Ο γάμος, οι γονείς και τα παιδιά

Πρώτα τα αυτονόητα. Σε μια δημοκρατική κοινωνία του 2024 κάθε πολίτης δικαιούται να επιλέξει τον τρόπο με τον οποίο θα ζήσει, εννοείται, χωρίς να βλάπτει τους άλλους. Αν ορισμένοι ενοχλούνται από την ύπαρξη κάποιων, καλό θα ήταν να μην κοιτούν προς αυτούς, ας τους αγνοήσουν και ας ησυχάσουν! Ηδη δεν μπορούμε να βάλουμε κάμερες στα υπνοδωμάτια των πολιτών να ελέγχουμε αν είναι «εντάξει». Αυτά για τα αυτονόητα δικαιώματα των ομόφυλων ζευγαριών.

Η ελευθερία, από την άλλη, δεν περιορίζεται και το θέμα δεν εξαντλείται από τον επίκαιρο προβληματισμό του «γάμου» των ομοφύλων. Υπάρχουν και άλλοι συνδυασμοί συνύπαρξης. Οσοι έχουν δει την ταινία «Jules et Jim» και πώς δύο άνδρες και μια γυναίκα, η Catherine, μπορούν να επιζητήσουν να ζουν μαζί, ως τρεις, μπορούμε να σκεφτούμε και δύο γυναίκες – έναν άνδρα (κλασική περίπτωση στους μουσουλμάνους αλλά όχι μόνο) ή δύο ζευγάρια σε σχέση κοινοβίου κ.ά. Σπάνια φαινόμενα, βεβαίως, αλλά ήδη δεν μιλάμε για την παραδοσιακή κανονικότητα.

Πώς θα ρυθμιστεί το νομικό πλαίσιο αυτών των σχέσεων; Θα ονομαστούν όλα «γάμος»; Η λέξη «γάμος» για διάφορους λόγους μάλλον δεν ενδείκνυται για να καλύψει τις νέες ανάγκες. Πρώτον, στην κοινωνία μας, γλωσσολογικά, η έννοια του «γάμου» σχετίζεται με μία μόνο γυναίκα και έναν μόνο άνδρα. Ετσι ορίζεται από τα λεξικά και έτσι χρησιμοποιείται ευρέως. Η δε Εκκλησία θεωρεί αυτόν τον γάμο ιερό μυστήριο. Συνύπαρξη με περισσότερους από δύο με τα δεσμά του «γάμου» ούτε λόγος να γίνεται στη σημερινή κοινωνία μας. Για αυτό η ρύθμιση του «συμφώνου συμβίωσης» για τα ομόφυλα ζευγάρια ήταν κάποια λύση: Δεν διαταράχτηκε η έννοια του «γάμου» όπως υπήρξε για αιώνες, αλλά και ρυθμίστηκαν τα κοινωνικά και οικονομικά κενά των ατόμων που επιλέγουν σχέσεις που δεν είχαν προβλεφτεί στις παλαιότερες παραδοσιακές κοινωνίες.

Η λέξη «γάμος» σχετίζεται α) με νομικές ρυθμίσεις αλλά εκφράζει και β) ένα τελετουργικό που συμβολικά δημοσιοποιεί μια σχέση και δηλώνει την κοινωνική αποδοχή αυτής της σχέσης συμβίωσης. Μια μόνο λέξη που εκφράζει δύο διαφορετικές έννοιες προκαλεί σύγχυση. Η Εκκλησία και μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν θέλουν να αναγνωρίσουν τη δεύτερη έννοια της λέξης, τη συμβολική αποδοχή, χωρίς να έχουν αντίρρηση στις αναγκαίες νομικές ρυθμίσεις για τις «νέες σχέσεις». Μια πιο προσεκτική επιλογή των όρων θα μείωνε τις αντιδράσεις. Με μια πιο μελετημένη φρασεολογία θα μπορούσαν να αποφευχθούν ορισμένες παρεξηγήσεις. Βέβαια, από την άλλη, πολλά ομόφυλα ζευγάρια περισσότερο επιζητούν τη συμβολική αναγνώρισή τους μέσω του «γάμου» παρά τις αναγκαίες νομικές ρυθμίσεις. Οι νομικές δυσκολίες και οι αναγκαίες ρυθμίσεις προβάλλονται ως άλλοθι.

Το επιχείρημα ότι «στις δυτικές κοινωνίες» αναγνωρίζεται ο «γάμος» των ομόφυλων ζευγαριών δεν είναι αρκετό. Εκεί δεν είναι Βαλκάνια, ούτε υπάρχει η Εκκλησία με τα «ιερά μυστήριά» της. Στην Ελλάδα η «παραδοσιακή κανονικότητα» για μια μεγάλη μερίδα της κοινωνίας είναι θέμα ταμπού (που το αποκαλούν «θέμα συνείδησης»). Οτι με θαρραλέες νομικές ρυθμίσεις θα υπερβούμε τις κοινωνικές οπισθοδρομικές αντιλήψεις είναι εν μέρει σωστό. Το πλαίσιο όμως μέσα στο οποίο θα γίνουν οι προσπάθειες δεν είναι, ας πούμε, όπως αυτό της Δανίας ή της Γαλλίας. Οι «ανορθόδοξες σχέσεις» στην ελληνική κοινωνία ξενίζουν πολύ περισσότερο από όσο στη «Δύση». Ο χάρτης που δείχνει τι ισχύει για τον «γάμο» ομόφυλων ζευγαριών στη Δυτική και στην Ανατολική Ευρώπη δεν αφήνει αμφιβολίες για τις «διαφορές».

Και στην «ισότητα» στο θέμα των παιδιών των ομόφυλων ζευγαριών υπάρχει σύγχυση. Τα παιδιά ανήκουν μεν στους γονείς, αλλά προστατεύονται από την πολιτεία. Και οι όποιες ανάγκες των παιδιών θα μπορούσαν να ρυθμιστούν «νομοθετικά» μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Ο «γάμος» δεν είναι ο μόνος τρόπος. Η ελευθερία των γονέων, οι όποιες επιθυμίες τους και η «ισότητα των ζευγαριών» περιορίζονται όταν προέχουν τα συμφέροντα των παιδιών. Τα παιδιά – όχι τα ζευγάρια – θα είναι πιο «ίσα» όταν δεν θα είναι δακτυλοδεικτούμενα μέσα στην κοινωνία. Αυτό θα πρέπει να το έχουν υπόψη τους οι γονείς, κάθε είδους γονείς.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής