Ρούχα μαζί που πλύθηκαν κι έχουν γίνει ροζ

Ηταν μία από εκείνες τις φορές που με την κακομαθημένη βεβαιότητα ότι έχουμε λυμένα όλα τα προβλήματά μας, κρίναμε ότι έχουμε την πολυτέλεια να τσακωθούμε για μία ροζ σημαία που κατέβηκε από το ελληνικό προξενείο στη Νέα Υόρκη. Με ιεραποστολικό μένος οι δύο πλευρές ξιφουλκούσαν στα social media υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς, χωρίς τον παραμικρό αστερίσκο ή σπόρο αμφιβολίας για την ορθότητα της άποψής τους.

Πράγματι, η τέχνη είναι συνυφασμένη με την ελευθερία, ωστόσο αμφιβάλλω εάν κάποιοι εξ όσων επαναστάτησαν με την κίνηση του υπουργού Εξωτερικών, θα έδειχναν την ίδια ανεκτικότητα εάν στο ίδιο προξενείο είχε εκτεθεί ένα έργο τέχνης που για παράδειγμα θα παρουσίαζε ως κλόουν τον Μαρξ ή θα σατίριζε τον Μωάμεθ. Διότι το πρόβλημα στην ουσία είναι πάντα το ίδιο. Η α λα καρτ ευαισθησία, η εργαλειοποίηση κάθε επικεφαλίδας για αποκόμιση κομματικού κέρδους, η δημιουργία διχαστικού κλίματος, η τεχνητή κατασκευή εχθρών.

Στην πραγματικότητα και οι δύο πλευρές έχουν να αντιπαραθέσουν αρκετά σοβαρά επιχειρήματα. Το συγκεκριμένο έργο αναδεικνύει με τον δικό του – ανοιχτό στην κριτική όπως κάθε έργο τέχνης – τρόπο ένα εξαιρετικά σοβαρό πρόβλημα. Βάφοντας την ελληνική σημαία ροζ, με κομμάτια από σεντόνια, όπως η δημιουργός του ισχυρίζεται, κακοποιημένων γυναικών επιχειρεί να συμβολίσει το φαινόμενο της ενδοοικογενειακής βίας, της κακοποίησης γυναικών και των εγκλημάτων. Για τους επικριτές του, από την άλλη, η ίδια η ελληνική σημαία εγγενώς εμπεριέχει έναν τόσο δυνατό συμβολισμό, που δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποκαθίσταται από κανέναν άλλον. Αλλά και πως η ένταση αυτού του συμβολισμού υπαγορεύει την ίδια τη χρήση του. «Και ο Αντι Γουόρχολ έχει χρησιμοποιήσει ως «καμβά» τη σημαία» αντιτείνουν οι υποστηρικτές της Γεωργίας Λαλέ. Ωστόσο και εδώ προβάλλονται κάποια σοβαρά αντεπιχειρήματα. Οχι καλλιτεχνικά, με τη σύγκριση της εικαστικής αξίας των έργων των δύο προσώπων, αλλά κυρίως χωροταξικά. Φαντάζομαι πέραν κάποιων ακροδεξιών, ουδείς θα αντιδρούσε εάν το συγκεκριμένο έργο ήταν εκτεθειμένο σε κάποιον χώρο τέχνης, όπως μία γκαλερί.

Το    πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, είναι, ένα: Το προξενείο μίας χώρας μπορεί να λειτουργεί με όρους γκαλερί, αποτελώντας πεδίο πειραματισμού πρωτοποριακών καλλιτεχνών; Αρμόζει στον χώρο, στο ύφος και στον σκοπό που επιτελεί; Προφανώς και η λογοκρισία της τέχνης δεν έχει θέση στον δυτικό πολιτισμό. Προφανώς και δεν θα πρέπει να λογοκρίνονται έργα τέχνης, να καίγονται βιβλία, να κατεβαίνουν παραστάσεις. Αυτά είναι ερωτήματα που έχουν απαντήσει προ πολλού οι δυτικές δημοκρατίες. Ως εκ θαύματος, βέβαια, οι φλογεροί υποστηρικτές του ροζ καλλιτεχνικού έργου δεν επιδεικνύουν την ίδια ευαισθησία όταν καταπατώνται κατακτήσεις του δυτικού κόσμου και χαρακτηρίζουν ρατσιστές και ισλαμόφοβους όσους υπερασπίζονται τις κοινωνικές ελευθερίες και τα ατομικά δικαιώματα που έχει κατακτήσει η Δύση. Θα έδιναν άραγε την ίδια μάχη εάν σε περίοπτη θέση στο προξενείο είχε τοποθετηθεί σκίτσο που σατιρίζει τον Μωάμεθ; Ή θα έσερναν με τον αντιρατσιστικό νόμο οι γνωστοί εθνικοί μηνυτές στα δικαστήρια όποιους αποτολμούσαν κάτι τέτοιο; Την ίδια στιγμή κάποιοι που κάνουν επιλεκτική χρήση των δομών της Δημοκρατίας και χρησιμοποιούν καταχρηστικά τα δικαιώματα που τους παρέχει, εξανέστησαν για την καταπάτηση των δημοκρατικών τους αρχών. Βέβαια ίσως δεν έχει και πολύ νόημα να συζητά κανείς με εκείνους που μόλις λίγα χρόνια πριν όταν η ελληνική σημαία καιγόταν σε ζωντανή μετάδοση στις αντιμνημονιακές πορείες αποφαίνονταν ότι δεν έγινε και τίποτα αφού «είναι απλά ένα πανί».

Σε κάθε περίπτωση, αυτοί που διαμαρτύρονται πάντα πιο έντονα για την ελευθερία της τέχνης, συνήθως είναι κάποιοι που δεν θα δίσταζαν να αποκλείσουν από μια έκθεση το έργο ενός καλλιτέχνη γιατί τους φάνηκε… «εθνικιστικό».