Επαγγελματοποίηση ή πολιτικοποίηση των επιτελείων;

Από την εποχή που ο Νικολό Μακιαβέλι πάσχιζε να διαχωρίσει την πολιτική από την ηθική στην προσπάθειά του να θέσει στην υπηρεσία της πατρίδας του και των ηγεμόνων της τα εργαλεία και τις τεχνικές που θα τους επέτρεπαν να διατηρήσουν την κυριαρχία τους και να ασκήσουν αποτελεσματικά την εξουσία τους, ποτέ δεν έλειψαν αυτοί που κατά καιρούς θέλησαν να διακριθούν ως  ζηλωτές του.

Ηταν λοιπόν πολλοί αυτοί που προτιμούσαν να κάνουν πολιτική ως αφανείς άρχοντες των παρασκηνίων της παρά να εκθέτουν εμφανώς τις απόψεις, τις φιλοδοξίες και τις ικανότητές τους στην κοινή θέα και κρίση μιας ανώνυμης κοινωνίας πολιτών που ως επί το πλείστον ήταν αδιάφορη για την εξέλιξή τους.

Αλλωστε τόσο η εξέλιξή τους όσο και η υστεροφημία τους εξαρτιόντουσαν μάλλον από την εμπιστοσύνη που θα ενέπνεαν στους ηγέτες των οποίων φιλοδοξούν να διατελέσουν σύμβουλοι, παρά από την εύνοια των λαών τους. Εξού και στην πραγματικότητα η συγκρότηση των πολιτικών επιτελείων ουδέποτε υπήρξε ένα αριθμητικό πρόβλημα. Αντιθέτως αποδείχτηκε πολύ συχνά ότι ήταν ένα σοβαρό, αν όχι ανυπέρβλητο, ποιοτικό πρόβλημα. Δεδομένου μάλιστα ότι οι κακές επιλογές επιτελών, και γενικότερα συνεργατών, απέβησαν επανειλημμένα μοιραίες έχοντας ολέθρια αποτελέσματα και για τις ίδιες τις πολιτικές ηγεσίες και για την κυριαρχία τους.

Αυτό, άλλωστε, συνέβαινε κατά κανόνα κάθε φορά που αγνοούνται όσα δίδασκε εδώ και δύο σχεδόν αιώνες ο Μαξ Βέμπερ μιλώντας για την επαγγελματοποίηση της πολιτικής. Μπορεί να επρόκειτο για μια καθόλου ρομαντική μετεξέλιξη της πολιτικής τέχνης από τότε που οι καιροί μας άρχισαν να σκοτώνουν τον ρομαντισμό των ιδεών στο όνομα της αποτελεσματικότητας του πραγματισμού, πλην όμως κάπως έτσι οι σύγχρονες κοινωνίες γλίτωσαν μέχρι σήμερα ουκ ολίγους και μάλιστα θανατηφόρους  πειραματισμούς σαν και αυτούς που γνώρισε κατά κόρο ο προηγούμενος αιώνας.

Μόνον που και πάλι παρέμεινε το πρόβλημα της αλλαγής των τρόπων διακυβέρνησης που επιτάσσουν οι προκλήσεις και οι υπαρξιακοί κίνδυνοι που πλανώνται πάνω από τον δυτικό ιδιαίτερα κόσμο. Δεν λύνεται ούτε με δεήσεις υπέρ του πολιτικού ρεαλισμού ούτε με αφηρημένες και ενίοτε ανιστόρητες επικλήσεις της ανάγκης να λειτουργήσει και παρ’ ημίν ένα κανονικό ευρωπαϊκό επιτελικό κράτος.

Απαιτείται τουλάχιστον επαγγελματισμός του επιτελικού προσωπικού. Ειδικά ο επαγγελματισμός που μπορεί να χαρακτηρίζει εξειδικευμένα και αντιστοίχως καλά εκπαιδευμένα στελέχη  που να έχουν την ικανότητα να κινούνται με άνεση και συνείδηση της αποστολής τους μεταξύ πολιτικής και διοικητικής  εμπειρίας. Που να λειτουργούν κυρίως ως ξενιστές των νέων ιδεών που γεννούνται όταν οι προσωπικοί ανταγωνισμοί που ευδοκιμούν και στον χώρο της πολιτικής και στον χώρο της διοίκησης δεν αφήνονται να ρημάξουν το εθνικό  πολιτικό μας τοπίο.

Ισως να προσφέρεται προς γονιμότερο προβληματισμό από την πλευρά των εγχώριων πολιτικών ηγεσιών η προχθεσινή αποστροφή του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν που μετά τον τελευταίο ανασχηματισμό ζήτησε από τους νέους υπουργούς του να είναι «επαναστάτες οραματιστές και όχι απλοί διαχειριστές».

Επρεπε μήπως να φθάσουμε στο παρά πέντε της ανόδου της Ακροδεξιάς στην εξουσία για να σταλεί το μήνυμα της αλλαγής του τρόπου διακυβέρνησης, που σημαίνει πρωτίστως αλλαγή του τρόπου στελέχωσης των πολιτικών επιτελείων ώστε, εκτός από επικοινωνιακή διαχείριση, να κάνουν και παραγωγή πολιτικής;

O Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής.