Ο ρόλος του Εκλογοδικείου

Νωρίτερα εφέτος η Βουλή ψήφισε διάταξη που δεν επιτρέπει τη συμμετοχή στις εκλογές κόμματος που ελέγχεται από καταδικασθέντες για βαρύτατα αδικήματα. Μετά τις τελευταίες εκλογές, ορισμένοι χλεύασαν τις διατάξεις ως άσφαιρες. Εχουν δίκιο;

1. Αυτό που ο νόμος αποκλείει είναι η συμμετοχή στις εκλογές και συνακόλουθα στη Βουλή μορφωμάτων που αντιστρατεύονται το πολίτευμα. Και η χρήση εκλογικών συνδυασμών ως οχημάτων για αυτόν τον σκοπό. Προς τούτο, δημιουργεί κώλυμα εκλογιμότητας. Οι υποψήφιοι τέτοιου ελεγχόμενου κόμματος κωλύονται να ανακηρυχθούν υποψήφιοι και συνακόλουθα βουλευτές. Αρμόδιο να αποφανθεί αμετάκλητα είναι το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (το λεγόμενο Εκλογοδικείο) έπειτα από ένσταση. Οπως ρητά ορίζει ο νόμος, λόγος ενστάσεως ανακύπτει αν συντρέχει «νόμιμο κώλυμα για την ανακήρυξη» βουλευτή.

Και ευλόγως. Στις λίγες μέρες πριν από την ανακήρυξη των υποψηφίων, μπορεί να μη γνωρίζουμε τι σχεδιάζεται στο παρασκήνιο. Αντίθετα, η ένσταση ασκείται μετά τις εκλογές, τα αποδεικτικά στοιχεία μπορούν να προσκομισθούν επτά ημέρες πριν από τη δίκη και ο εισηγητής μπορεί να αναζητήσει κάθε κρίσιμο στοιχείο. Επομένως, αν μετά τις εκλογές αναδειχθούν στοιχεία που πιστοποιούν π.χ. ότι οι συνδυασμοί κόμματος ελέγχονταν από καταδικασθέντα, ώστε αυτός να ασκεί διοίκηση, αυτά μπορούν να προσκομισθούν και να αξιολογηθούν. Μεσολάβησαν βεβαίως εκλογές. Ομως, αυτός είναι ο σκοπός του νόμου. Να μη μετέχει μόρφωμα που αντιστρατεύεται το πολίτευμα στην εθνική αντιπροσωπεία, ακόμη και αν έχει τις ψήφους.

2. Αν ασκηθεί ένσταση και το δικαστήριο πεισθεί ότι υπήρχε τέτοιο κώλυμα, θα κηρύξει άκυρη την ανακήρυξη των συγκεκριμένων βουλευτών του κόμματος. Και μόνο αυτών. Τι γίνεται μετά; Επειδή το πρόβλημα ανάγεται στην κατανομή εδρών σε ορισμένο κόμμα, αν γίνει δεκτή η ένσταση, αυτές θα πρέπει να ανακατανεμηθούν μεταξύ των δικαιούμενων σε κατανομή κομμάτων. Αυτό δεν είναι πρωτόγνωρο. Για παράδειγμα, στις εκλογές της 25ης Ιουνίου ένα κόμμα δεν είχε καταρτίσει συνδυασμό Επικρατείας. Η έδρα που δεν του προσκυρώθηκε, κατανεμήθηκε στα υπόλοιπα κόμματα βάσει των αχρησιμοποίητων υπολοίπων.

Επομένως, δεν τίθεται ζήτημα αναπληρωματικών εκλογών για τις οικείες έδρες. Νέα εκλογή θα διατασσόταν αν υπήρχε έλλειψη προσόντος βουλευτή για προσωπικό λόγο και δεν υπήρχε αναπληρωματικός, ενώ η έδρα νομίμως ανήκε στο κόμμα του. Σε τέτοια περίπτωση, η έδρα δεν επιτρέπεται να κατανεμηθεί σε άλλα κόμματα και αναγκαστικά απευθυνόμαστε στον λαό.

Θα μας πουν: μα και εδώ δεν πρέπει να μιλήσει πάλι ο λαός; Δεν χάνονται οι ψήφοι των πολιτών που ψήφισαν το κόμμα; Η απάντηση είναι ότι σε αναπληρωματικές εκλογές ψηφίζουν όλοι και την έδρα τη λαμβάνει ο πρώτος. Με νέες εκλογές, όχι μόνο δεν αποκαθίσταται η επιρροή αυτών των ψήφων, αλλά αντίθετα θα είχαμε ένα παράλογο αποτέλεσμα που αποδοκιμάζει το εκλογικό σύστημα. Τις ακυρωθείσες έδρες θα τις λάμβανε το πρώτο, σε κάθε περιφέρεια, κόμμα. Ο νικητής των εκλογών θα μπορούσε να τις λάβει ακόμη και όλες.

Η έννομη τάξη παρέχει επομένως τα εργαλεία για την αποτελεσματική εφαρμογή του νόμου.

Ο Νικόλαος Παπασπύρου είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή ΕΚΠΑ