Προς μια νέα αυστηροποίηση {LF}του ποινικού δίκαιου

Ο νέος υπουργός Δικαιοσύνης, ακολουθώντας το παράδειγμα του προκατόχου του, έδωσε στη δημοσιότητα ένα νομοσχέδιο που σηματοδοτεί μια ακόμα ουσιώδη και ανερμάτιστη αυστηροποίηση του ποινικού μας δικαίου, η οποία έρχεται να προστεθεί σε εκείνες των προηγούμενων χρόνων. Ηδη έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονης κριτικής.

Υποστηρίζεται βέβαια από τον υπουργό – για μια ακόμα φορά – ότι η αυστηροποίηση είναι αναγκαία προκειμένου να αντιμετωπιστεί η εγκληματικότητα. Αυτό ήταν όμως το επιχείρημα για όλες τις επί το αυστηρότερο τροποποιήσεις των τεσσάρων τελευταίων ετών, χωρίς να έχει επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος στόχος: παρά την αύξηση των ποινών, που συνεπάγεται και την αύξηση του χρόνου παραμονής στις φυλακές, όχι μόνο δεν έχει παρατηρηθεί μείωση της εγκληματικότητας, αλλά συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Οπως προκύπτει από τα στατιστικά στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, ενώ κατά το έτος 2020 – πριν από την πρώτη αύξηση των ποινών – είχαν βεβαιωθεί συνολικά 191.224 εγκλήματα, κατά το έτος 2022 – μετά την αύξηση των ποινών – βεβαιώθηκαν 241.549 εγκλήματα. Ποσοστό αύξησης 26,27%.

Για την αποτυχία είχε άλλωστε προειδοποιήσει εγκαίρως η επιστημονική κοινότητα. Η Α. Ψαρούδα-Μπενάκη («Προβλήµατα της Ποινικής Δικαιοσύνης στην Ελλάδα και οι νέοι Ποινικοί Κώδικες», «Ποινικά Χρονικά» 2020, 5) σηµείωνε σχετικά: «Μόνη η απειλή διά του νόµου αυστηροτάτων ποινών δεν συµβάλλει τόσο καθοριστικά στην αποτροπή της τέλεσης σοβαρών εγκληµάτων. Μεγάλης κλίµακας εµπειρικές µελέτες έχουν καταλήξει στο συµπέρασµα ότι εκφοβιστική επιρροή στον πιθανό δράστη δεν έχει τόσο η απειλή στον νόµο υπέρµετρα βαριάς ποινής όσο το κατά πόσο, κατά την εκτίµησή του, θα συλληφθεί και πάντως το ότι θα εκτελεσθεί, όπως προβλέπεται στον νόµο, η ποινή που θα του επιβληθεί».

Ενας άλλος λοιπόν δείκτης παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας, ο οποίος λείπει συνήθως – γιατί άραγε; – από τον δημόσιο διάλογο: είναι εκείνος της εξιχνίασης των εγκλημάτων, που είναι απογοητευτικός, με βάση τα στοιχεία που δίνει η ίδια η Αστυνομία.

Εντελώς ενδεικτικά μπορεί να αναφερθεί ότι κατά το 2022, από τα 12.113 βεβαιωμένα εγκλήματα κατά της περιουσίας, έμειναν ανεξιχνίαστα έως το τέλος του έτους τα 9.388, ποσοστό 77,5%. Από τα 104.472 βεβαιωμένα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας (συμπεριλαμβανομένων των ληστειών) έμειναν ανεξιχνίαστα τα 83.061, ποσοστό 79,5%, και από τα βεβαιωμένα 7.970 εγκλήματα σχετικά με το νόμισμα έμειναν ανεξιχνίαστα τα 5.201, ποσοστό 65,2%.

Οταν το «ρίσκο» της σύλληψης είναι τόσο μικρό, καμία ποινή – όσο υψηλή κι αν είναι – δεν πρόκειται να βοηθήσει στη μείωση της εγκληματικότητας που απασχολεί καθημερινά τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών.

Αν λοιπόν το κράτος ενδιαφέρεται πραγματικά να αντιμετωπίσει την εγκληματικότητα – αντί να αναλώνεται σε επικοινωνιακά παιχνίδια – από τη βελτίωση αυτού του δείκτη θα πρέπει να ξεκινήσει: από την πραγματική εξιχνίαση των εγκλημάτων που απασχολούν το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας, ώστε όσοι εγκληματούν να δικάζονται και να τιμωρούνται για τις αξιόποινες πράξεις που έχουν τελέσει.

Βεβαίως, για να επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος απαιτείται σοβαρός σχεδιασμός και πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια από εκείνη που καταβλήθηκε για να ετοιμαστεί αυτό το νομοσχέδιο.

Η Ε. Συμεωνίδου-Καστανίδου είναι καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