Εθνικές διαταραχές{CR}

Κάθε φορά που φαίνεται να διαλύεται το κοινωνικό συμβόλαιο μιας χώρας ωριμάζουν οι συνθήκες για να κυκλοφορήσουν φήμες και παραλογισμοί. Ακόμη και όταν αυτά είναι εξωφρενικά και προφανώς παράλογα, μπορούν να εκφράσουν τους βαθύτερους φόβους και προκαταλήψεις ενός λαού.

Αυτή είναι η περίπτωση στη Ρωσία σήμερα, όπου ο Σεργκέι Μαρκόφ, πρώην σύμβουλος του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, προειδοποίησε ότι η Ουκρανία δημιουργεί «γκέι υπερστρατιώτες» για να διεξαγάγουν πόλεμο εναντίον της χώρας του: «Οι στρατιωτικοί θεωρητικοί και οι ιστορικοί γνωρίζουν ποιος στρατός στην Ελλάδα ήταν ο πιο δυνατός, θυμάστε; Οι Σπαρτιάτες. Τους ένωνε μια ομοφυλοφιλική αδελφότητα. Ηταν όλοι ομοϊδεάτες. Αυτή ήταν η πολιτική της ηγεσίας τους. Νομίζω ότι σχεδιάζουν το ίδιο και για τις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας».

Φυσικά, αυτό το μείγμα ομοφοβίας, ψεύτικης ιστορίας και ιδεών υπερστρατιωτών εμπνευσμένων από κόμικς της Marvel δείχνει ότι ο Μαρκόφ δεν ενδιαφέρεται να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη και την αιτιολογημένη ανάλυση. Δεν έχει σημασία: τέτοιες ηλίθιες δηλώσεις προφανώς έχουν απήχηση σε τουλάχιστον ορισμένα σημαντικά τμήματα της ρωσικής κοινωνίας.  Η ίδια αναστάτωση ισχύει επίσης όλο και περισσότερο για τις ρωσικές ιστορικές μνήμες μεγάλων εθνικών τραυμάτων και εγκλημάτων. Σε μια πρόσφατη τελετή στο Βελίκι Λούκι στην περιοχή Πσκοφ της Ρωσίας, ένας ιερέας γνωστός ως «πατήρ Αντώνιος» έριξε αγιασμό σε άγαλμα του Στάλιν. Αν και «η Εκκλησία υπέφερε» κατά τη μακρόχρονη βασιλεία του τρόμου του Στάλιν, παρατήρησε, οι Ρώσοι σήμερα πρέπει να είναι ευγνώμονες που έχουν τόσο πολλούς «νέους ρώσους μάρτυρες και εξομολογητές στους οποίους προσευχόμαστε τώρα και μας βοηθούν στην ενίσχυση της πατρίδας μας».

Τέτοιοι διεστραμμένοι συλλογισμοί είναι μόλις ένα βήμα μακριά από το επιχείρημα ότι οι Εβραίοι πρέπει να είναι ευγνώμονες στον Χίτλερ που άνοιξε τον δρόμο για το κράτος του Ισραήλ. Στην πραγματικότητα, αυτό ακριβώς έχει ήδη συμβεί. Σύμφωνα με έρευνα του 2019 από τις ειδήσεις του Channel 13 στο Ισραήλ, οι μελλοντικοί αξιωματικοί του ισραηλινού στρατού στο στρατιωτικό σχολείο προετοιμασίας Bnei David, που χρηματοδοτείται από το κράτος, διδάσκονται από ραβίνους ότι: «Το Ολοκαύτωμα δεν είχε να κάνει με τη δολοφονία των Εβραίων. Ανοησίες. Και ότι ήταν συστηματικό και ιδεολογικό το κάνει περισσότερο ηθικό παρά τυχαίο φόνο. Το πραγματικό Ολοκαύτωμα είναι ο πλουραλισμός. Η ναζιστική λογική ήταν εσωτερικά συνεπής. Ο Χίτλερ είπε ότι μια συγκεκριμένη ομάδα στην κοινωνία είναι η αιτία όλου του κακού στον κόσμο και επομένως πρέπει να εξοντωθεί. Για χρόνια, ο Θεός ουρλιάζει ότι η Διασπορά τελείωσε, αλλά οι Εβραίοι δεν υπακούουν. Αυτή είναι η ασθένειά τους που πρέπει να θεραπεύσει το Ολοκαύτωμα.  Ο Χίτλερ ήταν ο πιο δίκαιος. Φυσικά είχε δίκιο σε κάθε λέξη που έλεγε. Η ιδεολογία του ήταν σωστή. Το μόνο λάθος των ναζί ήταν ποιος βρισκόταν σε ποια πλευρά».  Σίγουρα αυτή η ακραία ρητορική υποστηρίζεται ανοιχτά μόνο από μια μικρή, φανατική θρησκευτική μειονότητα. Και όμως, υπαινίσσεται την υποκείμενη υπόθεση πίσω από τις πολιτικές της τρέχουσας ακροδεξιάς κυβέρνησης στη Δυτική Οχθη. Εξετάστε την περίπτωση του Αμιράμ Λεβίν, του πρώην επικεφαλής της Βόρειας Διοίκησης των Αμυντικών Δυνάμεων του Ισραήλ. Μιλώντας πρόσφατα για την κατάσταση στη Δυτική Οχθη, υποστήριξε ότι «δεν υπάρχει δημοκρατία εκεί εδώ και 57 χρόνια, υπάρχει απόλυτο απαρτχάιντ. Οι ένοπλες δυναμεις κοιτάζουν τους ταραξίες αποίκους και γίνονται εταίροι σε εγκλήματα πολέμου». Οταν του ζητήθηκε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες, ο Λεβίν επικαλέστηκε τη ναζιστική Γερμανία: «Είναι δύσκολο για εμάς να το πούμε, αλλά είναι η αλήθεια. Περπατήστε γύρω από τη Χεβρώνα, κοιτάξτε τους δρόμους. Δρόμοι στους οποίους δεν επιτρέπεται πλέον να πάνε Αραβες, μόνο Εβραίοι. Αυτό ακριβώς συνέβη εκεί, σε αυτή τη σκοτεινή χώρα».

Τόσο στη Ρωσία όσο και στο Ισραήλ σήμερα, το κοινωνικό σύμφωνο καταρρέει υπό το βάρος των διαφωνιών σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές. Αυτές οι συνθήκες προσφέρονται σε όλο και πιο παράλογες και ακραίες μορφές. Οταν οι κοινωνίες κατακερματίζονται, η αντίσταση σε λάθος λόγους απαιτεί συχνά περισσότερη δύναμη από το να ακολουθείς σωστούς λόγους.

Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στην European Graduate School και διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά, με πιο πρόσφατο το «Απαντήσεις δίχως ερωτήματα» (εκδ. Πλέθρον, 2018)