Η δυσπιστία και η αδιαφορία του εκλογικού σώματος

Στις πρόσφατες εθνικές εκλογές, με βάση τα στοιχεία της δημοσκόπησης εξόδου, το 20% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι αποφάσισε για το κόμμα που τελικά ψήφισε την ημέρα των εκλογών, ενώ το 14% είχε λάβει την οριστική του απόφαση κατά τη διάρκεια της τελευταίας εβδομάδας. Κάποια χρόνια πριν, σε exit polls προηγούμενων εκλογικών αναμετρήσεων, τα ποσοστά αυτά αθροιστικά προσέγγιζαν το 15% ενώ σήμερα αφορούν το ένα τρίτο του εκλογικού σώματος.

Αντίστοιχα φαινόμενα παρουσιάζονται και στην πλειοψηφία των αυτοδιοικητικών προεκλογικών ερευνών, με τα ποσοστά όσων δηλώνουν ότι δεν έχουν αποφασίσει να κυμαίνονται περί του 20% έως 25%. Θα περίμενε κανείς ότι ιδιαίτερα στις δημοτικές εκλογές, όπου τα πρόσωπα είναι πιο οικεία και τα διακυβεύματα περισσότερο άμεσα και συνδεδεμένα με την καθημερινότητα των πολιτών, το ενδιαφέρον να είναι μεγαλύτερο και η εμπλοκή των πολιτών ισχυρότερη.

Φευ. Το εκλογικό σώμα απέχει και παραμένει σε μεγάλο βαθμό αποστασιοποιημένο και πάνω από όλα δύσπιστο απέναντι σε όσους αναζητούν την ψήφο του υποσχόμενοι άμεσες και μόνιμες λύσεις στα προβλήματα των πόλεων και των συνοικιών. Θα πρέπει βέβαια να επισημάνουμε ότι οι έλληνες πολίτες συνεχίζουν να έχουν από τα υψηλότερα ποσοστά συμμετοχής μεταξύ των χωρών της ΕΕ, ενώ αναντίρρητα η εκλογική διαδικασία οποιασδήποτε μορφής παραμένει ένα γεγονός με πολλαπλή κοινωνική και πολιτική σημασία.

Ποιοι είναι όμως οι παράγοντες αυτοί που ενισχύουν σε κάθε εκλογική αναμέτρηση την αποχή:

n Ο πρώτος και βασικότερος είναι το έλλειμμα εμπιστοσύνης απέναντι στο κεντρικό πολιτικό σύστημα και κατ’ επέκταση απέναντι σε όλους όσοι επιλέγουν να εκτεθούν στην κρίση των συμπολιτών τους ακόμη και ως υποψήφιοι δημοτικοί ή περιφερειακοί σύμβουλοι. A priori η μεγάλη πλειοψηφία θεωρεί τους πολιτευόμενος υστερόβουλους χωρίς ανιδιοτέλεια και ειλικρινή διάθεση προσφοράς.

n Ο δεύτερος λόγος σχετίζεται με την εδραιωμένη πεποίθηση ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει. Η γενικευμένη αίσθηση ότι σε έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο η πολιτική ως πρακτική δεν συνιστά παράγοντα εξέλιξης και προόδου, αλλά δομικό στοιχείο της διατήρησης του ισχύοντος πλαισίου και διαιώνισης της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων, συνιστά μια τεράστια ήττα για την πολιτική διαδικασία που έχει πλέον υποβιβαστεί σε έναν νομιμοποιητικό ρόλο αναπαραγωγής ενός συστήματος διοίκησης που αναδιανέμει την εξουσία και την οικονομική ισχύ με τρόπο άδικο και ατελή. Ειδικότερα για την τοπική αυτοδιοίκηση ο βαθμός εξάρτησης τόσο του Α’ όσο και του Β’ πυλώνα από την κεντρική εξουσία αποδυναμώνει ακόμη περισσότερο τον ρόλο τους, αφήνοντάς τους με περιορισμένες δυνατότητες ουσιαστικής παρέμβασης.

n Ο τρίτος παράγοντας σχετίζεται με την αποδυνάμωση της επιρροής των κομματικών μηχανισμών που μέσα σε ένα περιβάλλον εντεινόμενης αποϊδεολογικοποίησης και κατάρρευσης των πολιτικών ταυτοτήτων αδυνατούν να κινητοποιήσουν μαζικά, όπως έκαναν στο παρελθόν, ψηφοφόρους προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση.
Αλλωστε εδώ και αρκετά χρόνια, κυρίως στις δημοτικές και λιγότερο στις περιφερειακές εκλογές, τα περισσότερα κόμματα αποφεύγουν να δώσουν το λεγόμενο χρίσμα, ενώ και οι υποψήφιοι ενδύονται τον μανδύα του ανεξάρτητου και απαλλαγμένου από τα κομματικά βαρίδια με προφανή στόχο τη διεύρυνση του εκλογικού τους ακροατηρίου, που εξαιτίας του εκλογικού νόμου σε κάθε περίπτωση υπερβαίνει την εκλογική επιρροή όλων των κομμάτων. Αυτού του τύπου η αποπολιτικοποίηση οδηγεί στην ισοπέδωση και την ομογενοποίηση του πολιτικού συστήματος, στον πυρήνα του οποίου πλέον δεν κυριαρχεί η αντιπαράθεση σε επίπεδο ιδεών και πολιτικών, αλλά η έννοια της αποτελεσματικότητας και ο ανταγωνισμός σε επίπεδο εικόνας.

Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής ερευνών GPO