Παγκοσμιοποίηση, κλιματική αλλαγή και εξελικτική βιολογία οι αιτίες επανάκαμψης

Για τον Ερνεστ Χεμινγκγουέι, το Παρίσι ήταν «Μια κινητή γιορτή». Το ίδιο μοιάζει να είναι, για τους κοριούς, και οι Παριζιάνοι. Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για την «επιδρομή» που έχουν κάνει οι κοριοί στη γαλλική πρωτεύουσα. Βίντεο που γίνονται viral στα social media τούς δείχνουν να σουλατσάρουν πάνω σε καθίσματα του μετρό. Οπως σημειώνει εντούτοις ο «Economist», «οποιαδήποτε schadenfreude (χαιρεκακία) μεταξύ των μη Γάλλων θα ήταν ανόητη». Αυτή η υπόθεση δεν έχει να κάνει τόσο με ελλιπείς συνθήκες υγιεινής και βρώμικους συρμούς όσο με την παγκοσμιοποίηση, την κλιματική αλλαγή και την εξελικτική βιολογία. Τα αστικά κέντρα σε συνδυασμό με τις υψηλές θερμοκρασίες εξασφαλίζουν ένα ιδανικό περιβάλλον για τους κοριούς. Τα φτηνά ταξίδια τούς βοηθούν να εξαπλώνονται. Και έπειτα από δεκαετίες εκτεταμένης χρήσης, τα χημικά εντομοκτόνα που χρησιμοποιούνται για την εξόντωσή τους χάνουν τη δύναμή τους. Στην πραγματικότητα, οι κοριοί επανακάμπτουν παντού.

Πριν από μία δεκαετία, η Νέα Υόρκη βίωσε έναν πανικό αντίστοιχο με αυτόν που περνάει σήμερα το Παρίσι. Στοιχεία της Συμβουλευτικής Υπηρεσίας για τα Παράσιτα της Ελβετίας, η οποία διατηρεί μία από τις λιγοστές μακροχρόνιες βάσεις δεδομένων για το θέμα, δείχνουν πως τη δεκαετία 1995-2005 τα παράπονα για κοριούς στη Ζυρίχη ήταν περίπου 20 τον χρόνο. Μέχρι το 2015, είχαν εξαπλασιαστεί. Μειώθηκαν βέβαια στη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19, λόγω των lockdowns, έκτοτε όμως έχουν αυξηθεί και πάλι. «Δεν θα μείνει ούτε μία πόλη χωρίς κοριούς» λέει ο βρετανός εντομολόγος και σύμβουλος απεντομώσεων, Κλάιβ Μπόαζ.

Το καλό νέο

Οι άνθρωποι απέκτησαν πιθανότατα κοριούς μαζί με τις πρώτες διευθύνσεις τους. Αναλύσεις DNA υποδηλώνουν πως αυτά τα έντομα κατάγονται από παράσιτα που λυμαίνονται νυχτερίδες – με τις οποίες οι άνθρωποι μοιράζονταν φωλιές – και πουλιά, που ενδεχομένως να έφτιαχναν φωλιές στις πρώιμες αχυροσκεπές. Με εξελικτικούς όρους, λοιπόν, οι κοριοί είναι ένα σχετικά πρόσφατο βάσανο. Αυτό μπορεί να εξηγεί το μοναδικό καλό νέο που τους συνοδεύει: ενώ τα κουνούπια, για παράδειγμα, μπορούν να μεταδώσουν ελονοσία, δάγγειο και κίτρινο πυρετό, κανένας γνωστός παθογόνος για τον άνθρωπο παράγοντας δεν χρησιμοποιεί τους κοριούς ως φορέα, ίσως γιατί κανένας δεν έχει προλάβει ακόμη να αναπτύξει αυτή τη δυνατότητα. Οι κίνδυνοι που εκπροσωπούν για την ανθρώπινη υγεία οι κοριοί είναι ήσσονος σημασίας. Από την άλλη πλευρά, τα κουνούπια δεν φτιάχνουν αποικίες στα σπίτια μας, οι κοριοί το κάνουν.

Ευδοκιμούν άλλωστε σε ζεστά περιβάλλοντα με πολλά σκοτεινά μέρη για να κρυφτούν. Τα αστικά κέντρα, και δη οι πολυκατοικίες, είναι ιδανικά. Συνηθίζουν να κρύβονται μέσα σε σχισμές επίπλων, στις ραφές των στρωμάτων ή σε ρωγμές των τοίχων, από όπου βγαίνουν κυρίως τη νύχτα για να τραφούν με (ανθρώπινο) αίμα. Τα ζεστά, θερμαινόμενα σπίτια επιταχύνουν τους κύκλους ζωής τους, χειροτερεύοντας το πρόβλημα – το ίδιο και η υπερθέρμανση του πλανήτη.

Η εκτεταμένη χρήση εντομοκτόνων όπως το DDT μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έφτασε πολύ κοντά στο να εξαφανίσει τους κοριούς από τα σπίτια του πλούσιου κόσμου. Αυτή η χημική επίθεση, ωστόσο, άσκησε μια ισχυρή εξελικτική πίεση πάνω τους ώστε να αναπτύξουν αντίσταση στα δηλητήρια – όπως ακριβώς τα βακτήρια ανέπτυξαν αντίσταση σε πολλά αντιβιοτικά. Στο μεταξύ, παρασιτοκτόνα όπως το υδροκυάνιο, το διοξείδιο του θείου και το ίδιο το DDR θεωρούνται πια στις περισσότερες χώρες υπερβολικά τοξικά ώστε να χρησιμοποιούνται. Τα πυρεθροειδή θεωρούνται ασφαλέστερα, αλλά γίνονται κάθε χρόνο όλο και λιγότερο αποτελεσματικά. Οι απεντομωτές στρέφονται λοιπόν σε άλλα όπλα – διατομική γη, σπρέι πολυμερών, ορισμένα έλαια… Αν συνεχίσουν να εξαπλώνονται οι κοριοί, πιθανότατα να εφευρεθούν νέα εντομοκτόνα, στα οποία να μην έχουν αντίσταση.