Νέες ουσίες και μοτίβα χρήσης

Οι συνδεόμενοι με την πανδημία της COVID-19 ψυχοπιεστικοί παράγοντες και τα μέτρα αναγκαστικής κοινωνικής απομόνωσης και περιορισμού που έπρεπε να επιβληθούν φαίνεται πως έχουν οδηγήσει και στη χώρα μας σε μια σημαντική αύξηση της χρήσης των διεγερτικών ναρκωτικών ουσιών, όπως η κοκαΐνη και οι μεθαμφεταμίνες.

Την ίδια στιγμή, οι αλλεπάλληλες οικονομικές κρίσεις που έπληξαν την κοινωνία τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε τοπικό επίπεδο, όπως και ο de facto περιορισμός της διακίνησης των παράνομων ουσιών, κατά τα διαστήματα της καραντίνας, αύξησαν τη διάδοση των λεγόμενων «designer drugs», δηλαδή ουσιών οι οποίες κατασκευάζονται σε παράνομα εργαστήρια, αποτελώντας δομικά ανάλογα των παράνομων ναρκωτικών ουσιών, των οποίων όμως η διακίνηση δεν αντιμετωπίζει νομικές συνέπειες, γιατί ακόμη δεν έχουν ταξινομηθεί στις απαγορευμένες ουσίες, γιατί – δυστυχώς – ό,τι συμβαίνει στον δρόμο είναι πάντοτε ένα βήμα μπροστά από τις επιστημονικές και νομικές πρωτοβουλίες της πρόληψης και της αντιμετώπισης της μάστιγας των ναρκωτικών.

Στις «νέες» αυτές ουσίες συγκαταλέγεται και η μεφεδρόνη, ένα «designer drug», δομικά παρόμοιο με την καθινόνη, η οποία είναι η βασική ψυχοδραστική ουσία του φυτού Khat, το οποίο καλλιεργείται ευρέως σε περιοχές της Ανατολικής Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, με ψυχοδραστικές ιδιότητες οι οποίες μοιάζουν με την επίδραση των αμφεταμινών, προσφέροντας στον χρήστη ευφορία και υπερδιέγερση. Ουσίες με παρόμοια δράση, όπως η μεφεδρόνη, το γ-αμινοβουτυρικό (GHB), οι μεθαμφεταμίνες ή η κρυσταλλική μεθαμφεταμίνη, παρατηρείται συχνά να χρησιμοποιούνται σε νυκτερινά μαγαζιά, προάγοντας την εξωστρέφεια και την κοινωνική αλληλεπίδραση, αλλά και μια πιο «ανοιχτή» σεξουαλική συμπεριφορά.

Γενικότερα, βλέπουμε και στη χώρα μας να κερδίζει έδαφος η χρήση φυτικών προϊόντων που περιέχουν ψυχοδραστικές ουσίες (τα λεγόμενα «herbal highs»), καθώς είναι εύκολα προσβάσιμα μέσω του Διαδικτύου, ενώ συχνά η κατοχή και η διακίνησή τους δεν υπόκειται σε νομικούς περιορισμούς. Η τάση αυτή παρατηρείται και στη χώρα μας, ενώ αυξάνεται παγκοσμίως η παραγωγή και η προσφορά των συνθετικών κανναβινοειδών, όπως η προσφάτως απαγορευθείσα με απόφαση του υπουργού Υγείας εξαϋδροκανναβινόλη (HHC), η οποία κυκλοφορούσε στα γνωστά, πλέον, «ζελεδάκια».

Μεγάλο πρόβλημα αποτελεί, επίσης, σε παγκόσμια κλίμακα, η «επιδημία των συνθετικών οπιοειδών», όπως η φεντανύλη. Αν και στη χώρα μας οι θάνατοι από φεντανύλη κυμαίνονται σε μονοψήφιους αριθμούς κατ’ έτος, η ευκολία στη συνθετική της παρασκευή και στη συνακόλουθη νόθευση ποσοτήτων ηρωίνης ή άλλων ναρκωτικών ουσιών, όπως για παράδειγμα τα βενζοδιαζεπινικά ηρεμιστικά, προς δημιουργία της λεγόμενης «βενζο-ντόπας», συμβάλλουν στην εύκολη εξάπλωσή της. Η λεγόμενη συμπεριφορά «πολυχρήσης» διαδίδεται, δυστυχώς και στη χώρα μας, σε όλο και νεότερους πληθυσμούς, με σοβαρούς κινδύνους, καθώς η συνδυαστική χρήση ενός ψυχοδιεγερτικού (όπως η κοκαΐνη ή οι αμφεταμίνες) και ενός οπιοειδούς (όπως η ηρωίνη ή η φαιντανύλη) αυξάνει τα ποσοστά θανάτων από υπερβολική δόση ψυχοδιεγερτικών ουσιών.

* O Χρίστος Λιάπης είναι ψυχίατρος, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος του ΚΕΘΕΑ.