Από τον 007 ως τον Θου-Βου!

^«Με τον όρο κατάσκοπος εννοούμε το άτομο εκείνο στο οποίο μια κυβέρνηση, μέσω κάποιας υπηρεσίας της ή ενός οργανισμού της, έχει αναθέσει την απόκτηση κρυφά πληροφοριών που αφορούν μια άλλη κυβέρνηση ή μια άλλη χώρα, ανταγωνιστική σε κάποια περιοχή του κόσμου ή εχθρική της» γράφει στην εισαγωγή του τελευταίου πονήματός του «101 ταινίες με μυστικούς πράκτορες» ο κριτικός κινηματογράφου και συγγραφέας Δημήτρης Κολιοδήμος. «Από την άλλη όμως» συνεχίζει, «η κατασκοπεία είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει όσους διεξάγουν μια κατασκοπευτική δραστηριότητα, αλλά και εκείνους που  είναι επιφορτισμένοι με τον σχεδιασμό και την ανάθεση κατασκοπευτικών δραστηριοτήτων σε τρίτους, έναντι χρηματικής αμοιβής ή άλλου ανταλλάγματος». Δεν χρειάζεται βέβαια να σκεφτεί κανείς βαθιά για να δει πόσο ελκυστικά μπορούν να γίνουν όλα αυτά στον κινηματογράφο, ο οποίος έχει χρησιμοποιήσει κατά κόρον και ποικιλοτρόπως το ζήτημα της κατασκοπείας σε σπουδαίες, καλές, μέτριες ή απλώς ανυπόφορες ταινίες όλων των ειδών. Γιατί κατάσκοπος είναι ο Τζέιμς Μποντ, που επηρέασε (και εξακολουθεί να επηρεάζει) όσο κανείς άλλος το είδος της κατασκοπικής περιπέτειας, κατάσκοπος όμως είναι και ο Θου-Βου του Θανάση Βέγγου, του οποίου το σουρεαλιστικό χιούμορ έχει μείνει παροιμιώδες! Σε αυτή την ποικιλία εστιάζει με επιτυχία ο συγγραφέας επιλέγοντας 101 ταινίες που για εκείνον αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα όλων των παραπάνω, πάντα όμως κάτω από τη σταθερή «ομπρέλα» της αυστηρής κατασκοπείας και όχι στο ευρύτερο πλαίσιο των ταινιών που μπορεί μεν να έχουν ήρωες κατασκόπους, είναι όμως κατά βάση «αστυνομικές».

Ακολουθώντας τη φόρμα των δύο αμέσως προηγούμενων από τα περισσότερα από 20 βιβλία του («101 ελληνικές ταινίες που πρέπει να πεθάνεις πριν τις δεις», Οξύ 2021, «101 ελληνικές ταινίες που πρέπει να τις δεις πριν πεθάνεις», Οξύ 2023) αλλά με περισσότερες σελίδες στο κάθε λήμμα (τρεις), ο Κολιοδήμος με βάση τα ενίοτε χιουμοριστικά και πάντα επαρκή σε πληροφορίες κείμενά του, εικονογράφησε το βιβλίο αποκλειστικά με ασπρόμαυρες φωτογραφίες και αφίσες των ταινιών, σύντομα αποσπάσματα κριτικών από την α’ προβολή τους, πλήρη ζενερίκ αλλά και (το κυριότερο) καταχωρίσεις στις εφημερίδες την εποχή κυκλοφορίας τους. Προσφέρει στον αναγνώστη έναν αν μη τι άλλο εύπεπτο, προσωπικό οδηγό κινηματογραφικής κατασκοπείας που ξεσκονίζει μνήμες αναφερόμενος σε σοβαρά αριστουργήματα («Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο», 1966, από το ομότιτλο μυθιστόρημα του Τζον Λε Καρέ) αμιγώς ψυχαγωγικές περιπέτειες («Απόρρητος εντολή: Μυστικόν όπλον ΒΓ-30», μια από τις κινηματογραφικές εκδοχές της πασίγνωστης σειράς «The man from U.N.C.L.E» στην οποία ένας πράκτορας των Αμερικανών, ο Ναπόλεον Σόλο/ Ρόμπερτ Βον και ένας των Σοβιετικών/ Ντέιβιντ Μακ Κάλουμ, συνεργάζονται για το κοινό καλό του πλανήτη), παρωδίες με τον Τοτό/ «Ο Τοτό… πράκτωρ της Αραβίας», το ντουέτο ιταλών κωμικών Φράνκο Φράνκι – Τσίτσο Ινγκρασία/ «Πράκτορες 002: Επιχείρησις Μόντε Κάρλο», ή τον Ρόουαν Ατκινσον/ «Johnny English», πικάντικες ερωτικού προσανατολισμού περιπέτειες/ «Πράκτωρ στήθος 186 εκατοστά» αλλά και ταινίες κατασκοπείας όπου οι ασιατικές πολεμικές τέχνες είχαν τον πρώτο λόγο όπως συμβαίνει στον «Κίτρινο πράκτορα του Χονγκ Κονγκ» με τον Μπρους Λι.

Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ ’60. Ξεφεύγοντας από τους πολύ διάσημους κινηματογραφικούς κατασκόπους που σήμαναν πολλά για την καριέρα των ηθοποιών που τους ενσάρκωσαν και που με κάποια ταινία τους αναφέρονται  από τον Κολιοδήμο (ενδεικτικά ο Τζέιμς Μποντ για τον Σον Κόνερι και τον Ντάνιελ Κρεγκ, ο Τζέισον Μπορν για τον Ματ Ντέιμον, ο Ντέρεκ Φλιντ για τον Τζέιμς Κόμπερν, ο Χάρι Πάλμερ για τον Μάικλ Κέιν ή ο Ιθαν Χαντ για τον Τομ Κρουζ) και παραμένοντας αυστηρά σ’ αυτήν την απίστευτη δεκαετία του 1960 όταν ο Ψυχρός Πόλεμος κορυφωνόταν και στο σινεμά, παρουσιάζουμε εδώ οκτώ από τους λιγότερο γνωστούς κατασκόπους που επίσης έχουν θέση στο 328 σελίδων βιβλίο το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Bibliotheque.

Ονομα: Νικ Κάρτερ

Ηθοποιός: Εντι Κονσταντίν

Ταινία: Πράκτωρ 013: Επιχείρησις Πύραυλος (Nick Carter et le trefle rouge, Γαλλία/Ιταλία, 1965)

Ειδική περίπτωση ηθοποιού, ο Αμερικανός Εντι Κονσταντίν (1913 – 1993) χρησιμοποιήθηκε αποτελεσματικά σε γαλλικά νουάρ β’ διαλογής σε πολλά από τα οποία υποδύθηκε τον σκληρό ιδιωτικό ντετέκτιβ του συγγραφέα Πίτερ Τσέινι, τον Λέμι Κόσιον (το 1965 στο «Alphaville», ο Ζαν Λικ Γκοντάρ οικειοποιήθηκε τον Κονσταντίν αλλά και τον Κόσιον για έναν φουτουριστικό φόρο τιμής). Ωστόσο, ο Κονσταντίν υποδύθηκε και άλλους παρόμοιους ήρωες όπως τον Τζεφ Γκόρντον ή τον Νικ Κάρτερ στην «τζεϊμσμποντικού» ύφους αυτή ταινία του Ζαν Πολ Σαβινιάκ, η πλοκή της οποίας αφορά την κλοπή έξι όπλων βιολογικού πολέμου με κίνδυνο την καταστροφή του πλανήτη. Να σημειωθεί ότι ο κωδικός 013 ήταν εύρημα του έλληνα διανομέα!

Ονομα: Μόντεστυ Μπλαίηζ

Ηθοποιός: Μόνικα Βίτι

Ταινία: Μόντεστυ Μπλαίηζ… ένας θηλυκός Τζαίημς Μποντ (Modesty Blaise, Αγγλία, 1966)

Σκηνοθέτης ανορθόδοξων αλλά πάντα αξιόλογων ταινιών, ο Αμερικανός Τζόζεφ Λόουζι – που μετά τη φυγή του από την Αμερική λόγω της λαίλαπας του Μακαρθισμού εργάστηκε σε διάφορες χώρες της Ευρώπης σε αξέχαστες ταινίες όπως ο «Υπηρέτης», ο «Μεσάζων», ο «Κύριος Κλάιν» και η «Πέστροφα» – πειραματίστηκε και με το είδος της κατασκοπείας μεταφέροντας στον κινηματογράφο την ηρωίδα ενός κόμικ των Πίτερ Ο’Ντόνελ (που είναι ο σεναριογράφος) και Τζιμ Χόνταγουεϊ. Και η Μόνικα Βίτι, μακριά από το βαρύ κλίμα των ταινιών του Μικελάντζελο Αντονιόνι, κάνει σε αυτή την ηλιόλουστη ταινία ολοφάνερα το κέφι της δίπλα στον… κατάξανθο Ντερκ Μπόγκαρντ και τον Τέρενς Σταμπ.

Ονομα: Μάικλ Μέρφι/Μαρκ Μάτο (κωδικός S-077)

Ηθοποιός: Λουί Νταβίλα

Ταινία: S-077: Αποστολή στην Ταγγέρη (Mark Mato, agente S-077, Ιταλία/Ισπανία,1967)

Το όνομα του πράκτορα, στον οποίο έχει ανατεθεί η ανάκτηση ενός πανίσχυρου όπλου που εκλάπη, είναι Μαρκ Μάτο αλλά άλλαξε με τη μεταγλώττιση στα αγγλικά σε… Μάικλ Μέρφι. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι ο σκηνοθέτης της ταινίας είναι Ελληνας, ο Γκρεγκ Τάλλας (Γρηγόρης Θαλασσινός), κανείς άλλος από τον δημιουργό της ταινίας «Ξυπόλητο τάγμα» (1953), μια από τις σπουδαιότερες του ελληνικού κινηματογράφου. Οπως φαίνεται ακόμα και από τα νούμερα της κωδικής ονομασίας του, ο S-077, προφανώς είναι μια ακόμα φτηνή παραλλαγή του 007. Είχε μάλιστα και συνέχεια με μια άλλη ταινία, στην οποία όμως το όνομά του αλλάζει και γίνεται Λέμι Λόγκαν.

Ονομα: Ντικ Μάλλοου (κωδικός 077)

Ηθοποιός: Κεν Κλαρκ

Ταινία: Ντικ Μάλλοου, πράκτωρ 077: Επιχείρησις «Αστραπή» (Agente 077 missione Bloody Mary, Ιταλία/Ισπανία/ Γαλλία, 1965)

Να τοι και πάλι οι αριθμοί 0 και 7. Και όπως βλέπουμε, χωρίς το S, ο κωδικός του πράκτορα είναι ταυτόσημος με εκείνον της ταινίας «S-077: Αποστολή στην Ταγγέρη» όπου βέβαια ο πράκτορας είναι άλλος. Η επιρροή του Τζέιμς Μποντ είναι και εδώ προφανής αλλά η επιτυχία του Μάλλοου στην ταινία που σκηνοθέτησε ο Σέρτζιο Γκριέκο ήταν μεγάλη, γι’ αυτό και την ακολούθησαν δύο ακόμα περιπέτειες και πάλι με τον Κεν Κλαρκ, έναν από τους αμερικανούς ηθοποιούς που έκαναν καριέρα στην Ιταλία παίζοντας σε ταινίες κατασκοπείας, σπαγγέτι γουέστερν και επικές χλαμύδες.

Ονομα: Γουόλτερ Ρος (κωδικός 3S3)

Ηθοποιός: Τζορτζ Αρντισον

Ταινία: 3S3: Διαβατήριο για τον διάβολο (Agente 3S3: Passaporto per l’inferno, Ιταλία/Γαλλία/Ισπανία, 1965)

Στη δεκαετία του 1960, τα ψευδοϊστορικά έπη, τα γουέστερν, τα «κίτρινα» (Giallo) θρίλερ και οι φτηνές περιπέτειες κατασκοπείας είχαν μεγάλη πέραση (και ζήτηση) στην Ιταλία όπου «γυρίζονταν με την οκά» όπως ο Δ. Κολιοδήμος υπενθυμίζει. Οι περισσότερες ταινίες έμοιαζαν μεταξύ τους ανάλογα με το είδος στο οποίο ανήκαν και είχαν εντελώς σχηματικές πλοκές. Ενα τέτοιο προϊόν φτηνής απομίμησης του «κλίματος» των ταινιών Τζέιμς Μποντ ήταν και ο 3S3 που υποδύεται ο ιταλός ηθοποιός Τζόρτζιο Αρντισον (σχεδόν όλοι οι ιταλοί ηθοποιοί είχαν αγγλόφωνα ψευδώνυμα) σκηνοθετημένος από τον Σέρζιο Σολίμα, σκηνοθέτη ο οποίος διέπρεψε στο είδος του σπαγγέτι γουέστερν.

