Η χρήση ουσιών σχετίζεται με τις διαταραχές της ψυχικής υγείας

Η ποικιλία των ουσιών που κυριαρχούν στα λύματα της Αττικής υποδεικνύει ότι η χρήση ναρκωτικών δεν αποτελεί ίδιον μιας κοινωνικής ομάδας ή ενός συγκεκριμένου προφίλ ατόμου. «Η χρήση ξεπερνά δημογραφικά χαρακτηριστικά όπως η ηλικία, το φύλο, η οικονομική κατάσταση» λέει στα «ΝΕΑ» ο ψυχοθεραπευτής και ψυχίατρος Δημήτρης Παπαδημητριάδης. Οπως υπογραμμίζει, ωστόσο, σίγουρα παίζουν ρόλο κάποιοι στρεσογόνοι παράγοντες, όπως η φτώχεια, η βία (ειδικά σε δυσλειτουργικά οικογενειακά περιβάλλοντα) ή ο περιορισμός της πρόσβασης στην εκπαίδευση.

Κατά τον ψυχίατρο Δημήτρη Λέννα, «το προφίλ χρηστών ψυχοδραστικών ουσιών σχετίζεται με την ιστορική περίοδο που μελετούμε και την κοινωνική οργάνωση. Ετσι, για παράδειγμα, στον Μεσοπόλεμο είχαμε τον λεγόμενο “χασικλή”, άτομο σχεδόν περιθωριακό. Σήμερα αυτό δεν ισχύει και τα ναρκωτικά κυκλοφορούν εύκολα ανάμεσα στις κοινωνικές ομάδες».

Το lifestyle

«Υπάρχει ένα lifestyle που περιλαμβάνει στο ρεπερτόριό του την κοκαΐνη. Ομοίως, το MDMA είναι μέρος του lifestyle του κλάμπινγκ» λέει στα «ΝΕΑ» ο Γεράσιμος Παπαναστασάτος, υπεύθυνος του Τομέα Ερευνας του ΚΕΘΕΑ. Οπως επισημαίνει, «αυτές οι ουσίες χρησιμοποιούνται στη λογική μεγέθυνσης της απόλαυσης σε ένα πλαίσιο (πάρτι, σχέση)» και η χρήση τους είναι συνήθως περιστασιακή. Η χρήση σε αυτό το πλαίσιο εναπόκειται, εν τέλει, σε μια απόφαση του δυνητικού χρήστη απέναντι στην πρόκληση που συνιστά η ουσία: είναι διατεθειμένος να πάρει μια άγνωστη ουσία προκειμένου να περάσει καλά και να κάνει εντύπωση στον κοινωνικό περίγυρο του; Η απόφαση αυτή άλλοτε σχετίζεται ακόμα και με το σεξουαλικό ενδιαφέρον για κάποιο άλλο άτομο» υπογραμμίζει.

Εντούτοις, οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν: Η περιστασιακή χρήση δεν είναι και ακίνδυνη. «Ενέχει τον κίνδυνο να εκτεθεί κανείς σε οξεία βλάβη, λόγω ανάπτυξης ανοχής στην ουσία και αύξησης της δοσολογίας» αναφέρει ο Δημήτρης Παπαδημητριάδης. Ο συνάδελφός του Δημήτρης Λέννας προσθέτει: «Στην αρχή υπάρχει η αίσθηση ότι ο χρήστης το κόβει όποτε θελήσει, αλλά σταδιακά η ανεύρεση της ουσίας γίνεται σκοπός της ύπαρξης». «Οσο πιο ανεκτική είναι μια κοινωνία απέναντι στη χρήση ουσιών τόσο πιο πιθανό είναι να προκύψει μια επιδημία εθισμού σε ουσίες» λέει από την πλευρά του ο Γεράσιμος Παπαναστασάτος και επισημαίνει ότι μπορεί η ελληνική κοινωνία να μην είναι ανεκτική απέναντι στην κατάχρηση παράνομων ουσιών, όμως δείχνει εξαιρετική ανοχή στο αλκοόλ. «Συχνά υπερεκτιμούμε το πρόβλημα της κατάχρησης παράνομων ουσιών, ενώ υποτιμούμε αυτήν των νόμιμων» επισημαίνει ο υπεύθυνος του Τομέα Ερευνας του ΚΕΘΕΑ.

Η έρευνα

Η επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει, άλλωστε, πως η χρήση ουσιών σχετίζεται με τις διαταραχές της ψυχικής υγείας, όπως είναι η διπολική διαταραχή ή το άγχος. «Πολλοί προσπαθούν να αυτοθεραπευτούν με τη χρήση ναρκωτικών ουσιών» λέει ο Δημήτρης Παπαδημητριάδης και φέρνει ως παράδειγμα τη χρήση συνταγογραφούμενων ουσιών όπως είναι οι βενζοδιαζεπίνες για την καταπράυνση του άγχους. «Η χρήση τέτοιων ουσιών πρέπει να γίνεται με φειδώ» τονίζει ο ψυχίατρος και επισημαίνει πως «υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που τις καταναλώνουν για χρόνια, αναπτύσσοντας με αυτόν τον τρόπο ανοχή σε αυτές, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε αύξηση των δοσολογιών και εξάρτηση. Εξάλλου, κλίση σε εξαρτητικές συμπεριφορές μπορεί να προκύψει και λόγω κληρονομικότητας».

«Η αντιμετώπιση των εξαρτήσεων είναι πολιτικό ζήτημα» τονίζει ο Γεράσιμος Παπαναστασάτος και συμπληρώνει πως «η οικονομική, κοινωνική και πνευματική αποστέρηση είναι αυτές που μπορούν να οδηγήσουν στις ουσίες, και όχι το ανάποδο». Σε ό,τι αφορά το επίπεδο της ψυχιατρικής αντιμετώπισης, ο Δημήτρης Λέννας ξεκαθαρίζει πως δεν υπάρχει μία λύση για όλους. «Ο περιστασιακός χρήστης χρειάζεται ουσιαστική ενημέρωση και θεραπεία από ψυχίατρο της παράλληλης ψυχικής διαταραχής που ενδέχεται να συνυπάρχει, ενώ ο εξαρτημένος χρήστης θα πρέπει να αναζητήσει παράλληλη βοήθεια στα ιατρεία του ΟΚΑΝΑ, στις δομές του ΚΕΘΕΑ ή και στα ειδικά ιατρεία δημόσιων ψυχιατρικών κλινικών και άλλων ιδρυμάτων. Το βάθος της εξάρτησης και η προσωπικότητα του χρήστη θα καθορίσουν την ανάγκη κλειστού ή ανοικτού προγράμματος» καταλήγει ο ψυχίατρος.