Η διεύρυνση της ΕΕ και η Τουρκία

Η σύνοδος κορυφής της ΕΕ που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα είχε ως βασικό θέμα συζήτησης τη διεύρυνση. Ενα θέμα-ταμπού μέχρι πρότινος επανήλθε στις προτεραιότητες της ΕΕ μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η τελευταία, μαζί με τη Μολδαβία και χώρες των Δυτικών Βαλκανίων – Αλβανία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη – είναι πλέον υποψήφιες προς ένταξη χώρες. Σ’ αυτό το καθεστώς υπάγονται επίσης η Σερβία και η Τουρκία.  

Ως γνωστόν, η ΕΕ δεν συνοδεύει τις προσκλήσεις προς ένταξη με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Η Τουρκία, να θυμίσουμε, έλαβε πρόσκληση το 1999 και η προοπτική ένταξής της παραμένει αβέβαιη. Ωστόσο, εξακολουθεί να διακηρύσσει ότι επιθυμεί την ένταξη. Μαζί με την Ουκρανία είναι οι δύο μεγαλύτερες χώρες της ηπείρου και η ένταξή τους θα άλλαζε τον συσχετισμό δυνάμεως εντός της ΕΕ. Για την Ουκρανία φαίνεται να είναι αυτό το έπαθλο που θα συνοδεύσει τη λήξη του πολέμου, όταν αυτή η στιγμή έρθει, και με ανοιχτό πάντως το ενδεχόμενο χώρες, όπως η Ουγγαρία, να προβάλουν βέτο ακόμη και τότε εξυπηρετώντας τα ρωσικά συμφέροντα.

Για την Τουρκία αυτή η προοπτική είναι εξαιρετικά απίθανη. Το γνωρίζει τόσο η ίδια όσο και η ευρωπαϊκή ηγεσία. Γιατί τότε διατηρείται η σχέση; Η απάντηση είναι ότι και οι δύο πλευρές προτιμούν μια σχέση αμοιβαίου οφέλους παρά μηδενικού αθροίσματος. Και αυτή τη σχέση θα πρέπει να επιθυμούν πρωτίστως η Ελλάδα και η Κύπρος καθώς ως μέλη της ΕΕ έχουν τη δυνατότητα να την επηρεάσουν. Αν μάλιστα μεταφέρουμε αυτό το μοντέλο στις διμερείς σχέσεις τότε υπάρχει πιθανότητα οι ελληνο-τουρκικές σχέσεις να βελτιωθούν δημιουργώντας ένα καλύτερο περιβάλλον και για τις ευρω-τουρκικές σχέσεις.  

Η επιλογή της Τουρκίας να συζητήσει θέματα «χαμηλής πολιτικής» με την Ελλάδα και πεδία συνεργασίας, χρήσιμα αλλά ανώδυνα, δείχνει ότι η ηγεσία της ενδεχομένως να βλέπει οφέλη από μια τέτοια προσέγγιση. Υπό το βάρος όσων προηγήθηκαν (ένταση με αναθεωρητικές κορόνες) η τουρκική στροφή είναι δυσερμήνευτη αλλά όχι ανεξήγητη: η τουρκική ηγεσία δεν θέλει να αποκοπεί από όσα θα συμβούν στην Ευρώπη μετά τη λήξη του πολέμου στην Ουκρανία. Θα διαμορφωθεί μια νέα ισορροπία δυνάμεων που δεν την αφήνει αδιάφορη. Η σχέση της με τη Ρωσία δεν είναι πλέον επωφελής. Βλέπει λοιπόν ένα παράθυρο ευκαιρίας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική που αναπόφευκτα θα αλλάξει με τη διεύρυνση και δεν επιθυμεί να παραμείνει εκτός.  

Υπάρχει ωστόσο και μια άλλη πιο κυνική εξήγηση: η Αγκυρα γνωρίζει ότι δεν έχει να περιμένει πολλά από τη σημερινή αμερικανική ηγεσία. Ενδεχόμενη αλλαγή φρουράς στον Λευκό Οίκο θα ήταν μια ευνοϊκή εξέλιξη. Τηρεί λοιπόν στάση αναμονής. Ο πυρήνας των ελληνο-τουρκικών διαφορών δεν πρόκειται ν’ αλλάξει. Η επίτευξη ενός αμοιβαία επωφελούς συμβιβασμού θα πάρει χρόνο και δεν θα ικανοποιεί τις τουρκικές θέσεις στο σύνολό τους, ούτε άλλωστε και τις ελληνικές. Αν ο Μπάιντεν επανεκλεγεί, οι θέσεις του είναι δεδομένες. Αν όμως εκλεγεί ο Τραμπ, μια πιο φιλοτουρκική στάση είναι πιθανή.  

Σε κάθε περίπτωση η επιλογή προσέγγισης με όρους χαμηλής πολιτικής διαμορφώνει ένα θετικό κλίμα στο οποίο αν προστεθούν ευρωπαϊκά οφέλη για την Τουρκία μπορεί να αποβεί καταλυτικό για την παγίωση της σταθερότητας στις σχέσεις με την Ελλάδα.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων