Να βγούμε από την αδιαφορία

Η αγωνία για την τριτοβάθμια εκπαίδευση αφυπνίζεται μόνο όταν κάποια σοβαρή κρίση δημιουργήσει αναταραχές για να θυμίσουν την ύπαρξη δομικών προβλημάτων τα οποία, ωστόσο, ποτέ δεν αντιμετωπίζονται σε βάθος. Υπάρχει πιθανότητα να διασωθεί το ελληνικό πανεπιστήμιο; Μπορεί να ενεργοποιηθεί εντός του μια πολιτική ρήξης, ικανή να εξουδετερώσει τις αδράνειές του που απορρέουν από συνένοχους ανταγωνισμούς; Μπορούν να μετατραπούν τα ανταγωνιστικά σχέδια που βρίσκονται πάλι, σήμερα, στη δημόσια σφαίρα σε ένα ορθολογικό εθνικό σχέδιο προς όφελος του δημόσιου πανεπιστημίου;

Αυτό δεν προϋποθέτει ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι κατανοούν ότι η αξία όλων όσων αποκτούν από το πανεπιστήμιο εξαρτάται από την αξία αυτού του θεσμού, ότι τα προσωπικά τους σχέδια και ελπίδες σε σχέση με την εκπαίδευση δεν θα μπορέσουν να πραγματοποιηθούν παρά μόνο εάν στηριχτούν σε ένα εκσυγχρονισμένο και αποτελεσματικό πανεπιστήμιο; Ενα πανεπιστήμιο, δηλαδή, ικανό να προσφέρει αληθινή εκπαίδευση και αληθινά πτυχία, να παραγάγει ερευνητές προετοιμασμένους για να αντιμετωπίσουν τον διεθνή ανταγωνισμό και καθηγητές εφοδιασμένους για να μεταδώσουν τη γνώση στο πλέον προηγμένο επίπεδό της, όπως επίσης ικανό να παραγάγει επαρκείς εργαζόμενους και εγγράμματους πολίτες. Τίποτε δεν είναι πιο επικίνδυνο για τους πολίτες από το να πιστεύουν ότι έχουν πανεπιστήμιο ενώ, στην πραγματικότητα, σε ορισμένες πτώσεις έχουν μόνο ορισμένα είδη «εθνικών εργαστηρίων» που ανταμείβουν με κάποια χωρίς αντίκρισμα σχολικά χαρτιά φοιτητές δήθεν απασχολημένους σε εικονικές γνώσεις.

Είναι, συνεπώς, εκ των ων ουκ άνευ αναγκαία μια διπλή συζήτηση: αφενός, στους κόλπους του πανεπιστημίου να συζητηθούν οι προτεραιότητες όσον αφορά όλα τα είδη πόρων που έχει ανάγκη το πανεπιστήμιο καθώς και τους τρόπους αξιοποίησής τους σε όλα τα επίπεδα· αφετέρου, ενώπιον του ίδιου του ελληνικού λαού, να συζητηθούν δημοσίως οι στόχοι που οφείλει να εκπληρώσει η Ελλάδα σε εκπαιδευτικά και ερευνητικά θέματα αλλά και η εξαιρετική προσπάθεια που πρέπει να καταβληθεί για να καλυφθεί η συσσωρευμένη καθυστέρησή της στους τομείς αυτούς.

Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή θα έχει νόημα μόνον εάν υπάρξει ταυτόχρονη κινητοποίηση όλης της πανεπιστημιακής κοινότητας, η οποία θα επιτρέψει να τεθούν οι αυξημένοι πόροι στην υπηρεσία ενός σε βάθος μετασχηματισμού των δομών και των συνηθειών σκέψης και πρακτικής των μετόχων του πανεπιστημίου, αναγκαία προϋπόθεση για να εξοπλιστεί, επιτέλους, η Ελλάδα με ένα πραγματικό πανεπιστήμιο. Χωρίς μια τέτοια συλλογική κινητοποίηση κινδυνεύει να καταρρεύσει η τριτοβάθμια εκπαίδευση, αυτός ο χώρος άμιλλας και αμφισβήτησης των κάθε λογής γνώσεων. Αν συμβεί αυτό, τότε κινδυνεύει να αφανιστεί μια αναντικατάστατη μορφή κριτικού και πολιτικού πνεύματος, η δυνατότητα παραγωγής ενός ατομικού και συλλογικού στοχασμού που θα υπερβαίνει τα όρια των γνωστικών εξειδικεύσεων και των λειτουργικών, οικονομικού τύπου, ικανοτήτων.

Στην περίπτωση αυτή, ένα ολόκληρο κομμάτι της νεολαίας θα αποστερηθεί από τους αναγκαίους όρους που θα της επιτρέψει να συμμετάσχει ενεργά και να συμβάλλει αποτελεσματικά στην ανάπτυξη μιας πεφωτισμένης πολιτισμικής ζωής και μιας δημοκρατικής πολιτικής δράσης, ικανής να οδηγήσει σε μια κυβέρνηση όλων των πολιτών που να διασφαλίζει την ευημερία όλων των πολιτών.

Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών