Χάγη

Ας κάνουμε μια υπόθεση, αναγκαστικά αυθαίρετη: αντίθετα με την πρώτη του θητεία, οπότε για διάφορους λόγους δεν ήταν έτοιμος, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι διατεθειμένος να εργαστεί τώρα, στον βαθμό προφανώς που του αντιστοιχεί, για τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Ποιους συμμάχους έχει σε αυτή την προσπάθεια και ποιοι τον αντιστρατεύονται;

Ο μεγαλύτερός του σύμμαχος είναι χωρίς αμφιβολία η κοινή γνώμη – και των δύο χωρών! Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης που δημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ», το 48,3% των Ελλήνων και το 43,4% των Τούρκων «σίγουρα συμφωνούν» ότι η βελτίωση των σχέσεων πρέπει να είναι η προτεραιότητα των κυβερνήσεών τους (έναντι 18,4% και 18,5% που «σίγουρα διαφωνούν»). Κι ας πιστεύουν, για κάποιον περίεργο λόγο, ότι τα αποτελέσματα των πρόσφατων εκλογικών αναμετρήσεων δεν βοηθούν σε αυτή την κατεύθυνση.

Ο δεύτερος σύμμαχος είναι η διαφαινόμενη επιλογή του τούρκου προέδρου να αποφύγει τις προκλήσεις. Στον Ερντογάν δεν μπορείς ασφαλώς να έχεις εμπιστοσύνη, πληθαίνουν όμως οι ενδείξεις ότι επιδιώκει την προσέγγιση με τη Δύση (τις Ηνωμένες Πολιτείες και δευτερευόντως την Ευρώπη), κάτι που η Ελλάδα θα πρέπει να αξιοποιήσει. Και μολονότι είναι δύσκολη η αποσύνδεση των ελληνοτουρκικών σχέσεων από το Κυπριακό, δεν είναι δυνατόν να επιτραπεί στην αδιαλλαξία όσων εμπλέκονται στο δεύτερο να παρασύρει στον γκρεμό και τις πρώτες.

Ο τρίτος σύμμαχος είναι η κοινή ανάγκη για ευημερία. Μπορεί το ερώτημα πόσες φωτιές μπορεί να σβήσουν (ή πόσες πλημμύρες να σταματήσουν) τα Rafale να εμπεριέχει έναν βαθμό λαϊκισμού, όλοι δεχόμαστε όμως ότι ο στρατιωτικός ανταγωνισμός απομυζά πόρους από ζωτικής σημασίας τομείς όπως η προστασία του περιβάλλοντος. Ολοι γνωρίζουμε επίσης ότι η εποχή των ορυκτών καυσίμων φτάνει στο τέλος της και, κατά συνέπεια, η αντιπαράθεση για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου έχει όλο και λιγότερο νόημα.

Τα εμπόδια στην ελληνοτουρκική προσέγγιση, από την άλλη πλευρά, είναι αντικειμενικά και υποκειμενικά. Tα πρώτα περιλαμβάνουν τις διαφορές για την αιγιαλίτιδα ζώνη, τον εναέριο χώρο, την επήρεια των νησιών, τη στρατιωτικοποίησή τους, τις γκρίζες ζώνες. Διαφορές γνωστές, αλλά όχι άλυτες: με επιδέξια διπλωματία, και καλή βούληση, μπορεί να προωθηθούν διευθετήσεις που είναι προς το συμφέρον και των δύο χωρών. Τέτοιες διευθετήσεις έχουν συμφωνηθεί και στο παρελθόν, αλλά υπονομεύτηκαν από τους αντιπάλους της προσέγγισης, είτε στον στρατιωτικό είτε στον πολιτικό, τον οικονομικό ή τον δημοσιογραφικό χώρο. Οι άνθρωποι αυτοί διογκώνουν τις διαφορές, κατασκευάζουν αδιέξοδα, ερμηνεύουν αυθαιρέτως την ιστορία, υποθάλπουν τον φανατισμό και πετυχαίνουν τη διαιώνιση των προβλημάτων.

Η Χάγη είναι ασφαλώς πολύ μακριά ακόμη, όπως ξεκαθάρισε ο Πρωθυπουργός στη ΔΕΘ. Είναι άλλο όμως να αντιμετωπίζεται το ορόσημο αυτό ως αναγκαστική κατάληξη των ανεπίλυτων διαφορών και άλλο να δαιμονοποιείται ως σύμβολο μιας υποτιθέμενης εθνικής ήττας.