Ο 1 στους 3 Ευρωπαίους ψηφίζει τους ακραίους

Σχεδόν ένας στους τρεις Ευρωπαίους ψηφίζει σήμερα λαϊκιστικά, ακροδεξιά ή ακροαριστερά κόμματα, δείχνει μία νέα έρευνα, με τη στήριξη σε αντισυστημικές πολιτικές ομάδες να έχει εκτοξευτεί στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η ανάλυση που έκαναν σε 31 χώρες περισσότεροι από 100 πολιτικοί επιστήμονες, υπό την καθοδήγηση του Ματέις Ρόουνταν, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ, έδειξε ότι στις τελευταίες εθνικές εκλογές ένα 32% των ευρωπαίων ψηφοφόρων επέλεξε αντισυστημικά κόμματα, έναντι 20% στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και 12% στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Η έρευνα διαπίστωσε επίσης ότι περίπου οι μισοί από τους αντισυστημικούς ψηφοφόρους στηρίζουν ακροδεξιά κόμματα – και αυτό είναι το ποσοστό της ψήφου που αυξάνει ταχύτερα. «Υπάρχουν διακυμάνσεις», σημειώνει ο Ρόουνταν. «Αλλά η υποκείμενη τάση θέλει τα παραδοσιακά κόμματα να χάνουν ψήφους και τα αντισυστημικά κόμματα να κερδίζουν. Εχει σημασία, διότι πολλές έρευνες δείχνουν πλέον ότι όταν οι λαϊκιστές εξασφαλίζουν εξουσία ή επηρεάζουν την εξουσία, η ποιότητα της φιλελεύθερης δημοκρατίας φθίνει».

Νατιβιστική απολυταρχική Ακροδεξιά

Χαρακτηριστικό του πόσο δεξιότερα έχει μετατοπίσει την ευρωπαϊκή πολιτική η άνοδος της νατιβιστικής, απολυταρχικής Ακροδεξιάς είναι το γεγονός ότι οι ερευνητές εξέτασαν το ενδεχόμενο να κατηγοριοποιήσουν αρκετά από τα γνωστότερα κεντροδεξιά κόμματα της Ευρώπης ως οριακά ακροδεξιά. «Συζητήσαμε πολύ την επανακατηγοριοποίηση των βρετανών Συντηρητικών, του VVD του Μαρκ Ρούτε στην Ολλανδία, των Ρεπουμπλικανών στη Γαλλία και του Αυστριακού Λαϊκού Κόμματος (ÖVP)», επισημαίνει ο Ρόουνταν. «Στο τέλος, δεν το κάναμε γιατί ο νατιβισμός δεν είναι εκείνο στο οποίο εστιάζουν περισσότερο. Ισως το κάνουμε όμως μελλοντικά».

Η έρευνα «PopuList» ξεκίνησε πριν από πέντε χρόνια σε συνεργασία με την «Guardian». Φέτος, ταυτοποιεί 234 αντισυστημικά κόμματα στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων 165 λαϊκιστικών κομμάτων (τα περισσότερα, είτε ακροδεξιά είτε ακροαριστερά). Κατηγοριοποιεί 61 κόμματα ως ακροαριστερά και 112 ως ακροδεξιά (τα περισσότερα, λαϊκιστικά). Πολλοί λαϊκιστές ηγέτες και κόμματα, συμπεριλαμβανομένων της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία, των Φινλανδών και των Σουηδών Δημοκρατών, εισήλθαν τελευταία ή στηρίζουν κυβερνητικούς συνασπισμούς, μπαίνοντας έτσι στον ίδιο κατάλογο εξουσίας με τον ανελεύθερο ηγέτη της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν και το κυβερνών πολωνικό PiS.

Ανετο προβάδισμα

Αλλα βλέπουν τη δημοτικότητά τους να εκτοξεύεται. Το αυστριακό Κόμμα Ελευθερίας (FPÖ) διατηρεί άνετο προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις έναν χρόνο πριν από τις εκλογές, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει διπλασιάσει την πρόθεση ψήφου της στο 22% και βρίσκεται στη δεύτερη θέση, πάνω από τους Σοσιαλδημοκράτες, ενώ η Μαρίν Λεπέν μοιάζει καθ΄ οδόν προς την καλύτερη ευκαιρία της για τη γαλλική προεδρία. Τρία ακροδεξιά, νατιβιστικά κόμματα εξασφάλισαν έδρες στο ελληνικό κοινοβούλιο στις εκλογές του Ιουνίου και, παρότι στην Ισπανία το Vox έχασε τον Ιούλιο το ένα τρίτο και πλέον των εδρών του, λαϊκιστικά και αντισυστημικά κόμματα θα μπορούσαν να κρίνουν, στις επερχόμενες εκλογές μέχρι τον Νοέμβριο, τις κυβερνήσεις της Σλοβακίας, της Πολωνίας και της Ολλανδίας.

Οπως σημειώνει η Δάφνη Χαλικιοπούλου, καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Γιορκ και μία από τις συντάκτριες της «PopuList», ψηφίζουν πλέον Ακροδεξιά άνθρωποι «που δεν το συνήθιζαν ποτέ και που δεν θα περίμενε κανείς: μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες, αστοί, η μορφωμένη μεσαία τάξη. Είναι πρόθυμοι να ανταλλάξουν τη δημοκρατία με κάτι, να πουν “ξέρω πως αυτός ο ηγέτης είναι απολυταρχικός, αλλά τουλάχιστον θα φέρει οικονομική σταθερότητα”».

Αυξημένη ανοχή

Η κοινωνία έχει αλλάξει, σημειώνει από την πλευρά του ο Κας Μούντε, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια. Η διάχυση των ιδεών της ριζοσπαστικής Δεξιάς έχει οδηγήσει σε μια ριζοσπαστικοποίηση του Κέντρου. Η ανοχή της ριζοσπαστικής Δεξιάς – μεταξύ των ελίτ και του λαού – έχει ξεκάθαρα αυξηθεί. Ορια και συναινέσεις που υπήρχαν για χρόνια έχουν πια καταρρεύσει. «Ενα αντισυστημικό μερίδιο της ψήφου ενός στους τρεις ψηφοφόρους θα μπορούσε να είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου».