο σχήμα. Το ίδιο αφορά, όμως, και άλλα πανεπιστήμια που φέρονται ότι θα δημιουργήσουν παραρτήματα ιατρικών και νομικών σχολών (π.χ. το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας). Αρα εδώ φαίνεται, από τις συζητήσεις που έρχονται στο φως της δημοσιότητας, ότι η κυβέρνηση ευνοεί τη δημιουργία υποτιθέμενων «μη κρατικών» «μη κερδοσκοπικών» πανεπιστημιακών παραρτημάτων από ιδιωτικούς κερδοσκοπικούς φορείς (πράγμα αντιφατικό και, εν τέλει, ουσιωδώς αντίθετο με τις διακηρυγμένες κυβερνητικές προθέσεις).

Το σημαντικότερο είναι ότι η κυβέρνηση έρχεται να θέσει κτιριακές και υλικές προϋποθέσεις που θα συντρίψουν την πλειονότητα των ήδη υπαρχόντων παραρτημάτων. Εν τέλει, θα επικρατήσουν πολύ λιγότερα παραρτήματα, δημιουργώντας ένα νέο ολιγοπωλιακό καθεστώς μεγάλων επιχειρήσεων που θα προσφέρουν υπηρεσίες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτό το ολιγοπωλιακό καθεστώς διαφήμισε η ίδια η κυβέρνηση, καθώς μας τόνιζε ότι συνεννοείτο με τα ξένα πανεπιστήμια για τη δημιουργία παραρτημάτων, διαμορφώνοντας επί της ουσίας μέσω κοπτοραπτικής τον νόμο στα μέτρα τους. Ενώ μπορεί να ισχυριστεί η κυβέρνηση ότι βάζει τάξη σε ένα θολό τοπίο, δεν το πράττει με φιλελεύθερο τρόπο.

Οταν έρθει η ώρα της αλλαγής του άρθρου 16, η κυβέρνηση θα έχει ήδη διαμορφώσει ένα ολιγοπωλιακό καθεστώς από έλληνες επιχειρηματίες και ξένα funds που θα έχουν εδραιώσει τη θέση τους στην αγορά μέσω της αμφιλεγόμενης νέας νομικής μορφής αυτών των παραρτημάτων. Οι εν λόγω επιχειρηματίες, μετά την τροποποίηση του άρθρου 16, θα είναι σε θέση να καταργήσουν τον χαρακτήρα του παραρτήματος και να ιδρύσουν εγχώριο πανεπιστήμιο. Με λίγα λόγια, μια αγορά που αυτή τη στιγμή είναι ανοιχτή και επιτρέπει σε αρκετούς φορείς, με τις προϋποθέσεις που τίθενται από τα ξένα πανεπιστήμια, να προσφέρουν υπηρεσίες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, θα μετατραπεί σε μια κλειστή ολιγοπωλιακή αγορά των οποίων οι προϋποθέσεις έχουν τεθεί από την κυβέρνηση, σε συνεννόηση με μεγαλο-επιχειρηματίες και funds και με την προοπτική εδραίωσης της κυριαρχίας τους στον νέο χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης, μετά την πιθανή αναθεώρηση του άρθρου 16. Σίγουρα αυτή η πρακτική δεν προάγει την ελευθερία στον ιδιωτικό χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

Ο Αλέξης Αρβανίτης είναι επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης