Εκσυγχρονίζεται έπειτα από 94 χρόνια

Σε νέα εποχή περνάει, έπειτα από σχεδόν έναν αιώνα λειτουργίας και προσφοράς, το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα και ο πρώτος ερευνητικός φορέας της χώρας, η Ακαδημία Αθηνών, καθώς με σχέδιο νόμου εκσυγχρονίζεται το ισχύον νομικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία της από το 1929.

Ιδρύθηκε με τη συντακτική απόφαση της 18ης Μαρτίου 1926 ως Ακαδημία των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών. Κύριος σκοπός της, σύμφωνα με τον ιδρυτικό νόμο της (Ν. 4398/1929 Α’ 308, «Περί κυρώσεως και τροποποιήσεως της από 18 Μαρτίου 1926 Συντακτικής Αποφάσεως περί Οργανισμού της Ακαδημίας Αθηνών»), είναι η καλλιέργεια και η προαγωγή των επιστημών, των γραμμάτων και των τεχνών, η επικοινωνία του ιδρύματος και των ακαδημαϊκών με αντίστοιχα ιδρύματα ή τους ομοτέχνους τους. Αναγνωρίζεται ως αυτοδιοικούμενο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, εποπτευόμενο από το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, ενώ διευκρινίζεται ότι ως τακτικά μέλη της εκλέγονται Ελληνες κατά την ιθαγένεια ή την εθνικότητα, οι οποίοι θα πρέπει να διαμένουν κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου στην Ελλάδα. Τα πέντε Ερευνητικά Γραφεία και τα 15 Ερευνητικά Κέντρα της Ακαδημίας εντάσσονται στο Νομικό Πρόσωπο της Ακαδημίας και η ίδρυση νέων Ερευνητικών Κέντρων γίνεται με Προεδρικό Διάταγμα έπειτα από πρόταση της Ολομέλειας.

Αναλυτικά οι 10 αλλαγές στο καταστατικό της Ακαδημίας Αθηνών:

1. Πλέον, κάθε τακτικό μέλος έχει τη δυνατότητα να εκλεγεί πρόεδρος και για μία μόνο θητεία διάρκειας ενός έτους, ενώ εισάγεται απαρτία 3/5 επί των ενεργών τακτικών μελών για την ανάδειξη του προέδρου και του γενικού γραμματέα. Ως προσόν εκλογιμότητας για την ανάδειξη του προέδρου και του γενικού γραμματέα, ωστόσο, θεσπίζεται η τουλάχιστον επταετής θητεία ως μέλους της Ακαδημίας Αθηνών.

2. Ιδρύεται νέο μονομελές όργανο (έφορος), που συνεπικουρεί τον γενικό γραμματέα, το προεδρείο και τη σύγκλητο, ενώ συντονίζει και ελέγχει υπό την επίβλεψη του γενικού γραμματέα τις διοικητικές και οικονομικές υπηρεσίες.

3. Ενισχύεται επιπλέον η διαφάνεια με την εισαγωγή του τεκμηρίου φανερής ψηφοφορίας για τις περιπτώσεις: α) Απόφασης προκήρυξης θέσης νέου τακτικού μέλους, β) εκλογής μέλους όταν συμβαίνει άνευ προκήρυξης, έπειτα από πρόταση της οικείας Τάξης και γ) εκλογής επίτιμων μελών.

4. Στην Ολομέλεια απονέμεται το τεκμήριο της αρμοδιότητας και προβλέπεται περιοριστικός κατάλογος αποκλειστικών αρμοδιοτήτων αυτής.

5. Ενισχύεται ο ρόλος των ενεργών μελών, επί του αριθμού των οποίων υπολογίζεται πλέον η απαιτούμενη απαρτία σε όλες τις σημαντικές ψηφοφορίες.

6. Παράλληλα, μειώνεται ο χρόνος απουσίας από τις συνεδριάσεις, κατά τη συμπλήρωση του οποίου το τακτικό μέλος θεωρείται ότι παραιτήθηκε και η έδρα του λογίζεται ως κενή.

7. Αναφορικά με την εκλογή νέων τακτικών μελών, για πρώτη φορά προβλέπεται η εκλογή τακτικών μελών χωρίς προκήρυξη θέσης έπειτα από πρόταση της οικείας Τάξης, με αυξημένη πλειοψηφία 3/5 και φανερή ψηφοφορία. Σημειώνεται ότι απαρτία μειώνεται σε 3/5 από 2/3 προκειμένου να διευκολυνθεί η διαδικασία.

8. Την ίδια στιγμή, δυσχεραίνεται η διαγραφή μέλους, αφού εισάγεται απαρτία 2/3 στη σχετική ψηφοφορία, ενώ καταργείται η εξομοίωση των τακτικών μελών με αρεοπαγίτες.

9. Οι Ελληνες που διαμένουν στο εξωτερικό δύνανται πλέον να εκλεγούν ξένοι εταίροι.

10. Τέλος, πλέον η Ακαδημία Αθηνών θα μπορεί να προσφέρει γνωμοδοτικές ή ερευνητικές υπηρεσίες σε ιδιώτες και Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου και εισάγονται νέα επιστημονικά πεδία όπως η Επιστήμη των Υπολογιστών και η Αστροσωματιδιακή – Κοσμολογία.

Η δωρεά, η ανέγερση και η ίδρυσή της

— 1856: Ο Σίμων Σίνας προχωρά σε δωρεά για την ίδρυση Ακαδημίας στην Ελλάδα.

— 2 Αυγούστου 1859: Παρουσία του βασιλιά Οθωνα πραγματοποιείται η κατάθεση του θεμέλιου λίθου επί της οδού Πανεπιστημίου.

— 1868: Ο αρχιτέκτονας Θεόφιλος Χάνσεν αναθέτει τον γλυπτικό διάκοσμο του Μεγάρου στον Λεωνίδα Δρόση.

— 1871: Ο Αυστριακός Κρίστιαν Γκρίπενκερλ αναλαμβάνει τον ζωγραφικό διάκοσμο του Μεγάρου.

— 1885: Ολοκληρώνονται οι εργασίες ανέγερσης του Μεγάρου, συνολικού κόστους 2.843.319 χρυσών δραχμών.

— 20 Μαρτίου 1887: Το ιωνικού ρυθμού Μέγαρο περνάει με συμβολαιογραφική πράξη από τον Ερνστ Τσίλερ, που αντικατέστησε τον Χάνσεν στην επίβλεψη των εργασιών, στον Χαρίλαο Τρικούπη και στο ελληνικό κράτος.

— 1919: Στο περιθώριο της Συνδιάσκεψης Ειρήνης των Παρισίων ο Ελευθέριος Βενιζέλος δεσμεύεται για την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών.

— 18 Μαρτίου 1926: Με Συντακτική Απόφαση ιδρύεται στην Αθήνα η Ακαδημία των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών.

— 24 Μαρτίου 1926: Το προεδρείο της παραλαμβάνει επισήμως το Μέγαρο της Σιναίας Ακαδημίας.

— 1929: Κατατίθεται ο νόμος 4398/1929, «Περί κυρώσεως και τροποποιήσεως της από 18 Μαρτίου 1926 Συντακτικής Αποφάσεως περί Οργανισμού της Ακαδημίας Αθηνών».