Τολμηρό εγχείρημα

Ενα μυθιστόρημα που διαθέτει τον όγκο, τις ιδέες, τις φιλοσοφικές και θρησκευτικές αναλύσεις, τις σχέσεις, τα πρόσωπα και υπογράφεται από τον  Φιόντορ Ντοστογέφσκι (1821-1881) σίγουρα δεν μπορεί να χωρέσει σε μια παράσταση. Πολλώ δε μάλλον όταν πρόκειται για το «Εγκλημα και Τιμωρία», ένα από τα «ευαγγέλια» της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ένα έργο τομής και καμπής του δυτικού πολιτισμού, ένα έργο για «το τέλος της πίστης και την είσοδο στο χάος». Γι’ αυτό και η απόπειρα του θεάτρου Πορεία να το μεταφέρει στη σκηνή στη διασκευή του Θανάση Τριαρίδη και τη σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου αποτελεί από μόνη της ένα τολμηρό εγχείρημα.

Γραμμένο από τον ρώσο συγγραφέα το 1866, το κορυφαίο μυθιστόρημα πραγματεύεται την ιστορία του Ρασκόλνικοφ, ενός ποιητή που πιστεύει ότι δικαιούται να προβεί σε μια εγκληματική πράξη για το καλό της ανθρωπότητας. Προτάσσει την πνευματική ανωτερότητα (εν προκειμένω, τη δική του) και με αυτή για οδηγό δολοφονεί μια ηλικιωμένη γειτόνισσά του, τοκογλύφο. Από εκεί ξεκινά η πορεία της ζωής του, μια πορεία που ακολουθεί, αργά και δύσκολα στην αρχή, τη γραμμή του φωτός. Αρνούμενος πεισματικά την πράξη του, οδηγείται μέσα από τις σκέψεις, τις ενοχές και τις τύψεις του και κυρίως μέσα από τη συνάντησή του με τη Σόνια, μια «αθώα» πόρνη, σε μια εσωτερική ανάσταση, μια κάθαρση. Ο αρχικά πεπεισμένος ήρωας ότι το έγκλημά του θα απαλλάξει και θα γλιτώσει τον κόσμο από παρόμοια μιάσματα καταλήγει να το παραδεχθεί και να τιμωρηθεί, έχοντας διασχίσει τον δρόμο της μεταμέλειας.

Μέσα από 22 σκηνές και οκτώ πρόσωπα -ανάμεσά τους και ο ίδιος ο Ντοστογέφσκι, προσθήκη του διασκευαστή – ο Θανάσης Τριαρίδης συμπύκνωσε με τρόπο μεστό και τίμιο απέναντι στο μυθιστόρημα το σκηνικό του κείμενο. Χωρίς να προδώσει το έργο, επικεντρώθηκε στην «πλοκή», στα γεγονότα, στα βασικά πρόσωπα, στο δίπολο Ρασκόλνικοφ-Σόνια. Ωστόσο από αυτά τα 90 λεπτά παράστασης δεν θα μπορούσε να μην απουσιάσει τμήμα τουλάχιστον της εσωτερικής αναμέτρησης του κεντρικού ήρωα με τον εαυτό του.

Η σκηνοθετική ματιά του Δημήτρη Τάρλοου ανέδειξε το διασκευασμένο κείμενο και ανεβάζοντάς το στο σανίδι το μπόλιασε με ατμοσφαιρικά στοιχεία από τον κόσμο και του Ντοστογέφσκι και του Ρασκόλνικοφ. Ο τόπος της δράσης, ένας σκηνικός συνδυασμός εκκλησίας, δικαστηρίου, αστυνομίας, φυλακής και υπογείου, με τους φωτισμούς να καθορίζουν τις εξελίξεις και τη ζωντανή μουσική να συνομιλεί με το έργο και τα πρόσωπα, υποδέχθηκε την παράσταση. Οσο για τη ζωντανή χρήση του βίντεο, από συστατικό της ανάκρισης ως σχεδόν μεταφυσικό στοιχείο, αποτέλεσε βασικό υλικό στην αισθητική της παράστασης, με σκηνές αληθινές, που ανέδειξαν στα gros plans το ψυχικό αντάριασμα του Ρασκόλνικοφ.