Ονομα: Ματ Χελμ (κωδικός ΚΖ-2)

Ηθοποιός: Ντιν Μάρτιν

Ταινία: Ειδικός πράκτωρ ΚΖ-2: Επιχείρησις «Στριπ-τηζ» (The silencers, 1966)

Oι αναγνώστες των παλαιών εκδόσεων ΒΙΠΕΡ ενδεχομένως θα θυμούνται τον αμερικανό πράκτορα Ματ Χελμ, τον ήρωα του συγγραφέα περιπετειών κατασκοπίας Ντόναλντ Χάμιλτον, ένα «κακό παιδί» της Υπηρεσίας Πληροφοριών και Αντικατασκοπείας που βρίσκεται σε «μόνιμη άδεια» αλλά πάντα επιστρέφει για να κάνει τις βρώμικες δουλειές της. Ο Ντιν Μάρτιν που πρόσθεσε τη χαρακτηριστική του νωχέλεια στο προφανές (πάλι) μοντέλο Τζέιμς Μποντ, υποδύθηκε τον Χελμ σε τέσσερις ταινίες γιατί η πρώτη, «Επιχείρησις “Στριπ-τηζ”» του Φιλ Κάρλσον συνάντησε τεράστια επιτυχία με αποτέλεσμα να γίνει franchise!

Ονομα: Χάρι Κόμπτον/Νίκολας Σεργκέγιεβιτς Μιλούκιν (κωδικός 38-24-36)

Ηθοποιός: Αντονι Πέρκινς

Ταινία: Ενα χαριτωμένο κορίτσι (Une ravissante idiote/Agent 38-24-36, 1964)

Τέσσερα χρόνια μετά την «Ψυχώ», ο Αντονι Πέρκινς προσπαθούσε να ξεφύγει από τον Νόρμαν Μπέιτς παίζοντας σε ανάλαφρες ψυχαγωγικές ταινίες όπως αυτή του Γάλλου Εντουάρ Μολιναρό, στην οποία ο αμερικανός ηθοποιός υποδύεται έναν υπάλληλο τραπέζης στο Λονδίνο, τον Χάρι Κόμπτον, που στην πραγματικότητα είναι ο Νίκολας Σεργκέγιεβιτς Μιλούκιν, κατάσκοπος των Σοβιετικών (με κωδικό 38-24-36). Ο Χάρι θα «χάσει» τα μυαλά του για τα μάτια μιας μοδίστρας (Μπριζίτ Μπαρντό) που θα τον βοηθήσει στην επικίνδυνη αποστολή του σε αυτή τη ζαχαρένια ταινία που όπως εύστοχα σημειώνει ο συγγραφέας θα μπορούσε να έχει γυριστεί στην Ελλάδα με πρωταγωνιστές την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Ανδρέα Μπάρκουλη…

Ονομα: Νταν Χόλαντ

Ηθοποιός: Νίκος Κούρκουλος

Ταινία: Κατάσκοποι στον Σαρωνικό (εναλλακτικός τίτλος Ο άνθρωπος από την Ελλάδα, Ελλάδα, 1968)

Ηταν και πάλι ο Γκρεγκ Τάλλας του «Ξυπόλητου τάγματος» που σκηνοθέτησε αυτήν την αφελή περιπέτεια, στην οποία ο Νίκος Κούρκουλος, στο πλευρό της Ελενας Ναθανήλ, υποδύεται τον βετεράνο του Εμφυλίου (στην πλευρά της κυβέρνησης φυσικά και ως πράκτορας της CIA), ο οποίος επιστρέφει από την Αμερική στην Ελλάδα όχι μόνο για να καταδιώξει τον «κακό» αδελφό του που σχετίζεται με την κλοπή μιας βόμβας υδρογόνου από βάση του ΝΑΤΟ στην Τουρκία αλλά και για να αποτρέψει το τρομοκρατικό χτύπημα του 6ου Στόλου που βρίσκεται αγκυροβολημένος στον Πειραιά! Ο νοών νοείτω!