Μη κρατικά ΑΕΙ: ας το συζητήσουμε

Το 2023 ξεκίνησε με τους φοιτητές για νιοστή φορά στους δρόμους, δεκάδες σχολές – ιδίως των κεντρικών ΑΕΙ – να τελούν υπό κατάληψη, τα αμφιθέατρα, εκεί όπου συγκαλούνται οι γενικές συνελεύσεις των φοιτητικών σωματείων, σε αναβρασμό, τους «διαφωνούντες» στην απομόνωση, τις πρυτανικές Αρχές να προειδοποιούν για τον κίνδυνο να χαθεί η εξεταστική και τον Κυριάκο Πιερρακάκη να διαπιστώνει γιατί η υπουργική καρέκλα στο Μαρούσι έχει χαρακτηριστεί «ηλεκτρική». Αφορμή, η επερχόμενη ψήφιση του νομοσχεδίου για την ίδρυση μη κρατικών – μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Για νιοστή φορά, ένας διάλογος που θα μπορούσε να είναι επωφελής – και – για το δημόσιο, δωρεάν ελληνικό πανεπιστήμιο δηλητηριάζεται από επιθέσεις εις βάρος των ίδιων των φοιτητών του (βλ. «ΤΑ ΝΕΑ» 24.1.2023), από τον τοξικό λόγο των πολέμιων – αλλά και των υπέρμαχων – μιας μεταρρύθμισης, από τα χημικά των ΜΑΤ, από τις μολότοφ κρανοφόρων.

Στην ουσία του πράγματος, η Ελλάδα και το Λουξεμβούργο, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα (2020) διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, είναι οι μοναδικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης στις οποίες η ανώτατη εκπαίδευση είναι αποκλειστικά κρατική υπόθεση. Σε όλα τα υπόλοιπα κράτη – μέλη τα δύο μοντέλα συνυπάρχουν, με το συντριπτικό 80% των ευρωπαίων φοιτητών να σπουδάζουν σε δημόσια ιδρύματα. Μόνο σε Κύπρο (75%), Βέλγιο (60%) και Λετονία (90%) οι νέοι προτιμούν τα μη κρατικά ΑΕΙ. Ταυτόχρονα, με βάση τα στοιχεία της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) σε πανεπιστήμια του εξωτερικού φοιτούν περί τους 35.000 Ελληνες. Είναι αυτό ένα ικανό πλήθος που θα μας ενδιέφερε να «επαναπατριστεί»;

Προσοχή: τα ευρωπαϊκά μη κρατικά – μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια επιδοτούνται από το κράτος, λειτουργούν υπό την επίβλεψη των αρμόδιων Αρχών του και συνεπώς υπόκεινται στον απόλυτο έλεγχό του. Οσο για τα κεφάλαιά τους, αυτά επανεπενδύονται στην έρευνα, στη φοιτητική μέριμνα κ.ο.κ. Δεν καταλήγουν στους τραπεζικούς λογαριασμούς των μελών των συμβουλίων διοίκησης. Εφόσον, λοιπόν, η συζήτηση στην Ελλάδα αφορά πρωτίστως τη λειτουργία παραρτημάτων ξένων ΑΕΙ εγνωσμένου κύρους και όχι την ίδρυση «ιδιωτικών πανεπιστημίων» ή την ανωτατικοποίηση κολεγίων και ιδιωτικών σχολών επαγγελματικής κατάρτισης, θα πρέπει να αναμένουμε την υιοθέτηση ανάλογου μοντέλου λειτουργίας και όχι μία α λα γκρέκα παραλλαγή του.

Για να ξεκαθαριστούν, όμως, όλα τα παραπάνω και άλλα τόσα καίρια ζητήματα – που δικαίως έχουν τεθεί από τους επικριτές της μεταρρύθμισης – ο δημόσιος διάλογος δεν μπορεί να διεξάγεται με κραυγές αλλά με νηφαλιότητα, επιχειρήματα και ανοιχτά χαρτιά.