Η δυναμική {LF}του άρθρου 29 Συντ.{CR}

Μέχρι τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, η ρήτρα του άρθρου 29 παρ. 1 Συντ. για τη δημοκρατικότητα των πολιτικών κομμάτων περίμενε την ανακάλυψή της από τον νομοθέτη, τη νομολογία ή έστω τη θεωρία. Λίγοι ήταν εκείνοι που δέχονταν ότι η ρητή υποχρέωση των πολιτικών κομμάτων να εξυπηρετούν με την οργάνωση και τη δράση τους την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος αποτελούσε έναν επιτακτικό νομικό κανόνα που εμπεριείχε τη δυνατότητα επιβολής συνταγματικών κυρώσεων για την παραβίασή της (Γ. Σωτηρέλης, Χ. Ανθόπουλος, και πρώτος ο Δ. Τσάτσος, ειδικότερα όσον αφορά την τήρηση της αρχής της εσωκομματικής δημοκρατίας). Αντιθέτως, πριν αλλά και μετά το γεγονός αυτό, αρκετοί ήταν εκείνοι που αρνούνταν το αυτονόητο γραμματικό νόημα του άρθρου 29 παρ. 1 Συντ. και επέμεναν να υποστηρίζουν, contra legem, ότι το άρθρο αυτό κατοχυρώνει έναν πολιτικό πλουραλισμό laissez-faire, χωρίς ουσιαστικές προϋποθέσεις, δηλαδή με μια δήλωση αυτοπιστοποίησης του δημοκρατικού χαρακτήρα των πολιτικών κομμάτων. Ολα αυτά όμως αποτελούν πλέον αντικείμενο της συνταγματικής ιστορίας της Μεταπολίτευσης. Το ισχύον δίκαιο των πολιτικών κομμάτων (άρθρο 6 του π.δ/τος 15/2022 και άρθρο 32 του π.δ/τος 26/2012), σε συνδυασμό με τις αιτιολογίες του ΣτΕ και του Αρείου Πάγου για την κατάφαση της συνταγματικότητας των σχετικών νομοθετικών προβλέψεων (ΣτΕ Ολ. 518/2015, ΑΠ Α1 Πολιτικό Τμήμα 8/2023 και 95/2023), επανέφεραν το άρθρο 29 παρ. 1 Συντ. στην αρχική του τροχιά. Η βασική παραδοχή στην οποία στηρίζονται αυτές οι νομοθετικές ρυθμίσεις και οι δικαστικές αποφάσεις είναι ότι αναγκαίο στοιχείο της συνταγματικότητας ενός κόμματος είναι η δημοκρατική οργάνωση και δράση του. Τα κόμματα που κινούνται έξω από το πλαίσιο του άρθρου 29 παρ. 1 Συντ., λόγω του αντιδημοκρατικού τους χαρακτήρα, στερούνται συνεπώς συνταγματικής προστασίας.

Οι «κυρώσεις συνταγματικού δικαίου» για την παραβίαση του άρθρου 29 παρ. 1 Συντ. ξεκινούν από την αναστολή ή την οριστική διακοπή της κρατικής οικονομικής χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων και φθάνουν μέχρι την απαγόρευση συμμετοχής τους στις βουλευτικές εκλογές.

Η ρύθµιση για την αναστολή της κρατικής χρηµατοδότησης που θεσπίστηκε με πρωτοβουλία του Α. Σαμαρά και του Ευ. Βενιζέλου κατά την περίοδο της συγκυβέρνησης ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, κρίθηκε ως συνταγματική με την απόφαση ΣτΕ Ολ. 518/2015, η οποία συνέδεσε άμεσα το δικαίωμα οικονομικής ενίσχυσης των πολιτικών κομμάτων κατά το άρθρο 29 παρ. 2 Συντ. με την επιταγή για τον δημοκρατικό τους χαρακτήρα κατά το άρθρο 29 παρ. 1 Συντ. Η ρύθμιση αυτή χρειάζεται «επικαιροποίηση», ώστε να καλύπτει και άλλες περιπτώσεις, εκτός από εκείνη που υπήρξε η αφορμή της, δηλαδή την άσκηση ποινικής δίωξης κατά των ηγετικών στελεχών της Χρυσής Αυγής για εμπλοκή τους σε εγκληματική οργάνωση.

Η απαγόρευση συμμετοχής στις βουλευτικές εκλογές θα μπορούσε χωρίς καμία δυσκολία να επεκταθεί και στις εκλογές των ΟΤΑ, σύμφωνα με την πρόταση νόμου που κατέθεσε το ΠΑΣΟΚ, πολύ περισσότερο από τη στιγμή που το άρθρο 102 παρ. 2 Συντ. επιτρέπει τη θέσπιση πρόσθετων κωλυμάτων εκλογιμότητας στις εκλογές αυτές. Το γεγονός ότι το κόμμα «Σπαρτιάτες» ξέφυγε από τον έλεγχο του Αρείου Πάγου δεν αναιρεί την πολιτική και συνταγματική σημασία της ρύθμισης αυτής, αφού η δημοκρατική νομιμότητα του κόμματος αυτού θα κριθεί οριστικά από το Εκλογοδικείο, το οποίο θα κληθεί να εκτιμήσει και το «υλικό» που αυθόρμητα παρήγαγαν ο αρχηγός και οι βουλευτές του μετά την 25η Ιουνίου.

Ο Χαράλαμπος Ανθόπουλος είναι  καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης ΕΑΠ