Από την κοινωνική απόγνωση στην ακροδεξιά στροφή

Εάν επιβεβαιωθούν τα προσώρας  ισχύοντα προγνωστικά, ο πολιτικός χάρτης της Ευρωπαϊκής Ενωσης μετά τις ευρωεκλογές του προσεχούς Ιουνίου δεν θα έχει καμία σχέση με τις πολιτικές ισορροπίες που χαρακτήριζαν μέχρι πρότινος τη μεταπολεμική Γηραιά Ηπειρο, όπου το εκλογικό εκκρεμές μετακινιόταν στις πλείστες των χωρών της μεταξύ της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς.

Το ίδιο, τηρουμένων των αναλογιών, θα ισχύει και για την αξιολόγηση της σημασίας των ευρωεκλογών. Είχαμε συνηθίσει να υποβαθμίζουμε το διακύβευμά τους θεωρώντας το λίγο ως πολύ αδιάφορο για τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις και τη διαμόρφωση των εσωτερικών και κατά τεκμήριο κρισιμότερων πολιτικών συσχετισμών.

Φέτος θα είναι ίσως η πρώτη φορά που η πολιτική τους σημασία θα κριθεί αυτοτελώς ως ορόσημο ευρύτερων ανακατατάξεων και μάλιστα όχι μόνο σε μια χώρα. Εξού και δεν θα πρέπει να θεωρηθεί δείγμα υπερβολικής πολιτικής ανασφάλειας η βιασύνη με την οποία ο Πρωθυπουργός έσπευσε να εγκαινιάσει τον κύκλο των προεκλογικών περιοδειών του.

Το κυριότερο όμως είναι ότι δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως αποκλειστικά ευρωπαϊκού, και όχι ελληνικού ενδιαφέροντος, η αναμενόμενη άνοδος της Ακροδεξιάς στη μεγάλη πλειοψηφία των ευρωπαϊκών κρατών και μάλιστα των κρατών με τις ισχυρότερες δημοκρατικές παραδόσεις.

Αν σήμερα η απειλή της ανόδου της ελληνικής Ακροδεξιάς δεν φαίνεται να μπορεί γρήγορα να αποκτήσει χαρακτήρα πολιτικού τσουνάμι, αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι λιγότερο υπαρκτός και μεσομακροπρόθεσμα μεγάλος.

Το φαινόμενο επωάζεται προ πολλού. Είναι σύνθετο και πολύμορφο. Θυμίζει μεσοπόλεμο. Σίγουρα, πάντως, συνδέεται με τις απολήξεις της παρατεταμένης και πολύμορφης παρακμής που βιώνει η Δύση στον απόηχο των αλλεπάλληλων κρίσεων που τα τελευταία χρόνια έχουν αποδομήσει πολλαπλώς την αυτοπεποίθησή της, τα πολιτιστικά της πρότυπα, τα ηγετικά της αρχέτυπα, τα ατομικά της ιδανικά, τις συλλογικές της αξίες.

Το χειρότερο είναι ότι έχουν οδηγήσει μεγάλα τμήματα των κοινωνιών της σε μια απόγνωση που σήμερα αναζητά στην Ακροδεξιά τη λύτρωσή της. Δεν θα είναι η πρώτη φορά. Ισως, όμως, να είναι η υπαρξιακά κρισιμότερη. Αυτό είναι που μένει να κριθεί στις επικείμενες ευρωεκλογές. Δεν αποκλείεται να αποδειχθούν ότι θα αποτελέσουν την μητέρα όλων των μαχών. Των μαχών της δημοκρατικής Ευρώπης με τους εχθρούς της. Κυρίως δε με τους κρυπτόμενους εντός των τειχών εχθρούς της.

Ωστόσο, ο μεγαλύτερος εξ όλων των κινδύνων είναι αυτός που εμφανίζεται ως σύμμαχος της οργής εναντίον της αδικίας των ελίτ. Σύμμαχος του θυμικού εναντίον της λογικής, που θα έλεγαν και οι παλιότεροι.

Εχει το μέγεθος των τριών βασικότερων αιτίων που εξηγούν τη διεύρυνση της εκλογικής επιρροής της φοβικής, ρατσιστικής, λαϊκίστικης και αντισυστημικής Ακροδεξιάς. Είναι η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, η αύξηση των μεταναστευτικών ροών και η κατάρρευση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς και τους εκπροσώπους τους.

Οσο οι μετριοπαθείς δυνάμεις του Κέντρου στέκονται σιωπηρές μπροστά σε αυτά τα φαινόμενα, όσο στην ατζέντα τους δεν περιλαμβάνουν τα αίτια που τα γεννούν, όσο  δεν προτείνουν συγκεκριμένους τρόπους υπέρβασης των αδιεξόδων στα οποία έχουν οδηγηθεί οι δημόσιες πολιτικές, όσο στρογγυλεύουν τον λόγο τους και λειαίνουν τις γωνίες των παρεμβάσεών τους, τόσο η συρρίκνωσή τους θα συνεχίζεται και τα κενά του αντιπροσωπευτικού συστήματος  θα μεγαλώνουν.

O Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής