Η πορεία της σύγκρουσης

Αυτή τη στιγμή είναι αρκετά νωρίς για να περιγράψουμε σενάρια εκεχειρίας μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, πόσω δε μάλλον να απαριθμήσουμε σενάρια για το πως θα έμοιαζε το τέλος αυτής της σύγκρουσης και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι δυνητικοί νικητές και ηττημένοι την επόμενη ημέρα της κατάπαυσης του πυρός. Υπάρχουν, όμως, γνωστοί και άγνωστοι παράγοντες της σύγκρουσης που δυστυχώς καταδεικνύουν ότι ένας νέος κύκλος παρατεταμένης βίας έχει ξεκινήσει στη Μέση Ανατολή.

Μέχρι στιγμής οι γνωστές πτυχές της σύγκρουσης συνοψίζονται στην έλλειψη ασφάλειας που διακατέχει πλέον μεγάλα κομμάτια της ισραηλινής κοινωνίας, στην αυξανόμενη ανθρωπιστική κρίση που βιώνει ο πληθυσμός της Λωρίδας της Γάζας με τους χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, καθώς και στα αυξανόμενα κρούσματα βίας και εκφοβισμού που βιώνουν οι Παλαιστίνιοι στη Δυτική Οχθη. Συγκεκριμένα, οι 1.400 νεκροί Ισραηλινοί και οι 242 απαχθέντες πολίτες διαφόρων εθνικοτήτων ως αποτέλεσμα της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου της Χαμάς στο Νότιο Ισραήλ, οι σχεδόν 9.000 νεκροί Παλαιστίνιοι μέχρι στιγμής στη Λωρίδα της Γάζας ως αποτέλεσμα των εντεινόμενων ισραηλινών επιχειρήσεων μετά την κήρυξη του πολέμου στη Χαμάς, καθώς και οι 120 νεκροί Παλαιστίνιοι στη Δυτική Οχθη σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Υγείας της Παλαιστινιακής Αρχής στη Ραμάλα αποτελούν πλέον τη βάση μιας αυτοτροφοδοτούμενης ενδογενούς κρίσεως στις ισραηλινοπαλαιστινιακές σχέσεις.

Μία άλλη πτυχή που είναι έκδηλη αυτή τη στιγμή είναι ότι οι χώρες που έχουν σημαντική επιρροή στις εμπόλεμες πλευρές είτε δεν ενθαρρύνουν την άμεση επίτευξη εκεχειρίας, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των ΗΠΑ και του Ισραήλ ή της Τουρκίας και της Χαμάς, είτε υποστηρίζουν την κλιμάκωση της βίας, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Ιράν που αποκάλεσε την επίθεση της Χαμάς στο Νότιο Ισραήλ ως «παλαιστινιακή νίκη».

Αντίθετα, η στάση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που προσκάλεσε τις δύο πλευρές να αναβιώσουν τον πολιτικό διάλογο στη βάση της δημιουργίας δύο κρατών δεν είχε κανένα απτό αποτέλεσμα, ενώ οι «ίσες αποστάσεις» του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες εξόργισαν το Ισραήλ που ζήτησε την άμεση παραίτησή του, αποδεικνύοντας ότι αυτή τη στιγμή οι εξωτερικές παρεμβάσεις που κινούνται εκτός της λογικής της υποστήριξης της μιας ή της άλλης πλευράς, στην καλύτερη περίπτωση δεν λαμβάνονται υπόψη, ενώ στη χειρότερη εξοργίζουν τα εμπόλεμα μέρη.

Στις άγνωστες πτυχές της σύγκρουσης ενδεικτικά συγκαταλέγεται η αντίληψη κάθε φορά που έχει η ηγεσία του Ισραήλ και της Χαμάς για το τι αποτελεί νίκη ή μη αποδεκτό αποτέλεσμα βάσει του κόστους που πληρώνουν σε ζωές και υλικά αγαθά, καθώς και σε σχέση με τις προσδοκίες τους για την τελική έκβαση του πολέμου.

Επίσης, είναι άγνωστο εάν σε αυτή τη φάση η σύγκρουση θα αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για μεγαλύτερη στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή μετά την αποχώρηση του μεγαλύτερου μέρους των αμερικανικών δυνάμεων από το Ιράκ, τον Δεκέμβριο του 2021. Τέλος, είναι άγνωστο εάν το Ιράν έχει στρατηγικό στόχο να εγκλωβίσει το Ισραήλ σε διμέτωπο πόλεμο ανοίγοντας και το βόρειο μέτωπο, χρησιμοποιώντας την παραστρατιωτική οργάνωση της Χεζμπολάχ Λιβάνου.

Η έλλειψη εμπιστοσύνης και η αδυναμία πρόβλεψης των επόμενων κινήσεων της κάθε πλευράς εντείνουν τη σκλήρυνση της στάσης τόσο σε τοπικό επίπεδο μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς όσο και σε περιφερειακό επίπεδο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε πολυεπίπεδη, και άρα αποτελούν ακόμα μεγαλύτερη διπλωματική πρόκληση για να καταλήξουν τα μέρη σε μία σταθερή εκεχειρία.

Ο Θανάσης Μανής είναι ερευνητής στο Πρόγραμμα Τουρκίας στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)