«Η πατριαρχία δεν γνωρίζει σύνορα»

Στην ταινία «Μητέρα, πατρίδα», η οποία από χθες προβάλλεται στις αίθουσες, οι σκληρές συνθήκες εργασίας τις οποίες ορίζει το πέρα για πέρα πατριαρχικό περιβάλλον μιας κωμόπολης της Γαλικίας παρουσιάζονται μέσα από το βλέμμα της Ραμόνα, μιας δυναμικής αλλά συγχρόνως τρωτής γυναίκας, της οποίας η ζωή είναι ένας καθημερινός, δυσβάσταχτος αγώνας. Αυτός ο κόσμος ορίζει το ντεμπούτο του Ισπανού Αλβαρο Γκάγκο στη μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας, σε μια ταινία που έχει ήδη γνωρίσει πολλές διακρίσεις: έκανε πρεμιέρα στο πρόγραμμα Panorama στο περσινό Φεστιβάλ Βερολίνου και στη συνέχεια κέρδισε το Βραβείο Ερμηνείας για την πρωταγωνίστρια Μαρία Βάσκεζ στο Φεστιβάλ της Μάλαγα. Τα φεστιβάλ που την έχουν φιλοξενήσει είναι αρκετά (ανάμεσά τους του Σιάτλ, της Σανγκάης, του Σάο Πάολο και του Σαν Σεμπαστιάν), ενώ η Βάσκεζ είναι επίσης υποψήφια για καλύτερη γυναικεία ερμηνεία στα ισπανικά Βραβεία Goya όπως και στα Βραβεία Feroz που απονέμονται από την Ισπανική Ενωση Κριτικών Κινηματογράφου. Ο ίδιος ο Γκάγκο είναι υποψήφιος για το Βραβείο Σκηνοθεσίας στα Goya.

Σημαντικός σταθμός για την πορεία της δημιουργίας της ταινίας «Μητέρα, πατρίδα» ήταν η Νίσυρος, καθώς ο Αλβαρο Γκάγκο πριν από μερικά χρόνια παρουσίασε το σενάριό του στο Μεσογειακό Ινστιτούτο Κινηματογράφου (ΜΙΚ) όπου και το επεξεργάστηκε. «Είχα έναν υπέροχο έλληνα μέντορα, τον Δημήτρη Μανωλίδη, ο οποίος με τις παρεμβάσεις του επηρέασε σημαντικά το σενάριο» είπε στα «ΝΕΑ» ο σκηνοθέτης τον περασμένο Σεπτέμβριο, όταν η προβολή της «Μητέρας, πατρίδας» στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Νύχτες Πρεμιέρας τον έφερε και πάλι, για μερικές ημέρες, στη χώρα μας.

Από τη Γαλικία, στον κόσμο

Η «Μητέρα, πατρίδα» είναι μια ταινία που διαδραματίζεται σε συγκεκριμένο σημείο, τη Βιλανόβα ντε Αρόουσα, μια παραθαλάσσια κωμόπολη της Γαλικίας, την οποία ο Αλβαρο Γκάγκο γνωρίζει πολύ καλά γιατί είναι η γενέτειρά του, όπως και του πατέρα του. «Είναι Γαλικία, άρα μέχρι πρότινος στο περιθώριο των μεγάλων περιοχών της Ισπανίας» είπε ο σκηνοθέτης. «Οπως γνωρίζουμε πολύ καλά, υπάρχουν πολλές Ισπανίες στην Ισπανία που δεν γνωρίζει πολύς κόσμος, όπως υπάρχουν πολλές Ελλάδες στην Ελλάδα που παραμένουν άγνωστες στους Ελληνες».

Το ενδιαφέρον όμως στην ταινία είναι ότι η Βιλανόβα ντε Αρόουσα αποκτά έναν χαρακτήρα οικουμενικό. Αυτή η κωμόπολη θα μπορούσε να βρίσκεται στον χάρτη οποιασδήποτε ευρωπαϊκής χώρας. «Ναι, γιατί τελικά η πατριαρχία δεν γνωρίζει σύνορα» είπε ο Γκάγκο. «Οι καταστάσεις μέσα στις οποίες οι γυναίκες καλούνται να ζήσουν, όπως και οι κανόνες που δεν είναι πουθενά γραμμένοι αλλά υπάρχουν και πρέπει να ζήσουν με αυτούς, είναι πράγματα που δεν θα βρούμε μόνο στην Ισπανία αλλά και στην Ελλάδα, στην Ιταλία, παντού. Αλλού αυτοί οι κανόνες βρίσκονται μόνο στην επιφάνεια, αλλού όμως έχουν πολύ γερά θεμέλια».

