Υπάρχουν δυνάμει πρωθυπουργοί {LF}στην αντιπολίτευση;

Ολοι το αντιλαμβανόμαστε. Το πρόβλημα της αντιπολίτευσης δεν περιορίζεται μόνο στο ότι η ΝΔ προηγείται με θηριώδη διαφορά αλλά και στο ότι η εικόνα του Μητσοτάκη απέχει παρασάγγας από αυτήν των πολιτικών του αντιπάλων. Οι ψηφοφόροι σήμερα αδυνατούν να αξιολογήσουν τον Κασσελάκη ή τον Ανδρουλάκη (πόσο μάλλον τον Κουτσούμπα, την Κωνσταντοπούλου ή τον Βαρουφάκη) ως κατάλληλους για την πρωθυπουργία.

Για τον μεν ΣΥΡΙΖΑ είναι προφανές. Οι αδυναμίες του Κασσελάκη είναι δυσάρεστα πολλές: πολιτική απειρία και άγνοια θεσμικών λειτουργιών, ενοχλητική αυτοαναφορικότητα και ιδεολογική σύγχυση που προκαλεί γέλια μέχρι δακρύων (το προσφάτως διατυπωθέν όραμά του να επιστρέψουμε στην «παλιά νοικοκυρεμένη Ελλάδα», κάτι σαν το «Εμπρός-Πίσω» του Περίανδρου Πώποτα της γνωστής τηλεοπτικής σειράς, αποτελεί κορυφαίο δείγμα σύγχυσης). Ηδη πριν την εκλογή του η πλειοψηφία της κοινής γνώμης διατύπωνε επιφυλάξεις. Αργότερα, καθώς το life style παραχωρούσε τη θέση του στην πολιτική τα πράγματα δυσκόλεψαν. Σε πρόσφατη δημοσκόπηση, δύο στους τρεις πολίτες δήλωσαν πως ως πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ τα πηγαίνει χειρότερα από ό,τι περίμεναν. Λογικό! Η Αριστερά είναι πιο σύνθετο πράγμα από παραγωγές βίντεο.

Στην περίπτωση του Ανδρουλάκη, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Η κοινή γνώμη είναι χλιαρή απέναντί του και ο ίδιος δεν φαίνεται να διαθέτει τη στόφα του μεγάλου ηγέτη. Αλλά με αυτόν στο τιμόνι το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ κατέγραψε δημοσκοπική άνοδο και καλά αποτελέσματα στις εθνικές και δημοτικές εκλογές. Δεν περνά απαρατήρητο όμως, πως το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ οριακά επωφελήθηκε από την κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ. Δείχνει περισσότερο κομμάτι του κατακερματισμένου τοπίου της Κεντροαριστεράς, παρά ο φορέας που θα απειλήσει την πρωτοκαθεδρία της Δεξιάς. Παραμένει, λοιπόν, άγνωστο εάν θα μπορούσαμε μελλοντικά να εμπιστευτούμε τον Ανδρουλάκη για τη θέση του πρωθυπουργού.

Πρόκειται για πρωτοφανή ανησυχητική κατάσταση όχι μόνο για την Κεντροαριστερά αλλά για τη Δημοκρατία. Στη Μεταπολίτευση καταγραφόταν πάντα ένας δυνάμει πρωθυπουργός απέναντι στον εκάστοτε πρωθυπουργό.

Γιατί όμως συναντάμε αυτό το έλλειμα ηγεσίας; Σίγουρα γιατί δεν αναδείχθηκε ακόμη το άτομο που να διαθέτει εκείνα τα απαραίτητα ηγετικά χαρακτηριστικά. Αλλά ποια είναι αυτά; Υπάρχει ένα παλιό αστείο: δεν μπορείς να δώσεις έναν ορισμό της πορνογραφίας αλλά αν τη δεις τη διακρίνεις. Σε κάποιον βαθμό, έχει εφαρμογή και στην πολιτική. Είναι αδύνατον να δοθεί ένας ακριβής ορισμός του δυνάμει πρωθυπουργού αλλά αν τον δεις τον διακρίνεις.

