Πρέπει να μιλήσουμε για το στρατιωτικό απόρρητο

Στις 12 Οκτωβρίου 2000 το αμερικανικό αντιτορπιλικό «USS Cole» δέχτηκε τρομοκρατική επίθεση στο λιμάνι του Αντεν, στην Υεμένη, προκαλώντας δεκαεπτά θανάτους στο πλήρωμά του. Ακολούθησε η κατάρτιση διαβαθμισμένου και αδιαβάθμητου πορίσματος από το αμερικανικό υπουργείο Αμυνας τρεις μήνες αργότερα (DoD, «USS Cole» Commission Report, 9 Ιανουαρίου 2001), με το αδιαβάθμητο πόρισμα να περιλαμβάνει προτάσεις αναφορικά με τη βελτίωση της προστασίας των πλοίων του Αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού. Με βάση αυτό το αδιαβάθμητο πόρισμα, και άλλες αδιαβάθμητες πηγές, εν ενεργεία αξιωματικοί δημοσίευσαν μελέτες για την εξέλιξη και βελτίωση της προστασίας δυνάμεως των μονάδων επιφανείας, είτε στο πλαίσιο των σπουδών τους σε ανώτερες στρατιωτικές σχολές (John Callaway, Learning the hard way: force protection 1983-2000, Naval War College Review, 2009) είτε σε έντυπα του κλάδου (The Aftermath of the «USS Cole» Attack, Surface Warfare, Ιανουάριος – Φεβρουάριος 2011).

Τι μας λέει αυτό; Οτι άλλες δημοκρατικές κοινωνίες έχουν θεσμοθετήσει τη διαφάνεια αναφορικά με την επιχειρησιακή επάρκεια των ενόπλων δυνάμεών τους. Εντυπωσιάζει πόσο συνολικές αλλά και επικριτικές μπορούν να είναι οι αναλύσεις κοινοβουλευτικών επιτροπών, και άλλων θεσμικών οργάνων, των πολεμικών επιχειρήσεων στο Αφγανιστάν (ενδεικτικά για το Ηνωμένο Βασίλειο, Mark Townsend, MPs Condemn tactical mistakes that ruled out victory in Helmand Province, Guardian, 17 Ιουλίου 2011).

Ο στόχος είναι διττός. Από τη μια μεριά έτσι αποδίδεται η δημοκρατική λογοδοσία και επιμερίζονται οι ευθύνες, εφόσον υφίστανται, εκεί που πρέπει να επιμεριστούν. Η έχουσα την τελική ευθύνη για την επίδοση των Ενόπλων Δυνάμεων, η εκλεγμένη πολιτική εξουσία, καθίσταται δημοκρατικά λογοδοτούσα είτε για να διορθώσει τα κακώς κείμενα, είτε για να προετοιμάσει το στράτευμα για δυναμικά εξελισσόμενες απειλές: εξασφαλίζοντας τους απαραίτητους πόρους και υλοποιώντας τις απαραίτητες αλλαγές.

Από την άλλη μεριά αυτή η διαφάνεια είναι θεμελιώδης για την ικανότητα του σώματος των αξιωματικών (αλλά και μη ένστολων ερευνητών) να αναστοχασθούν με βάση την αξιολόγηση ενός συμβάντος και να εμπλουτίσουν τον σχετικό προβληματισμό με τις αναλύσεις τους, είτε για τη βέλτιστη αντιμετώπιση ανάλογων περιστατικών στο μέλλον συνολικά, είτε για την ενημέρωση των συναδέλφων τους στο πεδίο όπου μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με κάτι ανάλογο. Ο παραπάνω τρόπος λειτουργίας δεν μπορεί παρά να είναι ο επιθυμητός προορισμός για τις Ενοπλες Δυνάμεις μας και το κοινοβουλευτικό μας σύστημα.

Διαβαθμισμένα αλλά και αδιαβάθμητα πορίσματα λοιπόν για την Αγχίαλο, το Στεφανοβίκειο και τη Λιβύη, με τα αδιαβάθμητα να υποβάλλονται στην Επιτροπή Αμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων στη Βουλή. Αν δεν πρέπει να μάθουμε πόσα πυρομαχικά καταστράφηκαν στην Αγχίαλο σίγουρα χρειάζεται να μάθουμε γιατί καταστράφηκαν και τι πρέπει να γίνει για να μην ξανακαταστραφούν. Ενσωμάτωση αυτών των περιστατικών στη διδακτέα ύλη και έρευνα στις στρατιωτικές σχολές και ενθάρρυνση στους αξιωματικούς μας να εγκύψουν μελετητικά στην επιχειρησιακή εμπειρία των Ενόπλων Δυνάμεων στις οποίες ανήκουν. Δημοσίευση των σχετικών μελετών ώστε να εξελίσσεται ο γόνιμος προβληματισμός και ανάλυση εντός των Ενόπλων Δυνάμεών μας, αλλά και στον δημόσιο διάλογο της χώρας. Γιατί η δημοκρατική λογοδοσία και ο αδιαβάθμητος επαγγελματικός αναστοχασμός είναι το υπερόπλο αυτών των δημοκρατικών καθεστώτων που είναι αποφασισμένα να αμυνθούν αποτελεσματικά έναντι κάθε εξωτερικού εχθρού.

Ο Αντώνης Καμάρας είναι ερευνητικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