Πόσο «απειλεί» τον Πούτιν;

Μεταξύ 15 και 17 Μαρτίου, αναμένεται να πραγματοποιηθούν στη Ρωσία οι λιγότερο ελεύθερες προεδρικές εκλογές μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Στο πέρας ενός στημένου τελετουργικού μασκαρεμένου σε εκλογές, ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα παρατείνει την 20ετή κυριαρχία του για μία επιπλέον θητεία. Με τους ηγέτες της ρωσικής αντιπολίτευσης στη φυλακή, την εξορία ή την παρανομία, οι προεδρικές εκλογές υπόσχονταν να είναι μοναδικά βαρετές. Κι όμως, κάτι περίεργο συμβαίνει τελευταία στη Ρωσία. Ενας υποψήφιος που υπόσχεται να τερματίσει το «μοιραίο λάθος» του Πούτιν στην Ουκρανία, να βάλει τέλος στην επιστράτευση, να απελευθερώσει όλους τους πολιτικούς κρατουμένους, συμπεριλαμβανομένου του Αλεξέι Ναβάλνι, να ακυρώσει τους νόμους περί λογοκρισίας, τους νόμους κατά των ΛΟΑΤ+ καθώς και τους περιορισμούς στις αμβλώσεις, ο 60χρονος Μπόρις Ναντέζντιν κατέθεσε την Τετάρτη στην Κεντρική Εκλογική Επιτροπή 105.000 υπογραφές στήριξης, 5.000 περισσότερες από ό,τι χρειαζόταν και ούτε καν τις μισές από όσες κατάφερε να συγκεντρώσει τις τελευταίες εβδομάδες από χιλιάδες Ρώσους που στάθηκαν υπομονετικά στην ουρά, μέσα στο ψύχος, μπροστά σε κάποιο από τα 300 αυτοσχέδια προεκλογικά κέντρα του σε ολόκληρη τη χώρα. Ενα ακόμα τέχνασμα του Πούτιν; Ή ένας πραγματικός πονοκέφαλος για αυτόν;

Οι περισσότεροι αληθινοί αντίπαλοι του Πούτιν δεν φτάνουν ποτέ μέχρι την κάλπη: μια σειρά από διοικητικά εμπόδια τους βγάζουν κατά κανόνα από νωρίς εκτός κούρσας, δημιουργώντας παράλληλα την ψευδαίσθηση μιας κούρσας. Μία άλλη υποψήφια της αντιπολίτευσης, για παράδειγμα, η Γεκατερίνα Ντούντσοβα, αποκλείστηκε τον Δεκέμβριο για «πολυάριθμες παραβιάσεις» στα έγγραφα που υπέβαλε.

Το ίδιο μάλλον μπορεί να συμβεί και σε εκείνον, όπως δείχνουν τα πράγματα. Χθες, η εκλογική επιτροπή ανακοίνωσε ότι εντόπισε παρατυπίες στη λίστα των υπογραφών που υπέβαλε – ότι περιείχε κάποια ονόματα νεκρών. Τα αποτελέσματα των ελέγχων της επιτροπής στη λίστα που υπέβαλαν ο Ναντέζντιν και ένας άλλος υποψήφιος, ο Σεργκέι Μαλίνκοβιτς, θα παρουσιαστούν τη Δευτέρα. Ουδείς αμφιβάλλει, ωστόσο, πως την τελική απόφαση θα τη λάβει το Κρεμλίνο. Στην πραγματικότητα, ουδείς αμφιβάλλει πως και η υποψηφιότητα του Ναντέζντιν εγκρίθηκε, εξαρχής, από το Κρεμλίνο. Μήπως όμως κάπου στην πορεία τούς «ξέφυγε»;