Οι ερμηνείες

Ο Προμηθέας Αλειφερόπουλος, ώριμος και ουσιαστικός, ερμήνευσε την ψυχική γκάμα του Ρασκόλνικοφ, αναλαμβάνοντας την ευθύνη και του ρόλου και του ήρωα. Πλάι του η Μαριάννα Πουρέγκα, «αγία» πόρνη, δεν στέρησε από τη Σόνια τα ουσιαστικά της χαρακτηριστικά. Ο Πορφύριος του Κώστα Φιλίππογλου χρησιμοποίησε την ειρωνική ως περιπαικτική του διάσταση με μια κάποια υπερβολή και ευκολία. Η Σοφία Σεϊρλή στον διπλό ρόλο μητέρα του Ρασκόλνικοφ/φάντασμα Αλιόνας αποτέλεσε μια εξαιρετική επιλογή. Στο σύνολό της η παράσταση εκπλήρωσε τους στόχους της, και ο Δημήτρης Τάρλοου επιβεβαίωσε ότι ξέρει πώς να μεταφέρει στη σκηνή τη μεγάλη λογοτεχνία – με τα συν και τα πλην της.

Ο Νέος Κόσμος πάει Θεσσαλονίκη

Είναι ίσως η πρώτη φορά που ένα θέατρο πηγαίνει από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα στο κοινό της Βορείου Ελλάδος να παρακολουθήσει, σχεδόν, ολόκληρο το ρεπερτόριο μιας αθηναϊκής σκηνής. Είναι το Θέατρο του Νέου Κόσμου που ετοιμάζεται για μια εντυπωσιακή απόβαση, με έξι παραγωγές του, σε θέατρα της Θεσσαλονίκης.

Εχουμε και λέμε, λοιπόν: Το πρόγραμμα ξεκινάει με τη «Γέρμα» (φωτογραφία) του Σάιμον Στόουν σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου και τη Μαρία Κίτσου στον ρόλο της γυναίκας που επιθυμεί να γίνει μητέρα. Παραστάσεις στο θέατρο Κολοσσαίον στις 2, 3, 4, 9, 10, 11 Φεβρουαρίου. Ακολουθεί και, εν μέρει, συμπίπτει το «Κάποιος μιλάει μόνος του κρατώντας ένα ποτήρι γάλα» του Ευθύμη Φιλίππου με τις Τζωρτζίνα Λιώση και Νάνσυ Μπούκλη που και το συν-σκηνοθετούν. Από τις 8 ως τις 11 Φεβρουαρίου στο Θέατρο Αυλαία.

Στη συνέχεια ανεβαίνει στο Αριστοτέλειον το παιδικό «Τα κλειδιά – για μια δυνατή ζωή» σε κείμενο Νάνσυ Ντέιβις και σκηνοθεσία Στέφανου Δρουσιώτη και Νάντια Κοντογεώργη, η οποία και παίζει όλους τους ρόλους (18/2). Η «απόβαση» συνεχίζεται με τον «Κωλόκαιρο» του Αντώνη Τσιοτσιόπουλου, σε σκηνοθεσία Γιώργου Παλούμπη με τον Στάθη Σταμουλακάτο να ηγείται του θιάσου (22, 23, 24 Φεβρουαρίου, στο Θέατρο Κολοσσαίον).

Τον Μάρτιο σειρά έχει το «Closer» του Πάτρικ Μάρμπερ από τον Δημήτρη Αγιοπετρίτη – Μπογδάνο, με τους Μιχάλη Λεβεντογιάννη, Βίκυ Παπαδοπούλου, Ναταλία Σουίφτ και Σπύρο Σταμούλη. Για τρεις παραστάσεις, 8, 9, 10 Μαρτίου, στο Θέατρο Αριστοτέλειον. Και το πρόγραμμα ολοκληρώνεται με την επιτυχημένη παραγωγή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου «Μια άλλη Θήβα» του Σέρχιο Μπλάνκο, σε σκηνοθεσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου με τον Θάνο Λέκκα και τον Δημήτρη Καπουράνη. Παραστάσεις στις 6, 7, 13 και 14 Μαρτίου στο Θέατρο Αριστοτέλειον.

Είναι πράγματι μια ωραία πρωτοβουλία που, γιατί όχι, θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως παράδειγμα ακόμα και για τις κρατικές μας σκηνές, τουλάχιστον για τις πιο μικρές τους παραγωγές.