Ο Λακάν, οι φοιτητές και το αδιέξοδο της επανάστασης

Το δέκατο πέμπτο σεμινάριο που παρέδωσε ο Ζακ Λακάν στην Ecole Normale Supérieure από τον Νοέμβριο του 1967 έως τον Ιούνιο του 1968 ήταν αφιερωμένο στην «ψυχαναλυτική πρακτική» και κατέχει διακριτή θέση στο έργο του γάλλου ψυχαναλυτή. Εκείνη τη χρονιά, αντιμετώπιζε μια κρίση εντός της παρισινής Φροϊδικής Σχολής, την οποία είχε ιδρύσει το 1964. Ηθελε να εισαγάγει μια νέα διαδικασία αναγόρευσης ψυχαναλυτών (το «passe»), την οποία οι συνάδελφοί του δεν εκτιμούσαν. Μόνο που η φοιτητική εξέγερση, που κορυφώθηκε τον Μάη του ’68, διέκοψε τη διδασκαλία του από τον Απρίλιο και μετά. Η ιστορία των συγκεκριμένων λακανικών παραδόσεων «L’ Acte psychanalytique. Le séminaire, livre XV» κυκλοφόρησε σε νέα έκδοση από τις εκδόσεις Seuil στην ψυχαναλυτική σειρά «Le Champ freudien», σε επιμέλεια του Ζακ-Αλέν Μιλέ (Jacques-Alain Miller).

Στο βιβλίο διαφαίνεται η παράδοξη κατάσταση από το γεγονός ότι ο Λακάν παρουσιάζει στο ακροατήριό του έναν προβληματισμό για τη σχέση μεταξύ ενός δασκάλου και των μαθητών του τη στιγμή που, στον δρόμο, οι εξεγερμένοι αμφισβητούν την αυταρχική – μανδαρινικού τύπου – εξουσία, της οποίας ο ίδιος φέρεται ως διαπρύσιος εκπρόσωπος. Ετσι έρχεται αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που τον αιφνιδιάζει. Ο Λακάν παραθέτοντας ένα άρθρο του «φίλου του», φιλελεύθερου φιλοσόφου και ιστορικού Ρεϊμόν Αρόν, αναφέρει με υπερηφάνεια τη συνάντησή του με τον Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ. Τότε επέπληξε τους μαθητές του πως αντί να βοηθούν τους φοιτητές να «ρίχνουν πέτρες», τους ρωτούσαν τι «να περιμένουν από αυτούς».

«Σημείο καμπής»

Οπως γράφει στη βιβλιοπαρουσίασή της στη «Le Monde» η Ελιζαμπέτ Ρουντινεσκό, ιστορικός της ψυχανάλυσης, βιογράφος του Ζακ Λακάν (στα ελληνικά από την Ινδικτο, 2007) και του Φρόιντ (Πατάκης, 2017), είναι λυπηρό το γεγονός ότι ο επιμελητής του βιβλίου, Μιλέ, θεώρησε σκόπιμο να διαγράψει δύο συνεδρίες από το σεμινάριο αυτό: εκείνη της 31ης Ιανουαρίου 1968, κατά την οποία, εν απουσία του Λακάν, οι μαθητές του συζήτησαν το περιεχόμενο της διδασκαλίας του. Και τη σύντομη συνεδρία της 8ης Μαΐου, στην οποία εξέφρασε την αλληλεγγύη του προς το απεργιακό κάλεσμα των συνδικαλιστών της ανώτατης εκπαίδευσης.

«Οι περισσότερες από τις ομιλίες που δείχνουν τον βαθμό στον οποίο ο Λακάν ανέπτυσσε τη θεωρία του σε συνεχή αντιπαράθεση με τους υποστηρικτές του έχουν έτσι εξαφανιστεί», σημειώνει η Ρουντινεσκό. Και συνεχίζει: «Το σεμινάριο αυτό σηματοδότησε ένα σημείο καμπής στη διδασκαλία του Λακάν. Στη συνέχεια, μπροστά σε ένα ευρύτερο ακροατήριο, υποστήριζε συνεχώς ότι η επανάσταση ήταν ένα αδιέξοδο που οδηγούσε στην αντικατάσταση του ενός δασκάλου από έναν άλλο και ότι μόνο η ψυχανάλυση μπορούσε να δώσει διέξοδο από αυτόν τον φαύλο κύκλο».

ΕΦΗ ΦΑΛΙΔΑ