Η γεωγραφία κόντρα στην ιστορία

Τα κράτη δεν έχουν συναισθήματα, αλλά συμφέροντα που ή συγκρούονται ή συνασπίζονται. Συναισθήματα έχουν οι λαοί, οι οποίοι κουβαλούν μνήμες από την ιστορία τους που τους προσδιορίζουν. Οι αντιλήψεις των λαών επηρεάζουν σημαντικά τις αποφάσεις των ηγεσιών κυρίως όμως στις ώριμες δημοκρατίες, όπου το πολιτικό κόστος λειτουργεί ως καταλύτης στη διαμόρφωση των αποφάσεων. Στην περίπτωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων υπάρχουν όλοι σχεδόν οι παράγοντες που επιδρούν στις αποφάσεις των ηγεσιών. Ιδιαίτερα δε από την τουρκική πλευρά, λόγω του συγκεντρωτικού χαρακτήρα της εξουσίας μετά την τελευταία συνταγματική αναθεώρηση, θα προσέθετα και την εθνικιστική λογική που συχνά εργαλειοποιείται για αποπροσανατολισμό της τουρκικής κοινής γνώμης από τα μεγάλα εσωτερικά προβλήματα.

Καταλυτικός παράγων πάντως παραμένει η γεωγραφία. Ελλάδα και Τουρκία είναι καταδικασμένες να ζουν για πάντα μαζί δίπλα δίπλα. Το μόνο που μπορούν να αποφασίσουν είναι «πώς θα ζουν ως γείτονες»: α) Συγκρουσιακά, σε διαρκές πολεμικό περιβάλλον με αρνητικές συνέπειες για τη ζωή και των δύο λαών; β) Ηγεμονικά, με προσπάθεια επιβολής του ενός κράτους επί του άλλου, όπως σαφώς υποστηρίζουν οι αναθεωρητικές πολιτικές της Τουρκίας που διευρύνει συνεχώς μονομερώς και αυθαιρέτως την ατζέντα των διμερών διαφορών; γ) Ή συνεργατικά και φιλικά, με αλληλοσεβασμό, με πίστη στην αρχή καλής γειτονίας και εφαρμογή του διεθνούς δικαίου και των συνθηκών;

Η τελευταία εκδοχή που μπορεί να έχει θετική κατάληξη την Επιδιαιτησία της Χάγης, αν δεν τα βρουν διμερώς οι δύο χώρες, προϋποθέτει προηγούμενα συντεταγμένα βήματα. Σε αυτή την κατεύθυνση έχουν ξεκινήσει να εργάζονται οι δύο κυβερνήσεις, χωρίς όμως να έχουν μεταβάλει τις βασικές τους θέσεις επί των σοβαρών θεμάτων. Τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης για την αποκλιμάκωση των εντάσεων συνδυασμένα με τις διερευνητικές εντολές αναζητούν περιβάλλον και σημεία συνάντησης των δύο πλευρών. Η «θετική ατζέντα», δηλαδή η επιδίωξη συμφωνιών χαμηλής πολιτικής μέσω διακυβερνητικής, επιδιώκει τη διαμόρφωση μιας ισχυρής κοινότητας συμφερόντων στο εμπόριο, τη βιομηχανία, τις κατασκευές, τον τουρισμό, την ενέργεια, τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, τις τεχνολογίες κ.λπ., η οποία θα πρέπει να διαχυθεί και στις δυνάμεις της ελληνοτουρκικής αγοράς για να έχει μετρήσιμα αποτελέσματα που θα πιέζουν συνεχώς προς την κατεύθυνση δημιουργίας θετικού κλίματος, επιβεβαιώνοντας τη ρήση των αρχαίων που λέει ότι «δρόμοι που τους διέρχονται εμπορεύματα δεν τους περνούν στρατοί».

Εχουν δρομολογηθεί ήδη χρονικά οι επόμενοι σταθμοί της διαδικασίας που ξεκίνησαν πρόσφατα Κ. Μητσοτάκης και Τ. Ερντογάν. Η προσπάθεια πρέπει να συνεχιστεί, πρώτον διότι διαμορφώνει ένα θετικό κλίμα ηρεμίας αμφίπλευρα χρήσιμο για την οικονομία και την ανάπτυξη, δεύτερον διότι κρατά ζωντανή την ελπίδα αναζήτησης λογικών λύσεων που θα βασίζονται στο διεθνές δίκαιο και θα εξουδετερώνουν συγκρουσιακές και ηγεμονικές λογικές. Σε αυτή τη διαδικασία είναι φανερό και ιστορικά αποδεδειγμένο ότι η Ελλάδα μπορεί να είναι κερδισμένη μόνο αν είναι υπολογίσιμη κι αυτό εξαρτάται από την ανάπτυξη της οικονομίας της, την επάρκεια της αποτρεπτικής της δύναμης και την ισχύ των διεθνών της συμμαχιών. Στο συμπέρασμα αυτό μας οδηγεί η ίδια μας η ιστορία που μας δίδαξε ότι τα συμφέροντά μας πρέπει να μπορούμε να τα υπερασπιζόμαστε με τις δικές μας αποκλειστικά δυνάμεις, ενώ τα δίκαιά μας πρέπει να τα διεκδικούμε ενισχύοντας τις διεθνείς μας συμμαχίες στη βάση κοινών αρχών και αξιών.

Ο δρ Ευριπίδης Στ. Στυλιανίδης είναι βουλευτής Ροδόπης Νέας Δημοκρατίας, αναπληρωτής καθηγητής Νομικής Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου