Φως στο σκοτάδι

Μ’ ένα Νομπέλ Λογοτεχνίας σ’ έναν από τους κορυφαίους θεατρικούς συγγραφείς της εποχής μας, τον Νορβηγό Γιον Φόσε, η σεζόν 2023-2024 ξεκινά με το βλέμμα στραμμένο στο θέατρο. Καλός οιωνός… Καινούργιες παραγωγές, πολλές επαναλήψεις, η αυλαία σηκώθηκε και η παράσταση (ξαν)αρχίζει.

Από τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα, «Ο θάνατος του Εμποράκου» («The Death of a Salesman», 1949) του Αρθουρ Μίλερ (Arthur Miller, 1915-2005) συμπυκνώνει πολλά από τα χαρακτηριστικά του αμερικανικού ρεαλιστικού θεάτρου. Πρωτοανέβηκε στο Μπρόντγουεϊ, βραβεύτηκε (Πούλιτζερ – Τόνι), μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο και παραμένει ζωντανό στις σκηνές του κόσμου. Ο Μίλερ εμπνεύστηκε τον ήρωά του από έναν θείο του, πωλητή. Ο Ουίλι Λόμαν, πλανόδιος έμπορος, αντλεί δυνάμεις από το παρελθόν και τη φαντασία του για να αντέξει τη ζωή και την καθημερινότητά του. Απογοητευμένος απ’ όλα αυτά που δεν κατάφερε να κάνει, τρέφεται με ψέματα και όνειρα – η ματαίωση του δικού του Αμερικανικού Ονείρου, βλέπει, με τρόμο, ότι θα ‘χει περάσει στα παιδιά του.

Επί της περιστρεφόμενης σκηνής του Ζίνα, έχει στηθεί μια κατασκευή από αρχιτεκτονικούς όγκους διαφορετικών μεγεθών που σχηματίζουν έναν μικρό «λαβύρινθο». Το αφαιρετικό σκηνικό, με τρόπο επιβλητικό και αυστηρό, διαμορφώνει τους χώρους και τους τόπους του έργου – το σπίτι των Λόμαν, το γραφείο του Ουίλι, το ξενοδοχείο, το εστιατόριο, για να καταλήξει, στην τελευταία σκηνή, στο νεκροταφείο. Τα πρόσωπα, τραγικές φιγούρες μιας μίζερης ζωής, αδυνατούν να κρύψουν την απελπισία τους – ακόμα και στη γελοία τους εκδοχή.

Με την ατμόσφαιρα της εποχής και της εποχής μας ν’ αποτυπώνεται τόσο στο σκηνικό του Γιώργου Γαβαλά όσο και στα εύστοχα κοστούμια της Ντένης Βαχλιώτη, ο Γιώργος Νανούρης έστησε τον δικό του «Εμποράκο». Και μαζί σκιαγράφησε τη διαχρονικότητά του. Χρησιμοποιώντας γνήσια θεατρικά στοιχεία, εστιάζει στην ανάδειξη της ιστορίας, παίζοντας με τις ερμηνείες και το φως – κορυφαία η σκηνή της αυτοκτονίας, όταν τον ήρωα λούζει το φως, το φως πριν από το απόλυτο σκοτάδι. Σκηνοθέτης με ευαισθησίες και αγαπητική διάθεση απέναντι στο έμψυχο υλικό του, στοχεύει στην ανάδειξη της εσωτερικής τραγωδίας των ηρώων του. Θέλει να τους αγκαλιάσει και να τους ξεγυμνώσει συγχρόνως.

Οι ερμηνείες

Ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης επιχειρεί να προσεγγίσει τη διπλή υπόσταση του Ουίλι Λόμαν, μπαίνοντας και βγαίνοντας στον ρόλο, σ’ ένα διαρκές πηγαινέλα από τον ρεαλισμό στη φαντασία. Η δραματική διάσταση του Εμποράκου, τα παιχνίδια του μυαλού ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, οι μνήμες, οι ενοχές, η απελπισία, συνθέτουν το ερμηνευτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο Κυριακίδης αναζητά τα πατήματά του. Αφήνοντας την κωμική του υπόσταση εν υπνώσει, ο ηθοποιός τη «χρησιμοποιεί» στη σκηνική του κατάθεση.

Στο πλάι του η Λίντα της Εφης Μουρίκη – πάντα με τη ρόμπα, πλην της τελευταίας σκηνής, βιώνει με αλήθεια και βαθύ (συν)αίσθημα την ηρωίδα της. Στον ρόλο του Μπιφ, του μεγάλου γιου που προσπαθεί να ξεφύγει απ’ όλα, ο Κωνσταντίνος Γώγουλος αποτελεί μια ενδιαφέρουσα επιλογή καθώς ξεδιπλώνει σταδιακά τις υποκριτικές του ποιότητες. Τον μικρό γιο, Χάρολντ, με το σχεδόν ειρωνικό ψευδώνυμο Χάπι, που κινείται στη σκιά του μεγάλου αδελφού, παίζει ο Ρένος Ρώτας. Την ανθρωπογεωγραφία του Μίλερ ολοκληρώνουν ο πιστός γείτονάς του, Δημήτρης Γεροδήμος, η ερωμένη με το ηχηρό γέλιο, Κατερίνα Μάντζιου και το αφεντικό, ένας συνδυασμός σκληράδας και γελοιότητας, του Γιάννη Βαρβαρέσου.