Στα κόμματα εξουσίας δεν χωρά το κυνήγι του τζόκερ!

Στα κόμματα εξουσίας, οι διαδικασίες εκλογής νέας ηγεσίας έχουν πάντα το δράμα, τη ρουτίνα, τους κανόνες και τους χρόνους τους. Παρομοίως και στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ αλλά με κάποιες ιδιαιτερότητες. Το κόμμα διενεργεί για πρώτη φορά εκλογές για την ανάδειξη προέδρου σε ανταγωνιστικές συνθήκες. Το γεγονός μάλιστα πως αυτές διεξάγονται μετά την παραίτηση του ιστορικού του ηγέτη και μια βαριά εκλογική ήττα προσδίδει στη διαδικασία ιστορικής σημασίας διαστάσεις.

Οι μέχρι πριν από λίγες μέρες τέσσερις υποψηφιότητες (Αχτσιόγλου, Παππάς, Τζουμάκας, Τσακαλώτος) δεν προκάλεσαν έκπληξη στην κοινή γνώμη. Λόγω της μακρόχρονης πολιτικής διαδρομής και σημαντικής κομματικής εμπειρίας τους και οι τέσσερις διακρίνονται από υψηλή αναγνωρισιμότητα και από σχετική σαφήνεια. Εκφράζουν διακριτά ρεύματα και αντιλήψεις για το αύριο του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.

Τίποτε πρωτοφανές. Στα κόμματα εξουσίας ακόμη και οι πιο φρέσκες  – και άρα λιγότερο αναγνωρίσιμες – υποψηφιότητες για την ηγεσία συνιστούν κατοχυρωμένες προσωπικότητες στη συνείδηση των μελών αλλά και στην κοινή γνώμη, καθώς η εκλογή στην ηγεσία σημαίνει αυτόματα έναν κρίσιμο και κατοχυρωμένο θεσμικό ρόλο για τη λειτουργία του πολιτεύματος. Με απλά λόγια: ο ή η πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ είναι αρχηγός αξιωματικής αντιπολίτευσης, δυνάμει πρωθυπουργός.

Η αμηχανία σχετικά με την υποψηφιότητα του Στέφανου Κασσελάκη θεμελιώνεται καταρχήν εδώ. Πρόκειται για μια υποψηφιότητα που λειτουργεί σαν τζόκερ. Με μηδενική κομματική προϋπηρεσία, ακόμη και ως απλό μέλος του ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς καμιά παρουσία ως αιρετός σε οποιοδήποτε επίπεδο αντιπροσώπευσης και με ανύπαρκτη συμβολή στον προγραμματικό λόγο ή στο ιδεολογικό γίγνεσθαι του κόμματος, ο Κασσελάκης εμφανίζεται ως σωτήρας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.

Αναμφίβολα συνιστά μια υποψηφιότητα με ισχυρό μιντιακό ενδιαφέρον. Ομως το αξιοπερίεργο βρίσκεται στο κομμάτι της ζήτησης. Πώς δηλαδή ερμηνεύεται η ανάγκη πολλών μελών να ακουμπήσουν τις ελπίδες τους πάνω στο άγνωστο; Πώς σε ένα κόμμα εξουσίας αναπτύσσονται μεσσιανικές προσδοκίες;

Οι αιτίες είναι συγκυριακές και δομικές. Δεν χωρά αμφιβολία πως η βαριά ήττα διαμόρφωσε ψυχολογία πένθους και ισχυρά αισθήματα ανασφάλειας στην εκλογική βάση του κόμματος. Η παραίτηση Τσίπρα όξυνε και βάθυνε αυτά τα αισθήματα.

Εντούτοις, η συγκυρία δεν εξηγεί τα πάντα. Αναμφίβολα, στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ τα τελευταία αρκετά χρόνια οι κομματικές δομές υποχώρησαν και η σημασία του Αλέξη Τσίπρα στη λήψη των αποφάσεων ενισχύθηκε. Αυτή η μετατόπιση του κέντρου βάρους από τις συλλογικές κομματικές δομές στον ηγέτη δεν ήταν άσχετη βέβαια με τα χαρίσματα του Τσίπρα, αλλά ούτε και με την ίδια την πολιτική κουλτούρα των ψηφοφόρων ενός κόμματος που αναπτύχθηκε με όρους κινήματος σε συνθήκες οξείας οικονομικής και πολιτικής κρίσης της χώρας. Παρά την προσαρμογή του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ στους ρεαλισμούς και τους καταναγκασμούς της διακυβέρνησης, ένα κομμάτι της βάσης του διατήρησε αυτήν την κινηματική κουλτούρα που απέδιδε ξεχωριστές ιδιότητες στον ηγέτη.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ όμως δεν χρειάζεται μεσσίες, ούτε σωτήρες. Χρειάζεται να τηρήσει τα πρωτόκολλα των κομμάτων εξουσίας. Χρειάζεται δομές και κανόνες στην καθημερινή λειτουργία του, προκειμένου να μπορέσει να παράγει μαχητική αλλά σοβαρή και αξιόπιστη αντιπολίτευση, ώστε να εισέλθει σε τροχιά διακυβέρνησης στη συνέχεια. Το ποιος ή ποια υποψήφιος/α πρόεδρος μπορεί να εγγυηθεί αυτό επαφίεται στην κρίση των μελών να το αποφασίσουν. Στη δική μου, πάντως, είναι σαφές.

Ο Νίκος Μαραντζίδης είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας