Επηρεάζεται ο ελληνοτουρκικός διάλογος από το Μεσανατολικό;

Η ελληνοτουρκική προσέγγιση των τελευταίων μηνών οφείλεται σε συγκεκριμένους λόγους και στις δύο πλευρές του Αιγαίου που μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

Στην Αγκυρα, μετά την επανεκλογή του, ο πρόεδρος Ερντογάν ανέκτησε την πρωτοβουλία των κινήσεων έναντι του υπερεθνικιστή εταίρου του. Η πολύ κακή οικονομική κατάσταση επέβαλε έναν συμβιβασμό με τις ΗΠΑ προκειμένου να διευκολυνθεί η παροχή οικονομικής βοήθειας και να επιτευχθεί η πώληση των F16, πιθανώς και άλλων οπλικών συστημάτων.

Στην Αθήνα, η συνεχής ένταση δεν ήταν ποτέ επιλογή του Πρωθυπουργού. Η αναζήτηση αμοιβαία αποδεκτών λύσεων και η ειρηνική συνύπαρξη ήταν ανέκαθεν ψηλά στην ατζέντα του με δεδομένη την ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας της χώρας.

Οι δύο ηγέτες, βασιζόμενοι στη νωπή εντολή που είχαν λάβει το καλοκαίρι, αποφάσισαν να πάρουν επάνω τους την προσέγγιση. Υπήρχε σαφέστατα υποστήριξη από πλευράς ΗΠΑ που επιθυμούν τη μείωση της έντασης στην περιοχή. Ο καμβάς πάνω στον οποίο οι δύο χώρες προχωρούν σε διάλογο έχει μια «πρωτοτυπία», με την έννοια ότι επιδιώκεται αναζήτηση κοινού τόπου σε ζητήματα αμοιβαίου συμφέροντος, με παράλληλη αναζήτηση λύσης στα θέματα που παραμένουν άλυτα επί πέντε δεκαετίες. Είναι ένα καθαρά ευρωπαϊκό μοντέλο αυτό που προκρίνει τη συνεργασία με οικονομικά οφέλη προκειμένου να λειανθούν διαφορές που άπτονται του σκληρού πυρήνα της κυριαρχίας των κρατών.

Αυτή η διαδικασία θα είναι διμερής, αλλά για την επιτυχή της έκβαση και άλλες χώρες της περιοχής θα πρέπει να συμμετάσχουν σε περιφερειακά σχήματα συνεργασίας αν το διακύβευμα είναι η αξιοποίηση ενεργειακών πόρων. Η Αίγυπτος και το Ισραήλ θα ήταν αυτές οι χώρες κατά κύριο λόγο. Προφανές λοιπόν το ερώτημα: Με τον πόλεμο να σοβεί στη Μέση Ανατολή, είναι πιθανόν αυτό να συμβεί; Προφανής και η απάντηση. Η σύγκρουση του Ισραήλ με τη Χαμάς, και το ενδεχόμενο εμπλοκής και άλλων δυνάμεων, αποκλείει όσο διαρκεί οποιαδήποτε πολυμερή διαπραγμάτευση για την Ανατολική Μεσόγειο. Και σε διμερές επίπεδο είναι πιθανό να επηρεάσει τη στάση της Τουρκίας που δεν είναι ουδέτερος παρατηρητής σε αυτή τη σύγκρουση. Ο Ερντογάν, όπως είχε δείξει την περίοδο της Αραβικής Ανοιξης, αρέσκεται στον ρόλο του ηγέτη του ισλαμικού κόσμου. Ισως αυτή είναι η μεγαλύτερη φιλοδοξία του μετά την πλήρη επικράτησή του εντός Τουρκίας: να αναγνωρισθεί ως υπερασπιστής των δικαίων των ομοθρήσκων του.

Η σύγκρουση που βρίσκεται σε εξέλιξη έχει και βαθιά θρησκευτική διάσταση. Οι αλλαγές που έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια με την προσέγγιση αραβικών χωρών και Ισραήλ αν συμπληρώνονταν και με την προσέγγιση Ισραήλ – Σαουδικής Αραβίας θα είχαν ως αποτέλεσμα την απομόνωση του Ιράν στην ισλαμική ισορροπία δυνάμεων. Αυτή η προοπτική τινάχτηκε στον αέρα με την επιχείρηση της Χαμάς και τον Αρμαγεδδώνα που προκάλεσε.

Πώς θα επηρεάσει την τουρκική εξωτερική πολιτική η νέα κατάσταση; Ηδη τάσσεται υπέρ των Παλαιστινίων και κατά του Ισραήλ. Αυτό είναι το μεγάλο παιχνίδι πλέον για τον Ερντογάν. Θα εξακολουθήσει να ενδιαφέρεται για λύση στα ελληνοτουρκικά μέσα σε αυτή τη συγκυρία; Θα θελήσει να κλείσει ένα μέτωπο προκειμένου να ασχοληθεί με την αλλαγή των ισορροπιών στη Μέση Ανατολή; Θα επηρεασθεί ο διάλογος από τη στρατηγική σχέση της χώρας μας με το Ισραήλ; Αυτά είναι ερωτήματα που θα απαντηθούν αναλόγως της έκβασης μιας μείζονος περιφερειακής σύγκρουσης που δυστυχώς μόλις ξεκίνησε.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων