Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις το 2024

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις σύμφωνα με την τουρκική εκδοχή μπορούν από ένα καζάνι που βράζει να αλλάξουν και έτσι να καζαντίσουν και οι δύο πλευρές! Δηλαδή, καζάν-καζάν, win-win που θα έλεγαν και οι Αμερικανοί. Ο Τ. Ερντογάν όπως και για δεκαετίες τώρα οι τούρκοι διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι το πρώτο βήμα για τις δύο πλευρές είναι να συνομιλήσουν χωρίς την παρέμβαση τρίτων. Αλλά γιατί να μην παρεμβαίνουν εφόσον στις διεθνείς σχέσεις οι καλές υπηρεσίες των τρίτων ούτε ταμπού είναι ούτε κάτι το πρωτόγνωρο; Τι σημαίνει αυτή η επιμονή για το tête-à-tête;

Η επίσημη επεξήγηση, η οποία πλέον αποκτά και μια ιδεολογική/πολιτική διάσταση, εκφράστηκε από τον Τ. Ερντογάν λίγες μέρες πριν από την επίσκεψή του στην Αθήνα: Οι μεγάλες δυνάμεις της Δύσης και ειδικά οι ΗΠΑ θέλουν η Ελλάδα και η Τουρκία να έχουν ένταση στις σχέσεις τους. Δηλαδή το πρόβλημα είναι η Δύση, η οποία πλέον εκλαμβάνεται σχεδόν ως μια εχθρική δύναμη.

Μια άλλη τουρκική εξήγηση είναι ότι η ελληνική πλευρά θεωρείται ότι είναι αδιάλλακτη επειδή βασίζεται στην υποστήριξη της Δύσης: ΕΕ και ΗΠΑ. Εάν μείνει «μόνη», θα κάνει τις αναγκαίες υποχωρήσεις. Βέβαια, μια πρόταση του είδους «εξασθένισε τη θέση σου και μετά έλα να συνομιλήσουμε» ηχεί παράλογη και καμία χώρα δεν θα έκανε ένα τέτοιο βήμα. Μπορεί για αυτό να επιλέχθηκε η θεωρία της «κακής Δύσης που αν εκλείψει όλα θα είναι καλύτερα».

Υπάρχει και μια τρίτη εξήγηση. Πολλοί τούρκοι πολιτικοί πιστεύουν ειλικρινά και με μια βαθιά πεποίθηση ότι έχουν «στην ουσία» απόλυτο δίκαιο σε όλα τα αιτήματά τους. Αλλά οι θέσεις τους εξασθενούν επειδή υπάρχουν ορισμένες διεθνείς αρχές, συμβάσεις και ρυθμίσεις που δεν συμβαδίζουν με την τουρκική επιχειρηματολογία. Βλέπουν δηλαδή ένα ασυμβίβαστο μεταξύ ουσίας και συνήθους πρακτικής. Η λύση της υπέρβασης του αδιεξόδου είναι οι συνομιλίες να διεξάγονται σε ένα πλαίσιο «κατανόησης» και όχι «γραφειοκρατικό και τυπικό». Αρα όσο οι συνομιλίες γίνονται «μεταξύ μας», μακριά από διεθνείς πρακτικές που δεν προσφέρονται να αναδείξουν την «ουσία» των τουρκικών επιχειρημάτων, τόσο το καλύτερο… και για τις δύο πλευρές.

Η ελληνική πλευρά τονίζει το διεθνές δίκαιο και τις διεθνείς ρυθμίσεις, η τουρκική πλευρά δεν μπορεί να απορρίψει επίσημα αυτό το πλαίσιο αλλά τονίζει το καλοπροαίρετο tête-à-tête, κοινώς το παζάρι. Οι δύο προσεγγίσεις δεν αποκλείουν η μία την άλλη. Μπορεί να επιτευχθεί ένας συνδυασμός των δύο ή μια παράλληλη διαδικασία όπου θα χρησιμοποιούνται και οι δύο θέσεις.

Το πρόβλημα είναι μάλλον στην ελληνική πλευρά. Ο Τ. Ερντογάν μπορεί να «περάσει» στην κοινή γνώμη της χώρας του οποιαδήποτε «λύση» και όποιον συμβιβασμό κάνει για να υπερβεί τα αδιέξοδα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η ελληνική κοινή γνώμη δεν θα υποστηρίξει τους πιθανούς συμβιβασμούς που είναι απαραίτητοι σε μια διαπραγμάτευση. Τα δε πολιτικά κόμματα θα υποστηρίξουν ότι γίνονται απαράδεκτες παραχωρήσεις ακόμα και αν δεν γίνονται.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο το καλύτερο που μπορεί να επιτευχθεί θα ήταν ένα μορατόριουμ με πάγωμα των θεμάτων – μετάθεση των προβλημάτων σε έναν μελλοντικό χρόνο –, έχοντας επιτύχει μια ηρεμία στο Αιγαίο.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής