Η Ελλάδα θα δεχτεί έντονα την πίεση της κλιματικής μετανάστευσης

Οι φυσικές καταστροφές που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια, με μόνο 1.1°C μεσοσταθμική αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας από την προβιομηχανική περίοδο, έχουν προκαλέσει, ανάμεσα στα άλλα, μεγάλες μετακινήσεις ανθρώπων. Οπως αναφέρει η έκτη αξιολόγηση του IPCC, τα τελευταία 10 χρόνια περισσότεροι άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους από ακραίες καταστροφές που σχετίζονται με τον καιρό, παρά για οποιονδήποτε άλλο λόγο. Tο Κέντρο Παρακολούθησης Εσωτερικών Μετατοπίσεων (IDMC) του Νορβηγικού Συμβουλίου Προσφύγων αναφέρει στην πρόσφατη έκθεσή του ότι το 2022 οι φυσικές καταστροφές, κυρίως λόγω καταιγίδων, πυρκαγιών και πλημμυρών – το κόστος των οποίων ανήλθε στα 270 δισ. δολάρια, σύμφωνα με τον ασφαλιστικό κολοσσό Munich Re -, πυροδότησαν το 53% (δηλαδή 32,6 εκατ.) των νέων εσωτερικών μετατοπίσεων που καταγράφηκαν παγκοσμίως, με το πρόβλημα να είναι εντονότερο σε Πακιστάν, Φιλιππίνες, Κίνα, Ινδία και Νιγηρία.

Εκτός, όμως, από τις έντονες και ακραίες φυσικές καταστροφές, κλιματική μετανάστευση προκαλούν και οι αργές μεταβολές στο περιβάλλον, που πάλι οφείλονται στην κλιματική αλλαγή, όπως η ερημοποίηση και η αύξηση της στάθμης της θάλασσας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα νησιά του Δυτικού Ειρηνικού, μερικά από τα οποία έχουν ήδη εξαφανιστεί, ενώ αναμένεται μέχρι το τέλος του αιώνα, σταδιακά να εγκαταλείψουν πλήρως τις πατρίδες τους και τα 2,3 εκατ. των κατοίκων τους.

Η Ελλάδα είχε ήδη την πρωτιά στην Ευρώπη με 67.000 μετατοπίσεις μέχρι και το 2021 (με έτος αρχικής αναφοράς το 2008), κυρίως μετά την καταστροφική πυρκαγιά της Βόρειας Εύβοιας, που επηρέασε δραματικά ρητινοπαραγωγούς, μελισσουργούς, υλοτόμους, γεωργούς και κτηνοτρόφους. Είναι βέβαιο ότι οι εσωτερικές μετατοπίσεις λόγω του «Daniel» φέτος θα φτάσουν σε νέο ρεκόρ. Οι όποιες απαραίτητες αποζημιώσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη μακρόχρονη αναγκαιότητα επιβίωσης, που οδηγεί αναπόφευκτα σε μερική ή ολική μετακίνηση των πληγέντων, είτε προς τα αστικά κέντρα είτε προς άλλες περιοχές όπου θα μπορούν να βιοπορισθούν, γεγονός που αντικειμενικά θα πιέσει και τις κοινωνίες υποδοχής με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Αναμένω, δε, ότι μέρος των ηλικιακά νεότερων κτηνοτρόφων, γεωργών και βιοτεχνών – που η καταστροφή της παραγωγικής τους βάσης στη Θεσσαλία ήταν ολοσχερής, με δεκάδες χιλιάδες ζώα να έχουν πνιγεί και τεράστιες εκτάσεις του κάμπου να έχουν καλυφτεί από λάσπη -, θα ακολουθήσουν τον δρόμο της προσφυγιάς, εγκαινιάζοντας και στην Ελλάδα την κλιματική μετανάστευση.

Οι αναμενόμενες προκλήσεις θα είναι σοβαρές σε κοινωνικό και οικονομικό πεδίο και θα έχουν δραματικό αντίκτυπο τόσο στις κοινωνίες που θα πληγούν όσο και στις κοινωνίες που θα αναγκαστούν να υποδεχτούν τους κλιματικούς μετανάστες. Η Ελλάδα βρισκόμενη ιστορικά στο σταυροδρόμι των πληθυσμιακών μετατοπίσεων, θα δεχτεί έντονα την πίεση της κλιματικής μετανάστευσης και θα πρέπει η Πολιτεία να προετοιμάζεται για το αναπόφευκτο, με σοβαρότητα και πλάνο. Δυστυχώς, το διεθνές και ευρωπαϊκό νομικό οπλοστάσιο δεν έχει ακόμα αναπτυχθεί για την προστασία των κλιματικών μεταναστών, που στις επόμενες δεκαετίες θα είναι ο κύριος όγκος μεταναστών και που θα δοκιμάσει τα ήδη επιβαρυμένα όρια σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Αυτό καθιστά αναγκαία την άμεση εκπόνηση εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών πολιτικών και τη σύναψη διακρατικών συμφωνιών, για την αντιμετώπιση της κλιματικής μετανάστευσης, πάντα σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αξίες του ανθρωπισμού.

Ο Μανώλης Πλειώνης είναι καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, διευθυντής και πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και συντονιστής του Εθνικού Δικτύου για την Κλιματική Αλλαγή CLIMPACT