Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και η επίσκεψη Ερντογάν

Η επίσκεψη Ερντογάν στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο αναμένεται δικαίως να αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Οπως είναι ευρέως γνωστό, Ελλάδα και Τουρκία διαφωνούν για μια σειρά από αλληλένδετα, επιμέρους ζητήματα: την οριοθέτηση των χωρικών υδάτων, τον εθνικό εναέριο χώρο (δηλαδή τον έλεγχο των στρατιωτικών και πολιτικών ζωνών ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας ή αλλιώς τις περιοχές πληροφοριών πτήσεων), την οριοθέτηση των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών και της υφαλοκρηπίδας, καθώς και για το «αποστρατιωτικοποιημένο» καθεστώς των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, το οποίο η Αγκυρα τα τελευταία χρόνια διασυνδέει με το ζήτημα κυριαρχίας επί των νήσων αυτών.

Στις διεθνείς διενέξεις είναι μεν σύνηθες τα αντιπαρατιθέμενα μέρη να ερμηνεύουν με διαφορετικό τρόπο το διεθνές δίκαιο (διεθνείς συνθήκες, αποφάσεις των διεθνών δικαστηρίων και διεθνές έθιμο). Η περίπτωση των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο, εντούτοις, πιθανόν να μην έχει προηγούμενο στην ιστορία των διεθνών σχέσεων. Τα δύο μέρη αδυνατούν να συμφωνήσουν ακόμα και στο σε τι διαφωνούν, ποιο είναι το επίδικο των διαφωνιών τους και άρα ποιο δύναται να είναι το ενδεχόμενο νομικό πλαίσιο επίλυσής τους.

Μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ και την εκ νέου ανάφλεξη της αραβοϊσραηλινής διαμάχης, προστέθηκε ένα επιπλέον πρόβλημα στις διμερείς σχέσεις που αφορά τη διαφορετική αντιμετώπιση από τις δύο χώρες των όσων τεκταίνονται στη Μέση Ανατολή. Οπως και στο πρόσφατο παρελθόν, ο πρόεδρος Ερντογάν επιχείρησε διά μέσου της υποστήριξης της Χαμάς να επιτύχει την ανάδειξη της Τουρκίας σε ηγέτιδα δύναμη στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ισλαμικής Κοινότητας, προωθώντας το μοντέλο ενός «μετριοπαθούς» μουσουλμανικού κράτους, το οποίο εντάσσει ομαλά το Ισλάμ στη δημοκρατία και στο σύγχρονο, καπιταλιστικό, οικονομικό μοντέλο. Μέχρι και πριν από 10 χρόνια, η πολιτική αυτή είχε επιτυχία. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στο Κάιρο, ο Ερντογάν αντιμετωπίστηκε σαν «ροκ σταρ», κάτι πρωτοφανές στην ιστορία της Αιγύπτου. Σήμερα, ωστόσο, αυτή η πολιτική προκαλεί προστριβές στις σχέσεις της Τουρκίας με τη Δύση και μοιραία με την Ελλάδα.

Στην εύλογη απορία για το ποιο, επομένως, είναι το νόημα της επανεκκίνησης του διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών τώρα, η απάντηση είναι ότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ, επείγει η συνεννόηση Ελλάδας – Τουρκίας πάνω σε δύο υπαρξιακά ζητήματα: το Μεταναστευτικό και την κλιματική αλλαγή. Δεδομένου του γεγονότος ότι Ελλάδα και Τουρκία θα είναι η κύρια είσοδος στην Ευρώπη για περίπου ένα δισεκατομμύριο πρόσφυγες που θα προκαλέσει η κλιματική αλλαγή, αλλά και της απροθυμίας πολλών ευρωπαϊκών κρατών να επιμερισθούν τα βάρη που συνεπάγεται μια στοιχειώδης ανθρωπιστική αντιμετώπιση του μεταναστευτικού / προσφυγικού ζητήματος, η συνεργασία των δύο χωρών φαντάζει μονόδρομος.

Κατά δεύτερον, η Ελλάδα και η Τουρκία, σύμφωνα με όλες τις έγκριτες περιβαλλοντικές μελέτες διεθνών οργανισμών πανεπιστημίων, αναμένεται να πληγούν από την κλιματική αλλαγή περισσότερο από κάθε άλλη χώρα, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος θα είναι ένα hotspot της κλιματικής αλλαγής. Τα ακραία κλιματικά φαινόμενα που έχουν ήδη αρχίσει να κάνουν την εμφάνισή τους αναμένεται να πολλαπλασιαστούν τα αμέσως επόμενα χρόνια, επιβάλλοντας κοινές δράσεις απέναντι στον κοινό εχθρό που επιτίθεται ήδη στις δύο χώρες.

Ο Ανδρέας Στεργίου είναι καθηγητής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και συγγραφέας του βιβλίου «Η Ελληνοτουρκική Διένεξη στο Αιγαίο – Αντίσταση στο Μέλλον» (εκδόσεις Κριτική).