Στο μεγαλύτερο κομμάτι της καριέρας του, ο Ναντέζντιν βρισκόταν κοντά στην εξουσία. Γεννημένος στην Τασκένδη του σοβιετικού Ουζμπεκιστάν, με σπουδές Φυσικής, έχει διατελέσει βουλευτής, σύμβουλος του τότε αντιπροέδρου της κυβέρνησης (1997-1998) Μπόρις Νεμτσόφ καθώς και συνεργάτης του Σεργκέι Κιριγένκο, νυν πρώτου αναπληρωτή προσωπάρχη της ρωσικής προεδρίας. Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι μιλάει «στον ενικό» με όσους κατοικοεδρεύουν σήμερα στους διαδρόμους της εξουσίας στο Κρεμλίνο. «Εχουμε πάει μαζί για ψάρεμα, έχουμε πιει τσάι. Ξέρετε τι εννοώ», δήλωσε στο «Politico». Λέει πως διατηρούσε επίσης φιλικές σχέσεις με τον Πούτιν μέχρι το 2003, τσακώθηκαν λόγω της σύλληψης του μεγιστάνα των πετρελαίων Μιχαήλ Χοντορκόφσκι. «Εκτοτε, είμαι στην αντιπολίτευση». Στη Ρωσία του Πούτιν, βέβαια, οι πολιτικοί που επιλέγουν να συγκρουστούν μαζί του συχνά υφίστανται τις συνέπειες. Ο Νεμτσόφ, για παράδειγμα, που εξελίχθηκε σε έναν από τους σφοδρότερους επικριτές του Πούτιν, δολοφονήθηκε το 2005 μπροστά στο Κρεμλίνο. Ο Ναντέζντιν, πάλι, υπήρξε τα τελευταία χρόνια τακτικός προσκεκλημένος στα πολιτικά τοκ σόου της κρατικής τηλεόρασης, στον ρόλο του φιλελεύθερου σάκου του μποξ. Μήπως αυτόν ακριβώς τον ρόλο κλήθηκε να παίξει και στο μεγάλο εκλογικό σόου του Πούτιν;

Καμία από αυτές τις επιφυλάξεις δεν αναιρεί την επιτυχία που γνώρισε η υποψηφιότητά του, τις ουρές μέσα στο χιόνι, τις δεκάδες χιλιάδες υπογραφές υπέρ ενός ανθρώπου που δηλώνει ευθαρσώς «ηθικός αντίπαλος της πολιτικής του σημερινού προέδρου» και χαρακτηρίζει την εισβολή στην Ουκρανία ως «μια καταστροφική απόφαση» – αποκαλεί βέβαια τον πόλεμο «ειδική στρατιωτική επιχείρηση», σύμφωνα με τον ευφημισμό του Πούτιν, και αποφεύγει να πάρει θέση όσον αφορά το καθεστώς της παράνομα προσαρτημένης Κριμαίας ή των προσφάτως κατακτηθέντων εδαφών στην Ανατολική Ουκρανία, λέγοντας πως πρέπει να αποφασίσουν οι κάτοικοί τους σε ποια χώρα θέλουν να ανήκουν. «Τηρώ πλήρως τον ρωσικό νόμο», εξηγεί, «ειδάλλως θα έβρισκα μεγάλους μπελάδες». Οπως λέει, σε κάθε περίπτωση, στους «Financial Times» ο Γκρεγκ Γιούντιν, καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στη Σχολή Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών της Μόσχας, «ο ενθουσιασμός που βλέπουμε γύρω από την υποψηφιότητα του Ναντέζντιν δείχνει κάτι που θεωρώ ότι ήταν αρκετά ξεκάθαρο και χωρίς αυτήν: υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων που είναι δυσαρεστημένοι με τη σημερινή κυβέρνηση και αντιτίθενται στον πόλεμο, και περιμένουν την παραμικρή ευκαιρία να αναλάβουν δράση». Με τις διαδηλώσεις απαγορευμένες και την καταστολή να οργιάζει, οι ουρές των δεκάδων, ενίοτε και εκατοντάδων, ανθρώπων μπροστά στα προεκλογικά κέντρα του Ναντέζντιν αντιπροσωπεύουν μερικές από τις μεγαλύτερες μη εγκεκριμένες δημόσιες συγκεντρώσεις από τις αρχές του πολέμου.

Ο ίδιος αποδίδει την επιτυχία του σε μια «σειρά από θαύματα» και «εκπληκτικά πράγματα»: το πρώτο ήταν ότι κατάφερε να πείσει το φιλελεύθερο κόμμα Πρωτοβουλία Πολιτών να τον στηρίξει – ως ανεξάρτητος, θα χρειαζόταν τουλάχιστον 300.000 υπογραφές. Το δεύτερο, ότι χιλιάδες άνθρωποι άρχισαν να δωρίζουν χρήματα ή να στηρίζουν ως εθελοντές την εκστρατεία του. Το τρίτο συνέβη στις αρχές Ιανουαρίου, όταν πολλά σημαίνοντα στελέχη της ρωσικής αντιπολίτευσης, εξόριστα τα περισσότερα, μίλησαν υπέρ της υποψηφιότητάς του. «Πείτε το Θεό ή μοίρα, υπάρχει πάντως μια απτή δύναμη που καθοδηγεί την εκστρατεία μου», λέει. «Το θέμα δεν είμαι εγώ πια, είμαι απλώς ένα σύμβολο».