Η Ευρώπη μόνη στο σπίτι;

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η ασφάλεια, η σταθερότητα και η ευημερία της Ευρωπαϊκής Ενωσης απειλήθηκαν και απειλούνται. Από έναν άγνωστο εχθρό, την COVID-19, και έναν γνωστό εχθρό της ευρωπαϊκής ενοποίησης και της ευρωπαϊκής δημοκρατίας, τον Πούτιν.

Σε ένα εμπνευσμένο κείμενο, ο καθηγητής Γιάννης Βούλγαρης μας θύμιζε πρόσφατα πως η ισχύς της Ευρώπης είναι οι εχθροί της («ΤΑ ΝΕΑ», 3-4/2/2024). Η καθησυχαστική και καθησυχασμένη Ευρώπη ανήκει στο παρελθόν. Η υγειονομική κρίση της πανδημίας και ο πόλεμος στην Ουκρανία που προκάλεσε η ρωσική εισβολή άλλαξαν τα πάντα. Σε έναν κόσμο «συγκρουσιακής πολυμέρειας» από πού θα αντλήσουμε μια νέα Ιδέα Ευρώπης; Από πού μπορεί να τροφοδοτηθεί η αναγκαία επαναπολιτικοποίηση της ευρωπαϊκής ενοποίησης; Η απάντηση του Γ. Βούλγαρη είναι απρόσμενη αλλά πειστική. «Από τους εχθρούς της».

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όταν αναλάμβανε τα ηνία της Επιτροπής σε αυτό το περίεργο και αναποτελεσματικό δικέφαλο σχήμα εκπροσώπησης της ΕΕ μαζί με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, είχε χαρακτηρίσει την Επιτροπή της «γεωπολιτική Επιτροπή». Δύο χρόνια μετά τη βίαιη προσαρμογή της Ευρωπαϊκής Ενωσης στα δεδομένα του πολέμου, η γεωπολιτική ενηλικίωση παραμένει ζητούμενο. Σήμερα καταφέραμε να συζητάμε για τη δημιουργία νέου χαρτοφυλακίου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με αντικείμενο την Ευρωπαϊκή Αμυνα, το οποίο θα είναι εστιασμένο περισσότερο στην αμυντική βιομηχανία!

Δύο πόλεμοι μαίνονται στη γειτονιά της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ο ένας στην Ουκρανία και ο άλλος στη Μέση Ανατολή. Οποιο και αν είναι το σενάριο της επόμενης μέρας, η Ευρώπη χάνει τα περισσότερα σε σύγκριση με άλλους παγκόσμιους δρώντες. Η παράταση του πολέμου στην Ουκρανία θα αυξήσει την πίεση στην Ευρώπη για περισσότερη βοήθεια στο Κίεβο και μεγαλύτερες επενδύσεις στην αμυντική βιομηχανία. Ενδεχόμενη επέκταση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή θα ασκήσει νέες πιέσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία, στην ενέργεια και στο εμπόριο. Τα πρώτα αρνητικά συμπτώματα καταγράφονται ήδη με την ένταση στην Ερυθρά Θάλασσα.

Αν στα παραπάνω προσθέσει κανείς τις δυσμενείς συνέπειες που θα έχει για την Ευρώπη μια επιδείνωση της σχέσης μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας σε συνδυασμό με μια ενδεχόμενη μείωση της συμμετοχής -παρουσίας των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια (Τραμπ), θα διαπιστώσουμε πως οι δύο πόλεμοι δεν είναι οι μοναδικές απειλές που «απασχολούν» τη «γεωπολιτική Ευρώπη».

Στα παραπάνω μπορούμε να προσθέσουμε την αδυναμία της Ευρώπης να εμποδίσει την άνοδο των ακροδεξιών και λαϊκιστικών κομμάτων και θα διαπιστώσουμε πως η Ευρώπη είναι «μόνη στο σπίτι», όπως έγραφε πρόσφατα ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόσκα Φίσερ («Project Syndicate», 21/2/2024).

Χρειαζόμαστε πλέον μια νέα αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο που θα συμπληρώνει και δεν θα ακυρώνει το εθνικό συμφέρον. Κι αυτό μόνο στο πλαίσιο μιας Ευρωπαϊκής Ενωσης πιο πολιτικής και με καλύτερη συνοχή μπορεί να γίνει. Στηριζόμενη στις αρχές της αλληλεγγύης, της ασφάλειας και της ελευθερίας, η ΕΕ πρέπει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων επιβεβαιώνοντας πως είναι κυρίως μια κοινότητα αξιών που στοχεύει στην πολιτική ενοποίηση.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.