Αν σταθούμε όμως μόνο στα προσωπικά χαρακτηριστικά των ηγετών δεν θα βγάλουμε άκρη. Ας είμαστε ειλικρινείς, η σημερινή αδυναμία της αντιπολίτευσης αντανακλάται στους ηγέτες της, δεν είναι αποκλειστικά δική τους ευθύνη. Κι αυτή η αδυναμία προκαλείται από την έλλειψη ενός πειστικού εναλλακτικού σχεδίου, ξεκάθαρα διακριτού από της ΝΔ. Αντιθέτως, αυτό που βλέπουμε μέχρι τώρα είναι αντιπολίτευση χωρίς φαντασία γεμάτη στερεοτυπίες: είτε δηλαδή τοξικός λαϊκισμός και ανοησίες τύπου «παλιά νοικοκυρεμένη Ελλάδα» είτε «μπαλώματα» στο σχέδιο διακυβέρνησης της ΝΔ, που δεν δείχνουν υπευθυνότητα και μετριοπάθεια όπως συχνά υποστηρίζεται αλλά αδυναμία συγκρότησης ενός τολμηρού και πειστικού εναλλακτικού σχεδίου (δεν είναι τυχαίο ότι ο Μητσοτάκης έχει «λεηλατήσει» το στελεχικό δυναμικό του ΠΑΣΟΚ).

Δεν αρκεί, λοιπόν, απλώς να βρεθεί κάποιος επικοινωνιακός ηγέτης που «τα λέει ωραία». Χρειάζεται να επικοινωνεί ένα περιεχόμενο. Για την «πληθυντική Αριστερά», για να χρησιμοποιήσω έναν γνώριμο γαλλικό όρο, το ζήτημα του εναλλακτικού συνολικού σχεδίου είναι υπαρξιακό γιατί δεν μπορεί απλώς να ανταγωνίζεται τη Δεξιά στο πεδίο της τεχνοκρατίας και της διαχείρισης της καθημερινότητας.

Στη Μεταπολίτευση, οι δύο ηγέτες που ξεκίνησαν σχεδόν από το μηδέν και οδήγησαν τα κόμματά τους στην εξουσία, ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Αλέξης Τσίπρας, δεν είχαν απλώς επικοινωνιακό χάρισμα. Αν ήταν έτσι οποιοσδήποτε «μίμος» θα τους είχε εύκολα αντιγράψει. Παρά τις διαφορετικές προσωπικότητες, εμπειρίες και παραστάσεις τους, ξεχώρισαν επειδή, στους καιρούς τους, εξέφρασαν ένα εναλλακτικό ριζοσπαστικό σχέδιο διακυβέρνησης, που κατάφεραν να το κάνουν μέρος του συλλογικού φαντασιακού για καλύτερη και δικαιότερη κοινωνία. Εντέλει, αποδείχτηκαν ικανοί να διευρύνουν τα όρια του εφικτού και όχι απλώς να παρουσιαστούν ως διαχειριστές του.

Η πολιτική και η φύση απεχθάνονται το κενό. Οι τελευταίες εξελίξεις στον ΣΥΡΙΖΑ με την αποχώρηση των έντεκα βουλευτών αποτελούν θαυμάσιο νέο. Γιατί η χώρα έχει όντως ανάγκη από σοβαρή, ισχυρή και προγραμματικά οραματική προοδευτική αντιπολίτευση, που θα αμφισβητήσει την ηγεμονία της ΝΔ δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την ανατροπή της. Σε αυτήν την πορεία, από αυτήν την ομάδα ανθρώπων θα αναδειχθεί, είμαι σίγουρος, ένας ηγέτης που από πλευράς πολιτικής συγκρότησης και ικανοτήτων θα μπορεί να κοιτάξει τον Μητσοτάκη στα μάτια. Για τα υπόλοιπα έχουμε δρόμο.

Ο Νίκος Μαραντζίδης είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας