«Υπάρχουν ξένες τράπεζες στην Ελλάδα, αλλά λειτουργούν στα κινητά μας»

Μεγαλώνοντας στα Πατήσια της δεκαετίας του ’70, ο Φωκίων Καραβίας ούτε είχε φανταστεί ότι θα γινόταν διευθύνων σύμβουλος της μεγαλύτερης ελληνικής τράπεζας και της πρώτης που ιδιωτικοποιήθηκε πλήρως, ύστερα από τις ανακεφαλαιοποιήσεις κατά την περίοδο της κρίσης.

Οι γονείς του είχαν τα σχέδια της μεσαίας τάξης της εποχής: τον ήθελαν γιατρό. Αλλά κάθε φορά που περνούσε μπροστά από το Πολυτεχνείο σκεφτόταν τον εαυτό του φοιτητή του ΕΜΠ. «Ισως οι ημέρες του Πολυτεχνείου να ήταν ακόμα νωπές και να με είχε επηρεάσει η ιστορική στιγμή. Ισως να ήταν αυτό που μου ταίριαζε διότι ήμουν καλός στα μαθηματικά και αγαπούσα τη χημεία. Ισως όλα μαζί. Το θέμα είναι ότι, τελικά, πέρασα στο Πολυτεχνείο και σπούδασα χημικός μηχανικός», εξομολογείται ο Φ. Καραβίας, που προτιμάει τη συζήτηση για θέματα παρά για πρόσωπα – και σίγουρα όχι για τον εαυτό του.

Το τσούγκρισμα των κρασιών που σηματοδοτεί συνήθως την έναρξη του γεύματος δεν μπόρεσε να αποτρέψει την επόμενη και μάλλον προφανή ερώτηση. Ποια η σχέση ενός χημικού μηχανικού, ο οποίος μάλιστα συνέχισε τις σπουδές του και το διδακτορικό του στις ΗΠΑ, με τον τραπεζικό χώρο; Πώς ο χημικός μηχανικός έγινε τραπεζικό στέλεχος;

Η απάντηση και η συζήτηση που ακολούθησε είναι κυρίως διδακτική για τους νέους που αναζητούν τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό, που σκέφτονται τι να σπουδάσουν και τι δουλειά να κάνουν. Είναι διδακτική και για τους γονείς που κατευθύνουν πολλές φορές τα παιδιά τους προς το επάγγελμα που θα ήθελαν οι ίδιοι να είχαν ακολουθήσει ή προς εκείνο που πιστεύουν ότι θα τους δώσει την καλύτερη προοπτική για επαγγελματική αποκατάσταση. «Δεν είναι απαραίτητο να συνδέουμε το αντικείμενο των σπουδών με το μελλοντικό επαγγελματικό αντικείμενο, ιδίως σήμερα που τα δεδομένα μεταβάλλονται με τέτοια ταχύτητα», σημειώνει.

Η συζήτηση με τον Καραβία αποκαλύπτει ένα νήμα ανάμεσα στη συνολική στρατηγική του ως τεχνοκράτη και στις κοινωνικές δράσεις της Eurobank για τη στήριξη του Δημογραφικού, της αριστείας στην παιδεία αλλά και τη νεανική επιχειρηματικότητα. Αν δει κάποιος τον «κοινό παρονομαστή», θα διαπιστώσει ότι αυτός είναι η στήριξη της νέας γενιάς.