Ο Γκάγκο θεωρεί επίσης ότι όσο βαθύτερα σκάβεις μέσα στις ρίζες μιας κοινότητας, της ιδιοσυγκρασίας ενός τόπου, τόσο πιο κοντά σε παγκόσμιες αλήθειες φτάνεις· αλήθειες που δεν θα περίμενες ποτέ να αφορούν άλλους ανθρώπους πέρα από τους κατοίκους της συγκεκριμένης κοινότητας. «Ακούγεται κάπως ειρωνικό, αλλά οι διαφορές των λαών βρίσκονται μόνο στην επιφάνεια των πραγμάτων. Βαθιά κάτω από την επιφάνεια μπορείς να βρεις πολλές ομοιότητες ανάμεσα σε όλους τους ανθρώπους· στα όνειρά τους, στις επιθυμίες τους ή στα προβλήματά τους. Αλλά για να μπορέσεις να το δεις και να το εκφράσεις θα πρέπει να γνωρίζεις καλά το περιβάλλον το οποίο εξερευνάς και κινηματογραφείς. Αυτό είναι το κλειδί».

Η πρωταγωνίστρια

Για τον σκηνοθέτη πάντως, μεγάλο ρόλο για την επιτυχία της «Μητέρας, πατρίδας» έπαιξε η επίπονη δουλειά της ηθοποιού Μαρία Βάσκεζ. Μάλιστα, ο Γκάγκο γνώρισε τη Βάσκεζ ως μοντέρ της. Ηταν εκείνος που μόνταρε την «Trote», μια προηγούμενη ταινία της ηθοποιού. «Την έβλεπα συνέχεια και ξαφνικά ένιωσα την ανάγκη να την κινηματογραφήσω». Ετσι δημιουργήθηκε η επαφή μεταξύ τους, η οποία μάλιστα συνεχίστηκε όταν ο γιος της Βάσκεζ έπαιξε σε μια μικρού μήκους ταινία του Γκάγκο, την «16 de Decembro», και εκείνη επισκεπτόταν τα γυρίσματα.

Εχοντας επιλεγεί από το περιοδικό «Variety» το 2019 ως «ισπανικό ταλέντο για παρακολούθηση» και από το Screen International το 2021 ως «Αστέρι του Αύριο», ο Αλβαρο Γκάγκο, 38 ετών σήμερα, σπούδασε Επικοινωνία και Μουσική στην Ισπανία, Δράμα στο Σικάγο και Κινηματογράφο στο London Film School, όπου και αποφοίτησε με διάκριση το 2013 για τη μικρού μήκους ταινία «Curricán», η οποία έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μάλαγα. Καθιερώθηκε ως σκηνοθέτης και μοντέρ στο Λονδίνο, ενώ δίδασκε στο Young Film School και διοργάνωνε το Galician Film Forum.

Κλείνοντας, η κουβέντα μας αγγίζει το ζήτημα της δημιουργίας μιας ταινίας που έχει μεγάλες πια διαφορές με το παρελθόν. «Στον κινηματογράφο πλέον – και δεν αποτελώ εξαίρεση – πολλοί κινηματογραφιστές και σε πολύ μεγάλο βαθμό αφοσιώνονται σε όσα πρέπει να γίνουν πριν από το ίδιο το γύρισμα της ταινίας που στις περισσότερες περιπτώσεις διαρκεί λίγο. Η προετοιμασία για την ταινία έχει πια τον πρώτο λόγο, διότι το ίδιο το γύρισμα, ακριβώς επειδή ο χρόνος των περισσότερων είναι περιορισμένος, οφείλει να διαρκεί ελάχιστα. Η Μαρία ήταν κοντά μου σε όλη την προετοιμασία και της οφείλω πολλά. Πολλοί ηθοποιοί της ταινίας ήταν ντόπιοι, μη επαγγελματίες ηθοποιοί, άνθρωποι τραχείς με τους οποίους έπρεπε να προσαρμοστεί, και τα κατάφερε θαυμάσια».