Το δημογραφικό

Πριν φτάσουμε στην απάντηση για τον δρόμο που τον έφερε από τη χημική μηχανική στον χρηματοοικονομικό κλάδο, αξίζει να αποκαλύψουμε ένα ακόμα στοιχείο για τον Φωκίωνα Καραβία. Η πρωτοβουλία της Eurobank για το Δημογραφικό, φέρνει τη συζήτηση στην αγαπημένη του ενασχόληση, την ιστορία. Τα ιστορικά αναγνώσματα είναι συντροφιά στην περίοδο των διακοπών, αναφέρει. Δεν ήταν έκπληξη, γιατί και σε μια προηγούμενη συνάντησή μας ξεκινήσαμε να μιλάμε για τραπεζικά θέματα και πήγαμε μακριά… Τώρα η αφορμή ήταν το Δημογραφικό. Αφού αναφέρθηκε σε στατιστικά δεδομένα και τη σύγκριση με άλλες ανεπτυγμένες χώρες, για να τονίσει τη σημασία του Δημογραφικού στην πορεία μιας χώρας, επικαλέστηκε μια ομιλία του βρετανού πρωθυπουργού Λόιντ Τζορτζ τη δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα. Απαντώντας σε όσους τον κατηγορούσαν για φιλελληνική πολιτική, υποστήριζε ότι τα συμφέροντα της Μεγάλης Βρετανίας στην Ανατολική Μεσόγειο ήταν συνδεδεμένα με την Ελλάδα με δύο επιχειρήματα. Πρώτον, διότι προέβλεπε πως η Ελλάδα θα εξελισσόταν σε ναυτική δύναμη όπως η Βρετανία. Και δεύτερον, γιατί – όπως είχε πει στη Βουλή των Κοινοτήτων – οι Ελληνες ήταν ένας δυναμικός λαός που πληθυσμιακά θα μεγάλωνε γρήγορα και θα έφτανε από τα 5-6 εκατομμύρια στα 20 εκατομμύρια στα επόμενα 50 χρόνια, ήδη δηλαδή γύρω στο 1970. Κάτι το οποίο δεν συνέβη, για άλλους λόγους, αλλά η αναφορά στη συγκεκριμένη ομιλία έγινε για να αναδειχθεί πόσο σημαντικά αξιολογείται το μέγεθος του πληθυσμού, και κατά συνέπεια οι δημογραφικές τάσεις, για μια χώρα και την οικονομία της.

Η Eurobank εγκαταλείπει σε μερικές εβδομάδες το κτίριο του Ιδρύματος Μποδοσάκη, όπου στεγάζονται τα γραφεία της και μεταφέρεται σε ένα ιδιόκτητο κτίριο, στη γωνία Σταδίου και Ομήρου. Βγαίνοντας, λοιπόν, στη βεράντα του 6ου ορόφου για να μας δείξει την καταπληκτική θέα – τον Λυκαβηττό, τον Εθνικό Κήπο, το Ζάππειο και την Ακρόπολη – σημείωσε ότι το συγκεκριμένο κτίριο ίσως είναι το ωραιότερο της Αθήνας. Επίσης, μάλλον και το ακριβότερο. Η διοίκηση μιας εισηγμένης εταιρείας, λέει, οφείλει να διαχειρίζεται τα χρήματα των μετόχων με σύνεση και να αναζητεί οικονομικά αποδοτικές επιλογές.

Εχοντας μιλήσει για πολλά και διαφορετικά θέματα, η εξήγηση της μεταπήδησης από τη χημική μηχανική, με διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια των ΗΠΑ, στον τραπεζικό τομέα θα φανεί ενδιαφέρουσα. Μια ιστορία που επιβεβαιώνει ότι ο παράγοντας τύχη κάποιες φορές καθορίζει την πορεία των ανθρώπων. Οπως του διδακτορικού φοιτητή στη Φιλαδέλφεια. «Ο επιβλέπων καθηγητής μου, συνήθιζε να μαζεύει τους φοιτητές του σπίτι, όπως συνηθίζουν οι Αμερικανοί, για την Ημέρα των Ευχαριστιών. Εκεί μου σύστησε τον σύζυγο της κόρης του, που συνέπεσε να είναι Ελληνας, επίσης χημικός μηχανικός, ο οποίος εργαζόταν τότε στον χρηματιστηριακό τομέα. Μου μίλησε για το πώς λειτουργούσε η Wall Street. Εντυπωσιάστηκα από τις περιγραφές αλλά και από τη χρήση σύνθετων μαθηματικών μοντέλων στην ανάλυση του χρηματοοικονομικού κινδύνου και τις απαιτήσεις εξειδίκευσης για όσους εργάζονται σε αυτόν τον τομέα. Και η κουβέντα έληξε τότε εκεί», θυμάται ο Καραβίας. Πέρασε κάποιος καιρός και στο γραμματοκιβώτιο στο πανεπιστήμιο βρήκε μια πρόσκληση για μια ημερίδα που οργάνωνε η JPMorgan για μεταπτυχιακούς φοιτητές από διάφορες ειδικότητες. Η εκδήλωση είχε και έναν διαγωνισμό με ασκήσεις – ουσιαστικά ήταν μια συγκαλυμμένη συνέντευξη. Μερικές εβδομάδες αργότερα, ο Καραβίας είχε στα χέρια του μια επιστολή από την JPMorgan, όπου του πρότεινε, εφόσον ενδιαφερόταν, να ξεκινήσει την καριέρα του στη μεγαλύτερη τράπεζα στον κόσμο. Eτσι, το 1991 σταμάτησε μπροστά στο κτίριο της JPMorgan στη Wall Street 60 και κοίταξε τον εμβληματικό ουρανοξύστη της πριν αναζητήσει το πρώτο γραφείο του στο τμήμα χρηματοοικονομικού κινδύνου της JPMorgan. Hταν η αρχή μιας ανοδικής καριέρας στον χρηματοπιστωτικό τομέα, με επόμενο σταθμό τη Citibank στην Αθήνα και το 1997 τη Eurobank. Ο τραπεζικός και ο χρηματοοικονομικός κλάδος πλέον τον είχαν κερδίσει.

Το μυστικό της επιτυχίας

Τι γνώσεις χρειάζεται κάποιος για να γίνει επιτυχημένο στέλεχος τράπεζας; Ο ίδιος θεωρεί ότι οι βασικές σπουδές είναι τα χρηματοοικονομικά, «αν και στην τράπεζα, έχουμε πολλές διαφορετικές ειδικότητες, όχι μόνο στελέχη με σπουδές στο ευρύτερο αντικείμενο των οικονομικών, αλλά και πολλούς μηχανικούς». Το συμπέρασμα είναι όσο ένα άτομο μεγαλώνει, ωριμάζει και συγχρόνως αλλάζουν οι συνθήκες της οικονομίας και της αγοράς εργασίας γύρω του. Επιτυχημένος είναι αυτός που αντιλαμβάνεται τις αλλαγές, έχει την ικανότητα της προσαρμογής, με την προϋπόθεση να αγαπά και να τον ενδιαφέρει αυτό που κάνει.

Και κάπως έτσι φτάνουμε στη νέα γενιά σήμερα, στην υψηλή ανεργία και στους χαμηλούς μισθούς. Για τον επικεφαλής της Eurobank, αυτή είναι η μία ανάγνωση. Υπάρχει και η άλλη. «Υπάρχουν πολλοί ταλαντούχοι νέοι που αμείβονται καλά σε σύγχρονους τομείς, όπως η πληροφορική. Σήμερα είναι περιζήτητοι νέοι με γνώσεις υπολογιστών, προγραμματιστές, data scientists κ.λπ. Και φυσικά όσοι εξειδικευτούν στην τεχνητή νοημοσύνη, τη μεγαλύτερη καινοτομία μετά την εισαγωγή του Διαδικτύου τη δεκαετία του ’90, θα έχουν λαμπρές προοπτικές. Και δεν είναι μόνο οι μισθοί υψηλοί, αλλά και το πολύ ενδιαφέρον αντικείμενο που εξελίσσεται με ταχύτατο ρυθμό». Η έλευση και οι μεγάλες επενδύσεις από τεχνολογικούς γίγαντες, όπως η Microsoft, η Amazon, τα hubs πολυεθνικών στη Θεσσαλονίκη, θα αυξήσουν τα διεθνώς εμπορεύσιμα προϊόντα και υπηρεσίες που παράγονται στην Ελλάδα. Διότι, λόγου χάρη, τα data centres, ή τα τεχνολογικά hubs θα εξυπηρετούν χρήστες και εταιρείες από το εξωτερικό. Αυτό σημαίνει εξαγωγή υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Στην ερώτηση ότι πλέον δεν βλέπουμε στην Ελλάδα τις φίρμες πολυεθνικών που βλέπαμε παλιά, περιλαμβανομένων των ξένων τραπεζών, ο Φωκίων Καραβίας πιστεύει ότι αυτό συνέβη για δύο λόγους. Πρώτον, για αρκετό διάστημα μετά τη Μεταπολίτευση, το κλίμα ήταν εχθρικό απέναντι στην επιχειρηματικότητα. Δεύτερον, η κρίση που ακολούθησε τη δεκαετία του 2010 ήταν μοιραία για την παρουσία ξένων εταιρειών και κατεξοχήν τραπεζών. Σήμερα, αυτές οι συνθήκες έχουν μεταβληθεί. Η κοινωνία είναι πλέον φιλική στην επιχειρηματικότητα. Νέες πολυεθνικές και ξένες επενδύσεις έρχονται στη χώρα. Και αυτό είναι σημαντικό για τον εκσυγχρονισμό, τη βιωσιμότητα και την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της Ελλάδας.

Ωστόσο, στον τραπεζικό τομέα έχουν μείνει μόνο ελληνικές τράπεζες, με τις τέσσερις συστημικές να κατέχουν σχεδόν το 95% της αγοράς. Πρόσφατα ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, με αφορμή την αποεπένδυση του ΤΧΣ από τη Eurobank εξέφρασε την ελπίδα να εισέλθουν και ξένες μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες. Την εβδομάδα που πέρασε ανακοινώθηκε το ενδιαφέρον της UniCredit για το ποσοστό του ΤΧΣ που κατέχει στην Alpha Bank, αλλά και για συνολικότερη στρατηγική συμμαχία σε Ελλάδα και Ρουμανία. Κατά τον επικεφαλής της Eurobank, είναι μια πολύ καλή εξέλιξη. Καλή για τη συγκεκριμένη τράπεζα, αλλά πολύ καλή για τον κλάδο συνολικά και τη χώρα. «Να έρθουν ξένες τράπεζες. Αφού μάλιστα, όπως γράφεται οι ελληνικές τράπεζες είναι ακριβές στα δάνεια, φθηνές στις καταθέσεις και επιβάλλουν υψηλές προμήθειες, θα έπρεπε να είχαν ήδη έρθει. Τα στοιχεία, όμως, δείχνουν ότι οι ελληνικές τράπεζες, πέρα από το υψηλό επιτοκιακό περιθώριο έχουν και υψηλότερα κόστη, σε σύγκριση με τις ευρωπαϊκές. Τα κόστη αυτά συνδέονται κυρίως με τον κίνδυνο και τις επισφάλειες. Συνεπώς, το καθαρό περιθώριο ή το καθαρό κέρδος δεν είναι σημαντικά μεγαλύτερο», εξηγεί.

Το μέλλον των τραπεζών

Παρ’ όλα αυτά δεν βλέπει – για τα επόμενα χρόνια τουλάχιστον – μεγάλες αλλαγές στην αρχιτεκτονική του τραπεζικού συστήματος, δηλαδή συγχωνεύσεις τραπεζών. Μεσοπρόθεσμα βέβαια δεν αποκλείει τίποτα, καθώς η ελληνική αγορά είναι αρκετά μικρή για μεγάλο αριθμό τραπεζών, ενώ οι εξελίξεις στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο οικονομικό χάρτη απαιτούν ολοένα και μεγαλύτερα μεγέθη τραπεζών. Σε σημαντικό βαθμό όλα θα καθοριστούν από την τεχνολογία, αλλά και από την καταναλωτική συμπεριφορά της νέας γενιάς. «Μπορεί να μη βλέπουμε ταμπέλες με ξένες τράπεζες στην Ελλάδα, αλλά ήδη λειτουργούν στα κινητά μας – και ειδικά στους νέους. Συνεπώς, υπάρχουν ξένες τράπεζες στην Ελλάδα και μάλιστα αρκετές». Ωστόσο, ο ίδιος πιστεύει ότι ο ρόλος του καταστήματος δεν πρόκειται ποτέ να υποκατασταθεί, απλά θα αλλάξει. Για τον λόγο αυτόν η Eurobank έχει υιοθετήσει το υβριδικό μοντέλο του Phygital, που όπως λέει συνδυάζει τη φυσική παρουσία και την ανθρώπινη επαφή με τον ψηφιακό κόσμο και τις δυνατότητες του digital.

Σε κάθε περίπτωση, ο Φ. Καραβίας πιστεύει ότι η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε έναν νέο ανοδικό κύκλο, που προσελκύει σημαντικές επενδύσεις – ακόμα και στη βιομηχανία, όπου παρατηρείται μια αντιστροφή της αποβιομηχάνισης που είχαμε τις προηγούμενες δεκαετίες. Οι κλάδοι των ακινήτων, της ενέργειας, του τουρισμού και της ψηφιακής τεχνολογίας είναι αυτοί που βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο των μεγάλων εγχώριων και ξένων επενδύσεων. «Ολα αυτά δημιουργούν νέα δεδομένα για τις θέσεις εργασίας, μαζί με ευκαιρίες για τους νέους. Γονείς, νέοι και πολιτεία θα πρέπει να σχεδιάζουμε βάσει των αλλαγών που συντελούνται και αυτών που έρχονται, με στρατηγική προς όφελος των μελλοντικών γενεών, και όχι με όρους και παραστάσεις του παρελθόντος», καταλήγει ο Καραβίας.